ceopom istina za FB (2)Nastavljajući saradnju sa Miodragom Milanovićem jednim od najpoznatijih srpskih antropologa, CEOPOM-Istina će u tri nastavka objaviti njegov novi feljton Kulturni razvoj Podunavlja i Ilirika, nastao na osnovu materijala iz drugog izdanja knjige Istorijsko poreklo Srba.

Milanović je diplomirao 1979. na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Tokom 1976. slušao je predavanja M. Fukoa, koje je ovaj držao u Visokoj školi u Parizu i to ga je zainteresovalo za strukturalnu antropologiju, čiji je promoter bio K. Levi-Stros. Pre nego što se posvetio proučavanju korena srpske civilizacije, kao član međunarodnih antropoloških ekspedicija obišao je mnoge poznate lokalitete širom sveta. Živi i radi u Beogradu.

Njegov rad posebno dobija na značaju danas kada novi svetski poredak, kroz srpsku političku elitu, prozapadni NVO sektor, kao i zvanične i poluzvanične državne institucije otvoreno pokušava da izbriše nacionalni identitet Srba, kao i njihovu versku i državnu autohtonost.

Knjigu Istorijsko poreklo Srba, kao i ostala izdanja ovog autora možete pogledati na internet adresi  www.vadalija.co.rs.

*    *    *

miodrag milanović 1

Prestono mesto Stba

U Hercegovini, u oblasti Neretve, živelo je pleme Daorsa (Daversi); jedno vreme kovali su bakarni novac, sa slikom lađe na aversu i natpisom: Δαορσώι. Slično ime imalo je pleme Sarmata iz Bosforskog kraljevstva: Aorsi, Άορσοι Najveći deo Crne Gore obuhvatalo je pleme Dukljana, Dokleata, sa centrima kod Podgorice i Grahova. Duklja će postati velika župa, a posle i država Srba. Iz Duklje je bio rimski car Dioklecijan, pravim imenom Dukla (Dukljo, Dukljan); Stefan Nemanja je bio poreklom iz Duklje Latinski nazivi njihovih poglavica, u stihovima, nađeni su u ruševinama rimskog kastela Saltua, kod sela Viljusi. Stihovi upućuju na razvijeno epsko kazivanje koje, na žalost, nije sačuvano Na lokalitetu Carine, kod Risna, pronađeno je 2010.g.  4600 metalnih novčića kralja Balajosa (Βάλλαιους) koji je vladao na prelazu iz III u II vek pre n.e. Balajosovi novčići pronađeni su pored Risna i na Hvaru. Arheološkom kampanjom rukovodila je Vilma Kovačević ispred Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture, u saradnji sa Univerzitetom iz Varšave. On je, u Carini, imao svoju prestonicu sa kovnicom novca. Ovaj nalaz, između ostalog, potvrđuje termin ras (Risno), kao odrednicu za prestono mesto Srba. Balajosovi susedi Labejati živeli su oko Skadarskog jezera. Od južnih plemena poznati su Dasareti i Ptolomejevi Albani, sa centrom Albanopoljom. Albane, tj. njihovo ime, ne treba brkati sa današnjim Albancima koji su na ove prostore došli sa Đorđem Manijakom. Njihovo ime potiče od alba što znači belo. Na gornjem Vardaru, Belom Drimu, Kosovu polju i u okolini Niša, bila je otadžbina Dardana koji se pominju tek od 284.g. pre n.e. kao hrabri neprijatelji Makedonaca i Rimljana.

