Uvod

Pojam autokefalnost[1] nastao je od grčke dvosložne riječi αυτός (= sâm, svoj) i κεφαλή (= glava), tako da ova složenica, u prevodu na srpski jezik, znači samoglavlje (svojeglavlje). Dakle, Episkopi određene autokefalne Crkve imaju duhovnu vlast, ali ne iure delegationis[2], već suo iure[3] da između sebe biraju Patrijarha (glavu). Autokefalna Crkva je pomjesna Crkva koja je samostalna u svom unutrašnjem životu. Međutim, iako je nezavisna, ona se nalazi u liturgijskom, dogmatskom i kanonskom opštenju sa ostalim pomjesnim Crkvama. Jedna oblast, koja izrazi namjeru za postizanjem autokefalnosti, kao i da bude priznata od ostalih pomjesnih Crkava, trebalo bi da ispunjava određene kanonske (pred)uslove (faktore autokefalije):
a) da ima Sabor Arhijerejâ koji su njena jedina viša jerarhija ili kanonska vlast;
b) takođe, da pomenuti Sabor ima duhovnu vlast, tako što bi između Episkopâ birao svog poglavara u dostojanstvu Arhiepiskopa, odnosno Mitropolita ili Patrijarha koji bi, u svojstvu predstojatelja određene pomjesne Crkve, samovlasno i samostalno sazivao sjednice Sabora Episkopâ;
v) zatim, da posjeduje određenu teritoriju nad kojom bi poglavar dotične pomjesne Crkve imao jurisdikciju, tj. teritoriju na kojoj bi trebalo da budu formirane nove eparhije;
g) naposljetku da prvojerarh određene pomjesne Crkve na Veliki Četvrtak osveštava Sveto Miro, neophodno za Svetu Tajnu Miropomazanja (v. čin Mirovarenija).

Kroz viševjekovnu istoriju Crkve Božije dešavalo se da određena oblast, ne posjedujući faktore autokefalije, sebe jednostrano proglasi autokefalnom. Najblaže rečeno, to se naziva kanonskim prestupom. Pomjesna Crkva, koja uzurpira status autokefalije, odnosno autonomije ili ga zadobije na nekanonski način, i ako je Sabor ne ekskomunicira, ona izopštava samu sebe. Tako postaje nekoordinisana, neuključena u poredak pravoslavne sabornosti i više nije Crkva, već šizmatička skupina.

* * *

Ove 2019. godine (7527. od stvaranja svijeta) naša pomjesna Crkva slavi veliki jubilej – osam vijekova autokefalije (crkvene samostalnosti). Autokefalnost Srpske Crkve izdejstvovao je Sveti Sava I i postao njen Prvi Arhiepiskop sa nomenklaturom: Arhiepiskop sve srpske i pomorske zemlje. Prvo sjedište Arhiepiskopâ Srpskih bilo je u manastiru Žiči nadomak Kraljeva. Život Svetog Save I mogao bi da bude podijeljen na pet etapa: a) Rastislavljevo odrastanje na očevom dvoru i dodjela Zahumlja na upravu; b) monaško poslušanje Svetog Save I na Svetoj Gori Atonskoj;  v) igumanska služba Svetog Save I u manastiru Studenici; g) Sveti Sava I kao Arhiepiskop; d) povlačenje Svetog Save I sa trona Arhiepiskopâ Srpskih, njegova putovanja u Svetu Zemlju i smrt u Velikom Trnovu. Svi ovi periodi iz života Svetiteljeva u neposrednoj su vezi sa temom o autokefalnosti, ali mnogi autori izdvajaju vrijeme (1207–1217), kao najplodotvornije doba iz života Svetog Save I. Riječ je o vremenu njegovog desetogodišnjeg boravka u Srbiji. U predmetno vrijeme on je bio iguman manastira Studenice koji je poznat i pod imenom majka svih srpskih hramova. To je doba između četvrtog i petog krstaškog rata, kada Svetitelj odgovorno radi na pripremi terena za postizanje autokefalnosti. Shodno zadatom okviru ovog rada, trebalo bi se prvenstveno usredsrediti na arhiepiskopsko djelovanje Svetog Save I (1219–1233).

