Srpsku javnost su nedavno uzburkale – mada ne ni u približno dovoljnoj meri – fotografije luksuzne rezidencije Irineja Dobrijevića, episkopa istočnoameričke eparhije (još uvek) Srpske pravoslavne crkve u Sjedinjenim Državama. Već na prvi pogled, jasno je da je raskoš prikazana na ovim snimcima neprimerena ambijentu gde se nalazi boravište jednog hrišćanskog crkvenog velikodostojnika.

Podjednako neprimeren je i društveno-ekonomski ambijent gde se ova rezidencija nalazi – srez Vestčester, jedna od najbogatijih zona u neposrednoj okolini grada Njujorka („Njujork tajms“ ga opisuje kao mesto gde „bogataši žive, i žive dobro“ [Where the rich live, and live well]), a posebno gradić Nju Rošel (New Rochelle), jedna od najekskluzivnijih mesnih zajednica u tom srezu. Da li je to prikladna adresa za jednu pravoslavnu crkvenu ličnost, čak i da se nije zavetovao na siromaštvo?

Ali ovo su ipak samo načelna pitanja, ma koliko primerena bila. Neizostavno se mora postaviti i jedno drugo, prizemnije pitanje: ko je sada efektivni vlasnik ovog skupocenog imanja, kupljenog 2017. godine po ceni od 1,900.000 američkih dolara?

Istražili smo to pitanje i evo odgovora do kojeg smo došli.

Pre svega, potrebno je da ovu temu smestimo u odgovarajući hronološki kontekst. Kupovina imanja u Nju Rošelu dogodila se u avgustu 2017, dakle iste godine kada je, kratko vreme pre toga, u mesecu julu, takođe 2017, bila registrovana nova Istočnoamerička eparhija pod nazivom SERBIAN ORTHODOX DIOCESE OF EASTERN AMERICA, INC. Da bi se ovi podaci pravilno ocenili i povezali, neophodno je imati u vidu da su u trenutku kupovine, praktično uporedo, postojale dve „Istočnoameričke eparhije“: pomenuta nova, koja je bila registrovana 18. jula te godine, i stara eparhija koja je pokrivala istu kanonsku teritoriju, sa svojom pastvom, koja je postojala od 1963. i po inerciji je nastavila da funkcioniše. U javnim arhivama države Njujork nismo pronašli nikakav dokaz o formalno pravnom gašenju „stare“ eparhije u vreme kada je bila registrovana nova, niti o prenosu nadležnosti i imovine sa jednog pravnog lica na drugo.

Ovaj detalj je od izuzetnog značaja iz sledećeg razloga. To znači, na prvom mestu, da se u periodu kada je obavljena kupovina imanja na adresi 65 Overlook Circle u Nju Rošelu, država Njujork, Irinej Dobrijević paralelno nalazio na čelu dva različita pravna lica, koja su istovremeno pravno pretendovala na identitet Istočnoameričke eparhije Srpske Pravoslavne Crkve. Pošto u to vreme široka crkvena javnost u američkom rasejanju, a u Srbiji pogotovo, nije imala pojma o formiranju te godine novog pravnog lica koje se takođe predstavlja kao „Istočnoamerička eparhija“ – ta diskretno čuvana činjenica najzad je obelodanjena tek dve godine kasnije, u drugoj polovini 2019. – operacija kupovanja imanja od $1,900.00 u mestu Nju Rošel mogla je biti obavljena jedino pod plaštom i što je najvažnije, sredstvima, „stare“ eparhije, kojoj se novi stanovnik rezidencije na adresi 65 Overlook Circle, New Rochelle, Irinej Dobrijević, i dalje kao episkop nalazio na čelu. To je logično, jer novoformirano pravno lice nije imalo ni pastvu ni budžet, što bi joj omogućilo da podnese tako krupan izdatak.

Šta se zatim dogodilo? Izveden je standardni mađioničarski trik.