Dardani nisu imali paleobalkansko poreklo; za njih se pre može reći da su predstavljali paleobalkanski supstrat skitsko-tračke mešavine. O kontinuitetu njihovog života, na ovim prostorima, najbolje govore nalazi iz glasinačke nekropole, dokumentujući kako se život Dardana proteže u kontinuitetu od ranog bronzanog doba, sve do kraja halštatskog perioda; po sporadičnim mlađim nalazima, može se pretpostaviti kontinuiran boravak sve do latenskog perioda gvozdenog doba. Uz stare nalaze iz Trebeništa, Mramorca, Demir kapije, Kačnja, Ošanića (Stolac), javljaju se i noviji: kod Čačka, Atenice, Novog Pazara, Paraćina itd. svedočeći o bogatstvu ovoga naroda i njegovom značaju za celu mediteransku oblast, posebno grčku. Tome je najviše odprineo njihov geografski položaj jer su, u zajednici sa tračkim plemenima na istoku Balkanskog poluostrva, predstavljali severne susede onih naroda odnosno, grupa plemena nazvanih zajedničkim imenom Helena. Među ovima, postoje i jaka mešanja sa Tribalima i Ilirima tako da, Apijan, smatra Perhebe, nastanjene u zapadnoj Tesaliji, za ilirsko pleme. Veoma je raznolik istorijski značaj pojedinih plemena; neka su bila saveznici raznim grčkim neprijateljima u pljačkaškim pohodima dok su, druga, bivala ne samo na strani Grka već i njihovi saveznici.

Rekosmo da se, u osvitu istorijskog doba, na Balkanskom poluostrvu, javljaju indoevropski narodi: Iliri, Tribali, Tračani i Heleni. Siprijan Rober piše da su Srbi Ilirije najstariji među Slovenima jer, „sve što kod ostalih naroda živi još samo kao legenda ili nejasan mit, nalazi se danas u stanju živog zakona u toj nepromenjivoj i poetskoj Iliriji. Nije li onda trebalo da zaključim da sam najzad dodirnuo živu stenu, zemlju prvog formiranja, te da su Srbi Ilirije zaista najstariji među Slovenima?“ Rober, u svojim razmatranjima, posmatra sveukupnost slovenske rase, pod opštim imenom Srba mada oni, izvorno, ne pripadaju slovenskom stablu naroda. No, bez obzira na ovu nepreciznost, Rober Ilire smatra Srbima. Iliri su stanovali na zapadnoj polovini Poluostrva, od srednjeg Dunava do Epira. Njima su, u središtu Helma, pripadala plemena Dardana i Pejona. Kazimir Šulc, u knjizi O poreklu i sedištima starih Ilira, citirajući Mojsija Horenskog, kaže da su Iliri bili autohtoni s obe strane Dunava, na celom Balkanskom poluostrvu.

Kojim su jezikom govorili? U opsežnoj studiji, Jovan Cvijić izražava uverenje da su savremeni dijalekti srpskog jezika, dakle štokavskog, koji se deli na staro- štokavski (Makedonija), srednje-štokavski (Dalmacija, Lika, Kordun, Banija, Slavonija, Bosna i Hercegovina, Crna gora, Kosovo, Metohija, Vojvodina i Šumadija), sa poddijalektima: ekavskim, ijekavskim i ikavskim, postojali već na tlu drevne Trakije i Ilirije. Jovan Cvijić, Naselja i poreklo stanovništva, Srpski etnografski zbornik, knj.12, Beograd 1926. Cvijić je ovde povezao drevni trački balkanski živalj sa savremenim srpskim, izražavajući uverenje o postojanju jezičkog i etničkog kontinuiteta srpskog naroda na Balkanu. Glasnik, čiji je bio urednik, pisao je o raznim srpskim plemenima i porodicama raščlanjujući o njima, ponaosob, razna obaveštenja kao što su poreklo, krsna slava, seobe, promena imena i starost Mavro Orbini, sveštenik Malteškog reda, piše: “Narodi Ilirije govorili su sklavinskim (srpskim) jezikom pre nego što su se Sloveni (Slovensko- avarska najezda) dočepali te provincije“. Francuski istoričar, Čarls de Pajsonel, pišući o svetom Jeronimu i njegovoj bukvici, kaže da su se, tim pismom, „služili Srbi ili Panonci, ili Dalmatinci, koji su govorili jezikom zajedničkim Ilirima, Panoncima i Mižanima“. On pominje slučaj rimskog pesnika Ovidija, proteranog u Bosforsko kraljevstvo, koji je, u izbeglištvu, naučio jezik, istovetan sa ilirskim, dalmatinskim, panonskim i mizijskim što, sabrano, upućuje na jedan jezik – srpski. Naime, iz stihova samog Ovidija, čitalac saznaje da je, u mestu svoga izgnanstva, naučio skitsko- tračko- dačko- sarmatski jezik na kom je čak i pevao, čitajući svoje pesme javno, pred ljudima među kojima je bio prisiljen da živi.