Do prvog raspada Vizantijskog carstva došlo je usljed krstaških ratova. Tom prilikom doživjeli su egzodus kako vizantijski car Teodor I Laskar(is) tako i carigradski Patrijarh Manojlo I Harotopul(os) Sarantin. Tada je presto vizantijskih careva kao i tron carigradskih Patrijaraha silom prilika privremeno dislociran u novo sjedište – Nikeju. Upadom krstaša u Carigrad i osnivanjem tzv. Latinskog carstva 1204. godine, i Pravoslavna Crkva u Srbiji tako se našla u novim okolnostima: potpala je pod jurisdikciju Ohridske arhiepiskopije kojom je upravljao Dimitrije Homati(ja)n. Inače, Ohridska arhiepiskopija bila je u granicama Epirske despotovine, nastale raspadom Vizantije. Epirska despotovina bila je oponent Nikejskom carstvu, legitimnom nasljedniku Vizantije, sa kojom je imalo istorijski kontinuitet. Prije odlaska Svetog Save I u Nikeju, rimski Papa Honorije III (1216–1227) ponudio je uzdizanje Srpske Crkve na viši stepen – dostojanstvo Arhiepiskopije i izrazio spremnost da Rimska Crkva Srbiji pošalje kraljevsku krunu.

Sveti Sava krštava Srbe-freska

Sveti Sava I odlično je shvatio novonastale prilike i svu složenost situacije, kako po svoju Crkvu, tako i po vlastitu Otadžbinu. Status quo bio je za njega neodrživ. U takvoj konstelaciji on se, sasvim razložno, okreće Istoku. Usljed njegovog duhovnog stasavanja na kladencu svetogorske duhovnosti, on se odlučuje za Nikeju, a i za koga bi drugog. Rasuđujući o njemu, Prepodobni Justin Ćelijski kaže: „Pokrenuo je dušu srpskog naroda ka Svetoj Vizantiji – ka Svetoj Zemlji – ka Gospodu Hristu.“ Na drugom mjestu Prepodobni veli: „Sjedinio je Nebo sa srpskom zemljom da bi naši vapaji bili Bogu bliži.“ Kao što su danas pravoslavni cijele Vaseljene sa razlogom zagledani u Veliku Rusiju, koju ne smatraju samo državom, već i kontinentom, tako je i u srednjem vijeku Vizantija u očima vjerujućih sa Istoka doživljavana centrom Pravoslavlja. Opredjeljenje Svetog Save I za Nikeju kao duhovno središte, a ne za Rim koji je ranije bio ponuđen, jeste krucijalni trenutak i ključna odluka u životu i djelu Svetiteljevom. Da se okrenuo zapadnom krilu Crkve, danas bi crkvene a i državne prilike izgledale sasvim drugačije. Odluka Svetog Save I da se opredijeli za Nikeju a ne za Rim, koji je makar geografski posmatrano približno jednako udaljen kao i Nikeja, osim što je bila logičan slijed događajâ, bila je i sasvim očekivana. Međutim, naišla je na energičan otpor, pa i oštar protest ohridskog Arhiepiskopa Dimitrija Homatijana, što je takođe, sasvim očekivano. On je tvrdio da je Sveti Sava I postupio nekanonski tako što je, u namjeri za dobijanjem autokefalnosti za svoju pomjesnu Crkvu, u stvari zaobišao ohridskog Arhiepiskopa.

Posmatrajući prilike površno, naizgled djeluje da je nezadovoljstvo Dimitrija Homatijana sasvim opravdano. Istine radi, evo zašto ohridski Arhiepiskop, u tom smislu, nije bio u pravu. Njegovo nezadovoljstvo ne proističe toliko iz činjenice što je Sveti Sava I uzdigao Srpsku Crkvu na stepen Arhiepiskopije koliko saznanje što su, postizanjem autokefalnosti naše Crkve, iz jurisdikcije Dimitrija Homatijana izuzete tri drevne eparhije: Raška, Prizrenska i Lipljanska. Posebno je negodovao u vezi sa smjenom Episkopa prizrenskog. Na tronove triju pomenutih eparhija, umjesto do tada stolujućih grčkih Episkopa, Sveti Sava I postavio je Episkope Srbe. Epirska despotovina nije izražavala pokornost vrhovnoj svjetovnoj vlasti u Vizantiji, pa shodno tome ni Dimitrije Homatijan nije priznavao duhovnu vlast carigradskog Patrijarha u Nikeji. Građanska vlast Epirske despotovine, kao i crkvena uprava ohridskog Arhiepiskopa su nametnute. U određenom periodu nastale su silom prilika ali to tako nije moglo trajno da ostane. Sveti Sava I sve to je odlično znao. Dakle, njegova odluka potpuno je kanonska. Ona je legalna i legitimna, a evo i zašto. Ohridska arhiepiskopija nije bila samostalna. Da je, kojim slučajem, Sveti Sava I i imao namjeru da autokefaliju izdejstvuje kod Dimitrija Homatijana, ohridski Arhiepiskop nije imao kanonsko uporište da mu je dodijeli, jer nije bio ni legalan niti legitiman. Čak i da je kojim slučajem posjedovao legalitet i legitimitet, on opet nije mogao da Srpskoj Crkvi dodijeli status autokefalije, jer ni sama njegova Ohridska arhiepiskopija nije bila autokefalna, nego samo autonomna. Drugačije rečeno, nije mogao da dâ drugome ono što ni sâm nije posjedovao.

