milanko-seklerMnogima u svetu i Srbiji su danas puna usta teze da su Srbi ne samo povod već i pravi uzrok početka Prvog Svetskog rata i stravičnih ljudskih gubitaka. Uče nas da je naša odgovornost i samo srpska greška bio taj kučkin sin Gavrilo Princip, taj terorista i ubica, taj zločinac, taj prokleti Srbin. Ubio je Franca Ferdinanda i njegovu apsolutno nevinu ženu u Sarajevu, bez ikakvog povoda. Da njega nije bilo, Evropa bi izbegla Prvi Svetski rat, a mnogi kažu i Drugi, dok bi Evropska unija u tom slučaju uskoro slavila sto godina postojanja.

Iz takvih „argumenata“ proizilazi da je Gavrilo Princip sam đavo koji je uništio savršeno Austrougarsko carstvo, u kome su vladali harmonični i savršeni odnosi između carske krune i njegovih brojnih, po etničkom i nacionalnom poreklu, vrlo različitih podanika A da li je baš tako? Da li su to samo članovi Mlade Bosne (Srbi, Hrvati i Muslimani – sastav organizacije nije ni Titova istoriografija osporavala) bili nezadovoljni u toj idiličnoj i savršenoj carevini, koju mnogi danas smatraju pretečem Evropske unije i prvom pravom multietničkom tvorevinom u Evropi? Naravno da ne.

Hajde da se malo vratimo u ta, po mnogo čemu čudna, ali i slavna vremena. Bilo je to vreme mnogih atentata, manje ili više uspešnih, i iz različitih pobuda i povoda i razloga. Ovde ćemo se baviti upravo tim atentatima, koji su nekako ostali skriveni u toj „savršenoj“ istoriji Evrope, koju je narušio samo jedan prokleti Srbin. Ali da vidimo koliko to krvi i kostura današnja Evropa, pokušava da sakrije iza zavese pozornice na kojoj su se odigravale i evropska i svetska istorija.

HABSBURGŠKI ATENTATI

1. Godine 1853. mađarski nacionalista Janoš Libenji (Janoš Libenyi), pokušava da izvede atentat na austrougarskog cara Franca Jozefa, za vreme njegove posete Budimpešti. Atentator je pokušao da zakolje cara velikim nožem, napadajući ga s leđa i praveći rez nožem preko carskog vrata. Srećom, život cara spašava vojna uniforma u kojoj je bio i modi koja je vladala u tim vremenima, u šivenju tadašnjih vojnih uniformi visokih oficira, koje su imale vrlo jake i debele okovratnike (kolire), tako da se snaga atentatorovog reza izgubila u toku presecanja tog dela uniforme, te nož nije stigao do većih krvnih sudova carskog vrata. Car je bio teško povređen, ali je preživeo.

franc-jozef-I2. Godine 1863. rođeni brat cara Franca Jozefa Maksimilijan Jozef prihvata se carske krune Meksika, ali već 1867. godine ga zarobljavaju pobunjenici i po kratakom postupku je streljan. Ljubav podanika prema jednom od Habzburga je i u ovom slučaju bila fatalna, zna se za koga.

3. Godine 1879. italijanski nacionalista Donato Ragoza (inače apotekar iz Istre) izveo je atentat na onog istog Franca Jozefa za vreme njegove posete Udinama, i to bacanjem dve bombe na njega. Car je ostao nepovređen, atentator uhapšen i sud u Udinama ga je oslobodio sa obrazloženjem da je delovao iz patriotskih pobuda!