Direktno, o upotrebi srpskog jezika, govori francuski antropolog, etnograf i geograf Rene Mile, kazujući da se koristi svuda od Crnog do Jadranskog mora: “Srpski jezik, kojim se govori na taj način, izgleda skoro isto tako harmoničan kao i italijanski. Za mene, jasno, taj jezik je tvrd, pun konsonanata i grlenih suglasnika, pošto je prošao kroz usta žena Trakije i Ilirije te, delimično, bio lišen svoje oporosti, dobivši mediteransku modulaciju“. O narodima, čiji je srpski maternji jezik, dodaje: “Od te slavne srodnosti porekla, preostaje samo zajednica jezika. I to je nešto! Od Varne, na Crnom moru, do Raguze (tj. Dubrovnika, na Jadranu), reći će vam dobar dan na srpskom. Jedinstvenost jezika se bolje oduprla od jedinstvenosti običaja“. Ami Buje konstatuje: “Davno pre Ovidija, jezik kojim se govorilo, s obe strane Dunava, bio je jedan i to, na osnovu raznih brojnih svedočanstava, može biti samo srpski jezik koji je za slovenske jezike ono što je latinski za jezike iz njega nastale“. Imena: Tračani, Tribali, Iliri, Sarmati, Veneti itd. odnose se uvek na Srbe koji su sebe, kako tvrdi Šafarik, svuda u svojim delima, „uvek svojim domaćim srpskim imenom zvali“. Filolog Katančić kaže da, Bosanci i Dalmatinci, govore onim istim jezikom kojim govore i Srbijanci – ilirskim: „Serbli universi dialecto Illyricae usi.“. Slovenac Katanić (1750- 1825), bio je pesnik, arheolog, istoričar i numizmatičar. Napisao je jednu filološku raspravu kojom je dokazao da prvobitni jezik Hrvata nije bio srpski. Hrvati su, u XIX veku, kao svoj jezik, preuzeli srpski pogrešno (i tendenciozno) ga nazvavši hrvatskim (sic!). Odnosno, Iliri sami sebe zovu Srbima, ponekad i Ilirima.

tracaniPeostori Ilira i Tračana

U izuzetno bogatoj studiji, O poreklu i sedištima starih Ilira, Kazimir Šulc je sabrao mnoštvo raznovrsnih dokumenata o antičkim Srbima, poznatim pod imenom Ilira i Tračana. Ukazujući na sličnost religije, zajednička imena bogova i poštivanje trojstva, on navodi ime vrhovnog boga koga su zvali Sabatious (Σαυατ(δ)ιους ili Savadijus, odnosno Savaot), čije se ime, dan danas, sačuvalo u srpskom narodu. Identičnost Ilira i Tračana išla je dotle, piše Šulc, da je, npr. Nikola iz Damaska, žitelje Panonije i Dačane (koji su se nazvali Tračanima), imenovao, u svojoj biografiji O Avgustu, Ilirima. Kako bi mogli Iliri i Tračani da budu različiti, pita se, kada za Tribale (koje su smatrali Tračanima), Aristofan, Livije i Stefan Vizantijski, vele da su Iliri?! Dikofron, iz III veka pre n.e. beleži da su nazivi, Tračanin i Ilir, dva imena jednog istog roda, čije su ime drugojačije upotrebljavali Grci, a drugojačije Rimljani. Naime, čitavu severnu zemlju (teritorije severno od Grčke), gde su živeli Tračani i Iliri, stari su nazivali Trakijom dok su, istu tu zemlju, drugi kasnije nazivali Ilirijom. Polibije dokazuje kao tačno (i dopunjava) da je ilirski jezik takođe makedonski dijalekat, kao i trački. Naime, Makedonija se nekada nazivala Peonijom obuhvatajući, u grčko- rimsko doba, područje srednjeg Povardarja, počev od Taorske klisure na jugu, čineći prirodan prelaz od Ilirije ka Trakiji. Danas se, u tom području održala, po tvrđenju Jovana Cvijića, najarhaičnija varijanta srpskog štokavskog govora. Pošto je to tako, nastavlja Šulc, Polibijevim savremenicima (II vek pre n.e.), bilo je teško da kažu, gde da se odrede granice među rodovima, tako čvrsto krvnom linijom povezanih. Grčki govornik Demosten izriče hvalu, u svom prvom olintskom govoru, makedonskim susedima Ilirima i Peonjanima; Justin, u svojoj sedmoj knjizi, beleži da su oni, združeni sa Tračanima i Ilirima, vodili stalne bojeve, „svakodnevnom upotrebom njihovog oružja, plašili su susede, učvrstivši slavu ratne hvale“.