U predmetno vrijeme do izražaja je došao diplomatski dar Svetog Save I. Svetitelj je svoje diplomatske aktivnosti razvi(ja)o u dva pravca: prema carigradskom Patrijarhu – prvom po časti i vizantijskom caru – prvom po vlasti. Poštovanje, koje Sveti Sava I projavljuje prema carigradskom Patrijarhu i vizantijskom caru jeste njegov veoma učtiv, ali i mudar potez. Naime, iako su obojica izbjegli i bili u veoma nezavidnom položaju, pa stoga u očima prizemnih i neupućenih čak i razvlašćeni, Sveti Sava I, i to nimalo usiljeno, ukazuje im jednaku čast kao da su u Carigradu. Drugi, možda još ubojitiji pregovarački argument Svetog Save I, jeste ponuda Pape o kojoj je on upoznao domaćine u Nikeji. Ona je bila argument kojim je Sveti Sava I raspolagao u pregovorima sa carigradskim Patrijarhom i vizantijskim carem i sasvim razložan motiv za priznavanje. U situaciji, u kojoj su carigradski Patrijarh i vizantijski car prijatno iznenađeni pregovaračkim darom i zadivljeni pažnjom Svetog Save I, pozitivan odgovor po Srpsku Crkvu nije ni mogao da izostane. Ovo su bila dva vrlo djelotvorna diplomatska manevra Svetog Save I koja su rezultovala priznanjem autokefalnosti za našu pomjesnu Crkvu.

Istraživaču sa ove vremenske distance teško je da pretpostavi šta bi se dogodilo da priznanje nije uslijedilo. Rani XIII vijek jeste doba poslije velike šizme. Shodno tome, sasvim je prirodno da se Sveti Sava I nikad ne bi okrenuo Rimu ali bi, pod pretpostavkom kako su pregovori u Nikeji bili bezuspješni, pritisci zapadnog krila Crkve sigurno bili intenzivirani. Za prvog Arhiepiskopa srpskog Sveti Sava I hirotonisan je 1219. godine (6727. od stvaranja svijeta) u Nikeji u mitropolijskom hramu Svete Mudrosti (Ἁγία Σοφία). Tačnije, hirotonija je izvršena u razdoblju od 1. januara do 31. avgusta 1219. godine. Hram Svete Mudrosti je zapravo bazilika iz IV vijeka. Kroz istoriju Hrišćanske Crkve ovaj hram je imao veoma zapaženu ulogu. U njemu je, nešto više od četiri vijeka ranije, održan Sedmi Vaseljenski Sabor 787. koji je sazvan zbog osude ikonoboračke jeresi.

Sveti Sava i Sveti Simeon, srednjovekovna freska

U povratku iz Nikeje, Sveti Sava I nije išao u Rašku, nego opet na Svetu Goru, odnosno manastir Hilandar. Kada se iz manastira Hilandara vratio u Otadžbinu, predstojalo mu je mnogo posla. Na prvom mjestu, trebalo je da organizuje Srpsku Crkvu. Titulatura Arhiepiskop sve srpske i pomorske zemlje jasno pokazuje da on nije bio ograničen samo na nekadašnje područje Ohridske arhiepiskopije i Eparhije koje su se nalazile pod njenom jurisdikcojom. Naprotiv, titula je podrazumijevala i obuhvatala cijelu srpsku državu uključujući i pomorske zemlje. Poslije osamostaljenja Srpske Crkve, Sveti Sava I je iz jurisdikcije ohridskog Arhiepiskopa izuzeo pomenute tri Eparhije i istovremeno formirao osam (po nekima čak i devet) novih dijeceza:

  • Zetsku, sa sjedištem pri manastiru Svetog Arhangela Mihaila – Miholjskoj Prevlaci kod Tivta;
  • Humsku, sa sjedištem pri manastiru Presvete Bogorodice u Stonu na poluostrvu Pelješcu;
  • Dabarsku, sa sjedištem pri manastiru Svetog Nikole u Banji kod Priboja na Limu;
  • Moravičku, sa sjedištem pri hramu Svetog Ahilija u Arilju,
  • Topličku, sa sjedištem pri manastiru Svetog Nikole u Toplici kod Kuršumlije;
  • Budimljansku, sa sjedištem pri manastiru Svetog Velikomučenika Georgija – Đurđevim Stupovima kod Berana;
  • Hvostansku, sa sjedištem pri manastiru Mala Studenica u Podgoru, sjeveroistočno od Peći;
  • Žičku, kao arhiepiskopsku Eparhiju, sa sjedištem pri manastiru Vaznesenja Gospodnjeg – Žiči.

Od triju Eparhija, nastalih prije arhiepiskopske službe Svetog Save I, danas postoje dvije:

  • Raška i Prizrenska objedinjene su u Eparhiju raško-prizrensku (koja ima svoju teritoriju i na čijem čelu je Episkop dijecezan ili dijecezalni Episkop) sa sjedištem u Prizrenu (privremeno u manastiru Gračanici);
  • Lipljanska – kao titularna (nose je vikarni ili titularni Episkopi, čije Eparhije nemaju teritoriju).

Takođe, od osam Eparhija, koje je osnovao Sveti Sava I, neke postoje kao Eparhije koje imaju teritoriju:

  • Žička se nekada nazivala Užičkom, a danas opet postoji kao Eparhija žička (u dostojanstvu Episkopije), sa sjedištem u Kraljevu.
  • Zetska danas postoji kao Eparhija crnogorsko-primorska (u dostojanstvu Mitropolije na čijem čelu je Mitropolit), sa sjedištem na Cetinju. Uz Žičku, ovo je prva (najstarija) svetosavska Eparhija. Među Eparhijama, koje je osnovao Sveti Sava I, dvije su u rangu Mitropolije: Crnogorsko-primorska i Dabro-bosanska. U odnosu na ostale svetosavske Eparhije u istoriji, Mitropolija crnogorsko-primorska nije zabilježila diskontinuitet svog postojanja;
  • Humska – danas postoji kao Eparhija zahumsko-hercegovačka (u dostojanstvu Episkopije na čijem čelu je Episkop), sa sjedištem u Mostaru, odnosno Trebinju;
  • Dabarska (pod čijom jurisdikcijom se do 1992. godine nalazila oblast Dabar, danas postoji kao Dabro-bosanska [u dostojanstvu Mitropolije], sa sjedištem u Sarajevu, odnosno Sokocu, dok je arondacijom iste godine oblast Dabar od nje odvojena i od nje formirana Eparhija mileševska [u dostojanstvu Episkopije]), sa sjedištem u Prijepolju. Istoričari su, i to sasvim razložno, u ozbiljnoj nedoumici koja se od ove dvije današnje Eparhije: Dabro-bosanska ili Mileševska, smatra baštinikom nasljeđa, tj. polaže pravo na istorijski kontinuitet sa svetosavskom Eparhijom dabarskom. U svakom slučaju, Eparhija dabro-bosanska je legitimna nasljednica Eparhije dabarske po nazivu, a Mileševska – po teritoriji. Pojašnjenja radi, Dabar je oblast koja je arondacijom stare Eparhije dabro-bosanske izuzeta i od nje formirana Eparhija mileševska;
  • Budimljanska – danas postoji kao Eparhija budimljansko-nikšićka (u dostojanstvu Episkopije), sa sjedištem u Beranama.

S druge strane, vikarni Episkopi u svojoj tituli, nose nazive sljedećih titularnih Eparhija: Moravičke, Topličke i Hvostanske.