4. Godine 1882. izveden je atentat na Franca Jozefa i njegovu ženu Elizabetu, dok su bili na ceremoniji proslave 500 godina priključenja grada Trsta Austriji. To je kod italijanskih nacionalista shvaćeno kao velika provokacija. Đulelmo Oberdan (Guglielmo Oberdan), Italijan slovenačkog porekla (majka slovenka iz Gorice), bio je pripadnik tajne nacionalističke organizacije koja se borila za povratak i priključenje Trsta matičnoj Italiji. Interesantno je da je okidač za naknadno ispoljenu političku aktivnost Oberdana bila austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878.godine, kada on iz protesta napustio armiju austrugarske, smatrajući da je ispod njegove časti da učestvuje u vojnim aktivnostima okupacije Bosne i Hercegovine, kada je njegov lični ideal bila sloboda za svaku naciju, pa i tamošnje Slovene.Bacio je bombu na cara, ali atentat nije uspeo, a on je uhvaćen, osuđen i obešen iste godine. Interesantno je da je u organizaciji i ovog atentata ponovo učestvovao i Donato Ragoza, onaj isti akter predhodnog atentata u Udinama. Prilikom izvršenja kazne, Oberdan je sa vešala uzviknuo „Viva l’ Italia“ i tako postao slavna žrtva ideje ujedinjenja Italije, kojoj se neposredno posle toga podižu spomenici širom gradova Italije, koji i danas stoje. I danas u Italiji glavne ulice i trgovi nose njegovo ime (u Rimu,Trstu, Kremoni, Bariju itd.), gde važi za jednog od najavećih nacionalnih junaka Italije. Na obeležavanju sto godina od njegove smrti 1982. godine predsednik Italije ga je poredio sa Isusom Hristom. Slovenački pisac Boris Pahor piše roman pod nazivom Trg Oberdan (Piazza Oberdan), u koji su inkorporisani događaji iz njegovog burnog života. Snimljeni su i filmovi.

U Trstu danas postoji škola koja nosi Oberdanovo ime. To je gimnazija u kojoj se mnogo polaže na društvene nauke i izgrađivanje kritičke nacionalne svesti kod učenika, koja priprema buduće studente za vrhunske rezultate iz domena ljudskih prava i demokratije.

5. Godine 1889. prestolonaslednik cara Franca Jozefa, njegov jedini sin Rudolf Jozef nađen je mrtav, zajedno sa svojom ljubavnicom Marijom Večerom. Zvanična istraga tvrdila je da je Rudolf ubio Mariju, a potom sebe. No, više od sto godina kasnije, 1992. godine, zvanični organi države Austrije izvršili su ekshumaciju i ponovnu obdukciju ostataka tela Marije Večere, čiji su nalazi potvrdili postojeće vekovne sumnje da je ona bila ubijena udarcima u glavu, a ne iz pištolja, kako je glasila dotadašnja zvanična verzija, dok je Rudolf ubijen sa šest hitaca iz puške, a dotadašnja verzija je bila da se radilo o samoubistvu. Prestolonaslednik je bio protivnik zajednice Austrije i Ugarske, ali i protivnik okupacije Bosne i Hercegovine. Nije isključeno i da je u zaveri i njegovom ubistvu učestvovao i sam Franc Ferdinand, odnosno vojnička struja čiji je predvodnik bio sam sledeći prestolonaslednik, nakon Rudolfove eliminacije, tim pre što je Rudolf bio vrlo omiljen u visokim oficirskim i vojnim krugovima Austrougarske carevine.

6. Godine 1898. u Švajcarskoj, na obali Ženevskoj jezera, italijanski nacionalista i anarhista Luiđi Lukeni ubija austrougarsku caricu Elizabetu Jozef, ženu cara Franca Jozefa. Ubija je, može se reći, na jedan u to vreme od vrlo čestih evropskih očajničkih načina izvršenja atentata – zadavanjem udarca velikim nožem u srce. Franc Jozef ostaje udovac, ali više ne tako mlad da bi se ponovo oženio i dobio krvnog potomka za prestolonaslednika.