Nekada su Iliri nastanjivali celu jadransku obalu, do reke Po i granica Apulije. Pošto su italske obale nekada zauzimala tračko- ilirska plemena, Plinije kaže, pišući o antičkoj Umbriji: “S pravom se sudi da je ilirski jezik svojstven latinskom i italskom, kao što se približava i grčkom; iz njega, tj. iz italskog jezika, nekada su vođe crple sebi imena“. To je u skladu sa Livijevim zapažanjem (+17.g.) kako, „iznad Veneta žive, u planinama, narodi krvni srodnici Veneta – Reci i Vindelinci“. Livije dodaje da su Rimljani zemlje Recije (Vindelicije), Norikum i Panoniju, nazivali ilirskom provincijom. Zanimljiva je i njegova opaska kako je neki Ilir dobio ime Beli po boji njegove kože. Nikola iz Damaska je, takođe, tvrdio da su: Dačani, Geti, Panonci, Norici, Vindelici i Reci, jedan te isti ilirski rod. Svim ovim plemenima jezik je bio iliro- trački ili, kako Polibije piše: „Linguam Illyricam fuisse dialectum Thraciacae“. Ovom, tračko- ilirskom kompleksu, Damaskin priključuje reku Tisu koja deli Gete i Dačane, izdvajajući Grčku i zapadnu Italiju jer, jedino te zemlje nisu, u tom poznom periodu, bile nastanjene Trako- Ilirima. Misteriozni Trako- iliri bili su antički Srbi, o čemu svedoči niz imena gradova, utvrđenja i palanki izvedenih od osnove srpskog narodnog imena. Nestor, ove Srbe, naziva Iliro- slovenima pišući da kod njih boravi apostol Pavle dok, apostol Andreja, propoveda Hristovu reč kod Rusa. Ovo naravno nije tačno jer tada Rusi nisu postojali kao nacija. Andreja boravi u Bosforskom kraljevstvu, kod Sarmata, nakon što je u Palestini primio hrišćanstvo. Opširnije o tome u M.Milanović, Srpski stari vek, Vandalija, Beograd 2008Ovaj letopisac Iliriju smatra pradomovinom svih Slovena.

Istoričar Sebastijan Dolči, u svojoj knjizi O starosti i rasprostranjenosti ilirskog jezika, pominje Markomansko-kvadski zapis preuzet iz Anala Rusa Jeremije. Latinizovan, glasi: „Styn ovvy. Uklopyen bylie jesti mera sgode Krukovuye nass Markoman i brete slavnov litov boya nasga. Markoman proyde ni slavnov styn pokoi lyth v vika“. Preveo ga je na latinski ovako:“Lapis iste insertus est pacis congressus Krukaviensi inter nos Marcomannos et fratres Slavos anno belli nostri. Marcomannos praeterat nec Slavus lapis requies ani aeterni“ Dolčijev prevod na latinski se unekoliko razlikuje od Orbinijevog. Orbini „slavnov“ prevodi kao „slavni“ (slava) a Dolči kao Sloveni. Ipak, smisao ostaje manje-više isti. Ovaj zapis donosi i Mavro Orbini u svom Kraljevstvu Slovena kao najstarije svedočanstvo urezano na kamenu. U prevodu se Orbini služi ikavskom varijantom srpskog jezika koja je zastupljena i na samom natpisu. Prevod je sledeći: Ova stena, uklesana, istinito je svedočanstvo susreta Krukovljana, nas Markomana i naše bratije u slavnim ratovima. Markomani su prošli, ali njihova slava ostaje do veka (kao što je večna ova stena).