Za potrebe Srpske Crkve Sveti Sava I napisao je Nomokanon (= Zakonopravilo), omaškom nazivan Krmčija. Ovo je zbornik crkvenih Kanona i građanskih zakona. Nastao je po ugledu na zakonski zbornik Epanagogu (Επαναγωγή του νόμου), koji je nastao u vrijeme Svetog Fotija I Velikog, Patrijarha Carigradskog (858–867; 877–886) i vizantijskog cara Vasilija I Makedonca (867–886). U Epanagogi su definisani uslovi o postavljenju vizantijskog cara i carigradskog Patrijarha i navedene dužnosti nosilaca svjetovnih vlasti prema duhovnim (title 2–7). Takođe, precizirane su i dužnosti carigradskog Patrijarha prema svjetovnim vlastima (title 8–11). Pri uređenju odnosâ Crkve i države u nemanjić(s)koj Srbiji, poslije krunisanja Stefana II Prvovjenčanog, kralja srpskog, Svetom Savi I je Epanagoga poslužila kao uzor. Najstariji prepis Nomokanona Svetog Save I je Ilovički prepis iz 1262. godine.

Zakonopravilo svetog Save, Ilovički prepis iz 1262. (Izvor: Vikipedija)

Stefan II Prvovjenčani, kralj srpski bio je stariji brat Svetog Save I. Njegovo krunisanje (krunidbeni čin) za srpskog kralja izvršio je lično Sveti Sava I u manastiru Žiči na Spasovdan – dan hramovne Slave manastira Žiče 1220. Ovom prilikom Sveti Sava I je proiznio čuvenu žičku besjedu O pravoj vjeri. Sa arhiepiskopskog trona povukao se 1233. godine. Obezbijedivši svojoj pomjesnoj Crkvi samostalnost, a srpskoj državi – kraljevsku krunu, izabrao je dostojnog nasljednika na arhiepiskopskom tronu u ličnosti Svetog Arsenija I Sremca (1233–1263), dotadašnjeg eklisijarha velike crkve manastira Žiče. Zbog svog časnog moralnog lika i velikog životnog djela s pravom nosi epitet Ravnoapostolni, po ugledu na velike ravnoapostolne prethodnike: Svetog cara Konstantina I Velikog (306–337), koji je Milanskim ediktom 313. godine donio slobodu Hrišćanstvu, Svetu Ninu, prosvetiteljku Gruzije, Svetu braću Kirila i Metodija, slovenske prosvetitelje i dr. Poslije Svetog Arsenija I Sremca pa sve do 1346, kada je Srpska Crkva iz dostojanstva Arhiepiskopije uzdignuta u dostojanstvo Patrijaršije, još deset njegovih nasljednika stolovalo je na tronu Arhiepiskopâ Srpskih. Sveti Sava I iz Budve je organizovao dva poklonička putovanja u Svetu Zemlju. U povratku sa drugog hodočašća po Svetim mjestima u kojima je Gospod Isus Hristos rođen, odrastao, poučavao, stradao, raspet, umro i vaskrsao, Sveti Sava I upokojio se 1236. godine u Velikom Trnovu u Bugarskoj. U toku kalendarske godine Svetitelj ima dva liturgijska spomena: a) 14/27. januara – Savindan (u spomen na datum prestavljenja); b) 27. aprila / 10. maja – Spaljivanje Moštiju Svetog Save na Vračaru (u spomen na događaj iz 1594).

Zaključak

Same istorijske činjenice pokazuju kako je u Svetom domu Nemanjićâ rođena ali i u djelo sprovedena ideja o autokefalnosti Srpske Crkve kao i o stvaranju nezavisne srpske države. Ilustracije radi, iz roda Nemanjićâ svoje porijeklo vodi kako prvi Arhiepiskop srpski, tako i prvo(o)vjenčani (= prvokrunisani) kralj srpski. Najveći učinak o pitanju postizanja autokefalnosti naše pomjesne Crkve jeste u tome što ubuduće Arhiepiskop, danas Patrijarh srpski nije u obavezi da odlazi na posvećenje carigradskom Patrijarhu, već čin hirotonije biva savršavan u Otadžbini.