Da na kraju rezimiramo, car Franc Jozef, je pre nego što je Princip ubio prestolonaslednika Franca Ferdinanda, izgubio u predhodnim atentatima rođenog brata, ženu, i jedinog sina. I, začudo, u svim tim atentatima nije učestvovao nijedan Srbin, već nekoliko Italijana, Mađari, ali i Austrijanci. Posebno se ističu Italijani. Naravno, to baš i ne govori o velikoj milosti i ljubavi njenih podanika prema carskoj porodici, najčuvenijoj i najdugovečnijoj u ondašnjoj Evropi!

franc-jozef-zena

STANJE U TADAŠNJOJ EVROPI

Sve navedeno se dešava pod jakim uticajem ideja anarhista, nacionalista, socijalista, revolucionara svih fela, koji u to vreme zastupaju uglavnom revolucionarne oblike borbe za svoje ideale i ideje. Razlog za takav metod i pristup borbe možda baš treba tražiti u tada uglavnom monarhistički, i strogo hijerarhijski organizovan državnim i po prirodi vrlo represivnim aparatima, za koji su se ovi uglavnom vrlo mladi ljudi nadali da mogu biti najlakše srušeni i promenjeni atentantima izvršenim kako nad samim monarsima, tako i nad visokim nosicima i simbolima monarhističke vlasti. Tako u to vreme u Evropi je ceo talas atentata i ubistava nosilaca najviše vlasti, i to uglavnom u državama sa monarhističkim uređenjem, koje su pokušavale da nasilno drže pod svojom vlašću veliki broj mladih nacija u nastajanju. To je bio opšti evropski proces, i u 19. i na samom početku 20.veka. Ne zaboravimo da u jednom takvom sličnom haosu počinje ujedinjenje i nastajanje moderne Italije 1861. godine. Tada tiranoubistvo kao ideal nastaje i zbog tekućeg procesa uklanjanja vekovnih naslednih prestola u brojnim malim gradovima državama u Italiji. To je koren nastajanja i opravdanja tiranoubistva u procesima stvaranja nacija i nacionalnih država. Okolnosti nisu bile bolje ni u Nemačkom savezu, koji je stvoren 1815. godine Bečkim kongresom i sastojao se iz 38 država i četiri slobodna grada. Godine 1861. na presto Pruske dolazi Vilhelm Drugi a na mesto kancelara Bizmark, koji se vrlo odlučno bore sa Austrijom za primat nad Nemačkim savezom, što kulminira 1866. godine pobedom Pruske, koja stvara Severnonemački savez, u koji ne ulaze južne katoličke nemačke države, od kojih je najveća Bavarska. Francuska pokušava da spreči ujedinjenje i jačanje Nemačke 1870. godine, u ratu koji sama započinje i katastrofalno gubi, što dovodi uspostavljanja Republike Francuske. Interesantno je da 1871. godine Nemačka ulaskom u Pariz i mirom u Versaju proglašava ujedinjenje Nemačke u Nemačko carstvo pod krunom Vilhema Drugog i kancelara Bizmarka. To vreme, obeleženo brojnim krvavim sukobima, kako u okviru mladih nacija u procesu ujedinjenja (svi elementi građanskih ratova), ali i borba između novoformiranih nacionalnih država za prestiž i teritorije, koje ostaju kao dobro i duboko posejano seme budućih velikih ratnih sukoba. Imalo se šta naučiti od Evrope tog doba. A zna se da naši narodi uvek brzo prihvataju sve te velike i humane ideje Evrope.

Svi nabrojani atentati i opisane velike promene u tadašnjoj Evropi inspirišu i odlučujuće usmeravaju borbu nacionalne i intelektualne elite svih Južnih Slovena, pa i Srba, za svoje ujedinjenje i stvaranje svojih nacionalnih država.

JUŽNOSLOVENSKI ATENTATI

Vreme je da pobrojimo najznačajnije atentate Južnih Slovena na vladare i predstavnike vlasti Habsburške monarhije.

1. Godine 1910. Bogdan Žerajić prati onog istog cara Franca Jozefa od Sarajeva do Mostara i od Mostara do Ilidže, ali ne uspeva da nađe pravi momenat i izvrši atentat.