Dubrovčanin Ignjacio Đorđi (Ignjat Đurđević), pesnik i naučnik, otkrio je, kako sam svedoči, u nekoj od rimskih biblioteka, podužu pesmu pisanu ilirskim jezikom. Đurđević (1675- 1737), bio je vlastelin i pripadnik benediktanskog crkvenog reda Đorđi, poreklo Srba izvodi od Tračana. Ovde donosimo dve strofe iz njegove Piesan Carmen uz Šafarikovu napomenu da jezik Dalmatinaca ima samo jedno odstupanje u odnosu na srpski govor i, da se to odnosi na izgovor vokala; radi se o varijanti vokala nastalog na mestu jednog iščezlog glasa starijeg srpskog jezika.

A ia mislech sa ciass mochi  –  A ja mišljah za čas moći
Stech i slavu u kom boju  –   Steć i slavu u kom boju
Trajah dughe ciasse od nochi  –   Trajah duge čase od noći
Nepokoinom u pokoju.  –  Nepokojnom u pokoju.
Ciemse tako saman pase  –  Čim se tako zaman pase
Misli isprasnom pamet trudna  –  Misli ispraznom pamet trudna
Etto is nenad prikasase  –  Eto iznenada prikaza se
Mom poghledu sien priciudna.  –  Mom pogledu sjen prećudna.

Na istočnoj obali Italije, Mesaliji, živeli su Veneti (Wenden,Wendi), zajedno sa drugim primorskim plemenima Apulije. Valja primetiti da je, u oblastima čija je zapadna granica linija od ušća Elbe ka Tršćanskom zalivu, bila prapostojbina, oblast satemske grupe indoevropskog naroda i raznorodnih plemenskih zajednica. Svi antički pisci slažu se da je ova oblast nastanjena Sarmatima, Skitima (prigodno nazvanim Venetima); neki mlađi istoričari, smatraju da su njeni stanovnici bili, u stvari, bez obzira na venetsko ime, Sklavi, Sklavini tj. Srbi. U nazivu Sklavina nalazi se srodstvo i poreklo opšteg slovenskog imena odnosno, kao latinsko sclavus – rob, što je manje verovatno jer, slovenska plemena, u vreme prve seobe, nikada nisu bila potčinjena rimskoj Imperiji. Rimskoj imperiji bili su potčinjeni Etrurci zvani Raseni (Rascijani) pa možda otuda naziv robova jer se, vodeća etrurska familija, koja je Rimu dala niz konzula, prefekta i visokih ličnosti, zvala Servious (Serbijus) no, i to nije u značenju roba (kako to tumače Bečko-berlinski đaci), nego u smislu odanog radnika, službenika Naziv Sklavini kombinacija je Skitskog i Venetskog ( odnosno vinitskog) imena, pri čemu se, u novijem grčkom, ε (eta) čita kao ι (i): SKIti→VINIti (Σκιταε→Βιήιταε); dakle, tom kombinacijom, dobili bismo čitanje Skito-veneti što je i tačno tumačenje imena Sklavina. Što se tiče Srba u venetskoj oblasti, tamo je, do Hitlerove nacističke vladavine, u neposrednoj blizini Berlina, čak i u njegovom predgrađu, bila matična oblast Lužičkih Srba – Veneta, kasnije germanizovanih. Oni su, balkanskim Srbima, koji su bili pokrenuti u toku velike seobe naroda, ostali da drže odstupnicu i da im, u slučaju potrebe, ostave mogućnost povratka. No, ni sva srpska plemena, ili bratstva, poznata pod tim imenom, nisu bila jedinstvena zajednica. Isto se odnosi i na Ruse koji su, prilikom seobe, ostavili za eventualni povratak Beloruse dok su, Poljaci, Česi i Slovaci, zaštićeni planinama i jezerima, („Hi paludes silvasque“, kako kaže Jordan), ostali da čuvaju mesta za ostale srpsko- slovenske zajednice koje su, tada, pokrenute iz matičnih oblasti, ovoga puta na istok i jug, pošto se, na zapadu, na drugu stranu, nije moglo – tamo su bile prenaseljene oblasti i franačka država, kao naslednica Rima, koja je pokušala da spase Rimsko carstvo u starim granicama, bezuspešno