Kao izuzetno obrazovan teolog, Sveti Sava I odlično je znao da je Crkva čuvar duhovnog identiteta, a kao nacionalno osviješćen misleći Srbin znao je kako je država garancija fizičkog opstanka njegove, i svake druge, nacije. Takođe, znao je kako je nastanak Crkve – tijela Hristovog zapravo akt Božije volje, tj. da je Crkva Božanska tvorevina. Crkva se pojavila kako bi najuzvišenijim silama čovjekovog duha pomogla, da putem razvoja države, dođu do takve forme crkvenog života koji bi bio istinski predukus Carstva Božijeg ovdje na zemlji i njegov najdostojniji izraz. Hrišćanska Crkva u sebi ovaploćuje punoću Hristove istine. Crkva postoji da uzvisi čovjeka, da mu otkrije Boga i čovjeka i Boga i brata u svakom čovjeku. Pitanje porijekla Crkve i države predstavlja njihovu suštinsku razliku. Nasuprot Crkvi, država jeste ljudska tvorevina, ali je ipak rezultat djelovanja Božanske ikonomije. Država je nastala je po dopuštenju Božijem. Dakle, pitanje porijekla Crkve i države predstavlja njihovu suštinsku razliku.

Sveštenik dr Živko Ilić (1975) je paroh Nožički (opština Srbac, RS). Pre dolaska na tu parohiju nepunih 15 godina službovao je kao paroh u Kotor Varoši. Doktorsku disertaciju pod naslovom „Odnos duhovnih i svetovnih vlasti u doba ikonoborstva u Vizantiji“ jerej Živko Ilić odbranio je 25. oktobra 2018.

_____________________________________________________________

IZVORI I LITERATURA

  • Jevtić, A., Bogoslovlje Svetog Save, Vrnjačka Banja: Bratstvo Svetog Simeona Mirotočivog, 1991.
  • Jevtić, A., „O eklisiologiji Svetog Save“, Bogoslovlje 1 (Beograd 1987) 103–118.
  • Jevtić, A., Sveti Sava i Kosovski zavet, Beograd: Srpska književna zadruga, 1992.
  • Jevtić, A., Svešteni Kanoni Crkve, sa grčkog i crkvenoslovenskog preveo Atanasije Jevtić, Beograd: Pravoslavni bogoslovski fakultet Beogradskog univerziteta; Cetinje: Mitropolija crnogorsko-primorska; Istočno Sarajevo: Mitropolija dabrobosanska; Čikago: Mitropolija novogračanička; Novi Sad: Eparhija bačka; Trebinje: Eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska, manastir Tvrdoš, 2005.
  • Βασίλειοϛ και Λέων και Αλέξανδροϛ, „Επαναγωγή του νόμου“ (izd. C. E. Z. von Lingenthal), (Lipsiae 1852) 53–217.
  • Obolenski, D., Šest vizantijskih portreta, Beograd 2004.
  • Ostrogorski, D., Pismo Dimitrija Homatijana Svetom Savi i odlomak Homatijanovog pisma Patrijarhu Germanu o Savinom posvećenju, Svetosavski zbornik 2, Beograd 1939, 89–114.
  • Perić, D., Crkveno pravo, Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu, Centar za publikacije i Dosije, 1999².
  • Petrović, M., O Zakonopravilu ili Nomokanonu Svetoga Save, Beograd: Kultura, 1990.
  • Petrović, M., „Položaj i prava vizantijskog cara u Crkvi“, Gradac 110 (Čačak 1993) 8–84.
  • Stojanović, J., „Problem Crkve i države“, Hrišćanski život, 1:4 (Beograd 1922) 195–203.
  • Ilić, Ž., Odnos duhovnih i svjetovnih vlasti u doba ikonoborstva u Vizantiji, doktorska disertacija odbranjena na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu Univerziteta u Beogradu (pristupljeno 30. aprila 2019. http://bfspc.bg.ac.rs/inc/Zivko_Ilic_Doktorska%20teza.pdf).
  • Ravić, I., Crkva i država u srpskim zemljama od XI do XIII veka, doktorska disertacija odbranjena na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu (pristupljeno 30. aprila 2019. https://fedorabg.bg.ac.rs/fedora/get/o:8436/bdet:Content/get).

UPUTNICE

[1] I(li) autokefalija su u potpuno ravnopravnoj upotrebi u srpskom kanonskom vokabularu.

[2] Pravo onog koji ne posjeduje vlast, već je od nekog za nešto ovlašćen.

[3] Neotuđivo pravo onog koji ima vlast, ali koji može i druge da ovlasti.


Izvor: Stanje stvari

Ostavite komentar

Ostavite komentar na Osamsto godina autokefalnosti SPC

* Obavezna polja