2. Iste godine u junu Žerajić pokušava atentat na upravnika Bosne i Hercegovine generala Marijana Varešanina, Hrvata, i to neuspešno. Poslednji metak ispaljuje sebi u glavu, i postaje inspiracija mnogim mladim ljudima u Bosni i Hercegovini da se priključe organizaciji Mlada Bosna. Žerajiću seku glavu i koriste kao uzorak koji pokazuje kako izgleda jedna „anarhistička“ glava, a telo sahranjuju na tajno mesto. Međutim, mladi otkrivaju to mesto, koje postaje mesto hodočašća i zakletve generacijama koje dolaze da se neće smiriti dok se Bosna i Hercegovina ne oslobode austro-ugarske okupacije.

3. Hrvat iz Bosne i Hercegovine Luka Jukić juna 1912. godine pokušava atentat na hrvatskog bana Slavka Cuvaja, kada ubija dva čoveka, ali ban ostaje živ. Luka je osuđen na doživotnu robiju, dok je drugi saučesnik u atentatu hrvat August Cesarec, kasnije čuveni književnik, osuđen na pet godina robije. Luka Jukić završetkom Prvog svetskog rata biva oslobođen.

princip-cuvena-fotografija-prin

4. Avgusta 1913. godine, nakon održane svečane mise u ime rođendana cara Franja Josifa, baš zbog same simbolike mesta i povoda, hrvat Stjepan Dojčić pokušava atentat na novog hrvatskog bana Ivana Škrleca prilikom izlaska iz crkve i ranjava ga u ruku. Osuđen je na 16 godina robije. Ali možda je važnije navesti reči Dojčićeve napisane i objavljene u Americi povodom neuspelog atentatat Luke Jukića na bana Cuvaja, izvršenog prethodne godine. One glase: „Mi smo morali teškom tugom ostaviti svoj mili dom i rod i ići u bijeli svet tražiti hljeba, dok bi ga mogli doma naći kad bi Hrvatska bila slobodna. Čuli smo kako je vatreni Hrvat Luka Jukić odapeo tane na bandita, koji je odavno to već zaslužio, ali na nesreću ga nije pogodio. Taj vatreni Jukić nam je pokazao kako moramo raditi ubuduće … pa neka nam dobro bude u pameti… da se sloboda ne daje na tanjuru kao lovorov venac od grešne Austrije. Danas u Americi ne upriličuju protesne skupove samo velike kolonije, koje broje na hiljade Hrvata i Srba, već i najmanje su digle svoj glas protiv hulja, tirana 20. vijeka… Dole barbarstvo, smrt i ništa drugo tiraninu 20. vijeka, smrt Cuvaju, dole s apsolutizmom…“.

Iz ovih reči vidi se da jedan Hrvat navodi da je habzburška politika varvarstvo, a svaki vid oružane borbe protiv nje borba za slobodu i prava ugnjetenih naroda južnoslovenskih. Glavno glasilo Hrvata u Americi Hrvatski svet povodom oba atentata, i Luke Jukića i Stjepana Dojčića, piše: „Neka nas proganjaju, tlače, neka otvaraju tamnice, ali ih nemaju toliko, da u njih zatvore sve one koji onako misle kao Luka i Stjepan, jer mi im poručujemo da su svi pošteni Hrvati u Americi onakvi urotnici i zločinci, kakvi su Jukić i Dojčić“.

5. Marta 1914. godine, samo tri meseca pre atenatat u Sarajevu, još jedan mladi Hrvat pokušava atentat bombama u zagrebačkoj operi na hrvatskog bana Ivana Škrleca i nadvojvodu Leopolda Salvatorea.

Iz ovog kratkog spiska atentata, u kome učestvuje nekoliko Hrvata, jasno je da oni to čine u borbi za nacionalno oslobođenje od austro-ugarske uprave. Da li su oni zbog toga teroristi i zločinci? Naravno da ne. I oni su inspirisani velikim evropskim principima toga doba.