srbi-veneti

Veneti – Vendi, živeli su, uglavnom, na obalama Atlantskog okeana, baveći se moreplovstvom, budući da su bili vrsni graditelji brodova. Julije Cezar kaže da su, svojom moreplovačkom veštinom, nadilazili sve ostale narode. Brodova su imali mnogo, svedoči rimski imperator, uz to se podrazumevala pomorska moć i držanje mnoštva luka u vlastitom posedu. Lučka središta i pripadajuća im mesta, koje nisu bile njihova svojina, nalazila su se u potčinjenom položaju. Gaj Julije karakteriše Venete kao veliku silu – time se objašnjava rimski vojni pohod protiv njih. Veneti, gospodari pomorskih luka, vrsni graditelji brodovlja, držali su, u svojim rukama, trgovinu sa britanskim ostrvima što, Rimskom carstvu, nikako nije odgovaralo. Cezarov pohod protiv Veneta završio se u krvi; žene i deca bili su prodavani u roblje, ne pojedinačno već po grupama, koliko zarobljenika stane na kvadratni metar! Cezar, Gaj Julije, u bespoštednom ratu za teritorije naseljene Venetima, zapisuje: “Ovom bitkom, rat protiv Veneta bio je završen na celoj morskoj obali. Oni, koji su ostali, nisu znali kuda će, ni na koji način će da brane svoje gradove. I tako su predali sami sebe i sve što im je pripadalo Cezaru. Gaj Julije je odlučio da ih kazni, što gore, ukoliko je više želeo da, ubuduće, sačuva od varvara pravo na osvojene teritorije. I tako, ubivši sve senatore, preostalo stanovništvo je prodao u roblje, po površini. U smislu da ih je prodao odjednom, đuture Protiv Veneta je ratovao čuveni vojskovođa Kras „zato što su Veneti bili najmoćniji narod armorikanske oblasti,“ kako piše Gaj Julije Cezar u Galskim ratovima.

Međutim, pored svih nedaća i genocida koje je Cezar izvršio, Veneti su ostali u Britaniji sve do 449.g. kada su Saksonci, u nemilosrdnoj vojnoj kampanji, odreda istrebili Serfe, tj. Srbe. Ipak, ostali su toponimi, kao svedočanstva boravka Veneta na tim prostorima jer, u Engleskoj i dalje postoje pristaništa srbofonih imena: Venta, Vindobela, Vindolana, Vindomara i Vinovija, kao i grad Serbiodunum, odnosno Serben, grad zabeležen na Antonovoj mapi puteva. Surovjecki i Šafarik nalaze Venete u raznim delivima Evrope, nazivajući ih jadranskim, armorikanskim, belgijskim i baltičkim, dodajući im tračka plemena Kriviće, Gorane i Bese. Što se tiče armorikanskih Veneta, njihova sedišta su se prostirale do ušća Loare i, sva venetska ostrva akvitanske obale su im pripadala. O tim Venetima, naširoko piše Gaj Julije Cezar, kako ih je pobedio, pobio i proterao u ropstvo, velikodušno im priznajući pomorsku i trgovačku snagu, kako bi njegova pobeda bila značajnija. Surovjecki dodaje ime glavnog pristaništa Gessoriacum (Gesorijakum, tj. Jezerjak). Ove Venete, Strabon smatra precima jadranskih. Tako je, Rimska imperija, zadala odlučan udarac narodu koji je živeo od H veka pre n.e. na Jadranskom moru, vodeći živu trgovinu, zahvaljujući čuvenim pomorskim gradovima čiji je broj prelazio cifru od 50 luka. Ovim Venetima su pripadala plemena koja su sebe nazivala: Norici, Salasi, Venoni, Vindelici, Istrijani, Taulantini, Dalmati, Iliri… Njihova sedišta prostirala su se duž obale Jadranskog mora, preko ostrva Ankone, do Epira; odatle, severno, prema unutrašnjosti Balkana, sve do Dunava; potom, zapadno, preko Ilirije, Štajerske, Tirola i Bavarske, do jezera Bregencer, gde su se graničili sa Recima i Helvećanima. U ovim krajevima, zemljoradnja je bila podignuta na najviši mogući stepen iskorištenosti, predstavljajući ključan izvozni artikal (pšenica, ječam, raž, proso, zob).


Izvor: CEOPOM-Istina

Ostavite komentar

Ostavite komentar na Kulturni razvoj Podunavlja i Ilirika (2)

* Obavezna polja