ATENTATI U EVROPI I SVETU

Kao ilustraciju opšteg stanja u svetu, nastalog pod uticajem iznetih okolnosti, nabrojaćemo samo neke od najznačajnijih atentata koji su se desili u Evropi i svetu krajem 19. i početkom 20.veka:

1. 1865. godina, Džon But ubija američkog predsednika Abrahama Linkolna;

2. 1868. godine braća Radovanovići ubijaju Mihajla Obrenovića;

3. 1881. godine Ignacije Hrineviecki ubija ruskog cara Aleksandra Drugog;

4. 1881. godine Čarls Gito ubija američkog predsednika Džejmsa Abrama (drugi američki predsednik u 16 godina ubijen u atentatu);

5. 1891. godine Tsuda Sanzo vrši neuspešni atentat na ruskog cara Nikolaja Drugog;

6. 1894. godine anarhista Sante Žeronimoa ubija francuskog predsednika Mari Fransoa Sadi Karneta;

Bresci_killing7. 1895. godine nepoznati napadač ubija bugarskog premijer Petra Stambolova;

8. 1897. godine Mihel Angiolio ubija španskog premijera Antonia del Kastilja;

9. 1900. godine Getano Breši ubija italijanskog kralja Umberta Prvog;

10. 1901. godine Leon Č. ubija američkog predsednika Vilijama Mekinlija (treći predsednik američki ubijen za 36 godina);

11. 1905.godine ubijen je grčki premijer Teodoros Deligianis;

12. 1907. godine nepoznati napadač ubija bugarskog premijera Dimitrija Petkova;

13. 1909. godine nepoznati ubica došao je glave japanskom premijeru Itou Hirbumi;

14. 1911. godine Dmitrij Bogov ubija premijera Ruske carevine Pjotra Stolipina;

15. 1912. godine ubijen od nepoznatog izvršioca premijer Španije Hoze Kanalejas;

16. 1913. godine od nepoznatog atentatora ubijen je turski premijer Mahmud Paša;

17. 1913. godine grk Aleksandros Sinas ubija grčkog kralja Đorđa Prvog;

I na kraju, još jedna malo poznata stvar: prema hrvatskim izvorima, na Franca Ferdinanda, kao prestolonaslednika Austro-ugarske carevine, u periodu od 1900. do 1914. godine bilo je pripremljeno više od deset atentata, za koje je austrougarska policija saznala i sprečila ih. Čak tri od njih su izvedena: i to 1902. godine, zatim 1906. godine, i najozbiljniji 1910. na vojnim manevrima u blizini Moravske Ostrove, kad je prilikom punjave na Franca Ferdinanda u nogu ranjen jedan general. Zaverenici su bili članovi Mlade Bosne, pripadnici vojne divizije sa teritorije Bosne i Hercegovine.

I na kraju, nadam se da je svima jasno da se Gavrilo Princip u svom činu samo rukovodio već postojećim evropskim principima toga vremena. Da li evropski principi Gavrila Principa važe i danas?

________

Literatura:

1. Mlada Bosna, Časopis za književnost, umetnost i kulturu, Broj 175-176-177. Godina 37. 2010. Izdavač Dom kulture Čačak.

2. Rebeka Vest, Crno jagnje i sivi soko, Mono i manjana, Beograd, 2008.

3. http://www.historiografija.hr/hz/1966/HZ_19-20_14_CIZMIC.pdf

4. http://hr.wikipedia.org/wiki/Dodatak:Popis_poznatih_atentata_i_poku%C5%A1aja_atentata

5. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_assassinations

6. http://sr.wikipedia.org/sr/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D0%BE%D0%B4_%D0%88%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D1%85_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B0

7. http://www.politika.rs/rubrike/uvodnik/Atentator-i-patriota.sr.html

0
Share

Izvor: Novi Standard

Ostavite komentar

Ostavite komentar na Evropski principi Gavrila Principa

* Obavezna polja