Imanje kupljeno sredstvima iz jednog izvora pred očima gledalaca, koji nisu ništa primetili, uknjiženo je na ime drugog držaoca, vešto kamufliranog pod sličnim nazivom. Kao što se iz priložene poreske dokumentacije vidi, imanje kupljeno u avgustu 2017. vodi se na ime novog pravnog lica, već pomenute crkvene korporacije Serbian Orthodox Diocese of Eastern America Inc.:

Zašto su ove okolnosti problematične? Zato što je kao episkop „stare“ korporacije Dobrijević formalno dužan da se konsultuje i da sarađuje sa Eparhijskim savetom. Na stranu činjenica da se Savet pretežno sastoji od episkopovih ljudi, koji su pod njegovim snažnim uticajem i koji gotovo po automatizmu odobravaju sve što on predloži. Ali barem formalno, na način kako je „stara“ eparhija konstituisana kakvi-takvi kontrolni mehanizmi postoje, čak i da namenski ne funkcionišu. Mada nismo ostvarili uvid u protokol sa zasedanja Eparhijskog saveta gde je po pravilima koja propisuje država Njujork moralo biti raspravljano o izdvajanju sredstava za kupovinu nove rezidencije, pretpostavićemo da postoji i da je Savet većinom glasova odobrio episkopovu nameru.

Međutim, u novoj eparhiji, pravnom licu izvan kanonskih okvira SPC registrovanom 2017. godine pod zavodljivo sličnim nazivom, takvih kontrolnih mehanizama – nema. Na čelu tog krišom uspostavljenog pravnog lica nalazi se građanin Irinej Dobrijević. To pravno lice je paravan, ili prazna ljuštura, iza kojeg se nalazi jedna osoba koja njime u potpunosti i bez ičijeg nadzora rukovodi – Irinej Dobrijević. To znači da između imovine registrovane na ime Serbian Orthodox Diocese of Eastern America Inc. i nekretnina i drugih dobara koja bi se vodila na fizičko lice Irineja Dobrijevića nema nikakve suštinske razlike.

Za ocenu ove imovinskopravne situacije, relevantno je uzeti u obzir  reputaciju za kontroverze i izvođenje finansijskih smicalica (i ovde) koju gospodin Dobrijević nosi još iz Australije, gde je službovao pre nego što je bio premešten u Njujork, a što neodoljivo podseća na modus operandi bivšeg upravnika vatikanske banke biskupa Pola Marcinkusa, pre nego na ponašanje pravoslavnog jerarha. Za našu temu, bitno je prvenstveno to da je formiranje od strane g. Dobrijevića, na istočnoj obali SAD, korporacije pod njegovom ličnom kontrolom radi preuzimanja nekretnina prosto ponavljanje šeme koju je Dobrijević ranije primenio u Australiji. Dok je tamo bio episkop, on je osnovao kvazicrkveno preduzeće za preuzimanje naciljanih nekretnina pod nazivom „Serbian Orthodox Church in Australia and New Zealand Properties Limited“. O svrsi i načinu rada Dobrijevićeve australijske operacije, uključujući skupe sudske parnice za sticanje kontrole nad željenim materijalnim dobrima, čime se Srpska Crkva teško obrukala pred nepravoslavnima, nedavno je iz ličnog iskustva pisao pripadnik Srpske pravoslavne crkve u Australiji, Milan Veković. Iskustvo gospodina Vekovića može biti od velike koristi vernicima SPC u Sjedinjenim Državama zato što se oni sada suočavaju sa delovanjem g. Dobrijevića po savršeno istom obrascu na svom kontinentu.

Kada su najzad obelodanjene pojedinosti, navodno za korišćenje hrišćanske crkvene zajednice, kupovine spektakularno neprimerene nekretnine u jednom od najskupljih srezova Njujorka,  gospodin Dobrijević je Saopštenjem za javnost krenuo u ograničavanje štete (damage control). U Saopštenju se navode tri glavna razloga za ovaj sporni korak.

Episkop Irinej Dobrijević i tadašnji predsednik Srbije Boris Tadić u dvorištu američke ambasade 4. jula 2008. godine, neposredno posle jednostranog proglašenja nezavisnosti, i američkog PRIZNANJA Kosova.

U Saopštenju stoji da je „prvi razlog, ujedno i onaj najglavniji, da se u savesnoj nameri i po službenoj dužnosti sprovede odluka Svetog Arhijerejskog Sabora iz meseca maja 2011. godine, doneta pet godina pre ustoličenja na tron episkopâ istočnoameričkih g. Irineja, kojom je naloženo, da se sedište Eparhije istočnoameričke iz mesta Mars u državi Pensilvaniji, premesti u gradove Vašington ili Njujork.” Drugim rečima, u pitanju je izvršenje „naloga“ viših crkvenih vlasti, a ne volja ili lični hir sadašnjeg episkopa. Jasna implikacija takvog argumenta je i to da je prethodni episkop bio nepokoran Svetom Arhijerejskom Saboru zato što je pet godina odlagao da učini ono što je napokon uradio savesni episkop Dobrijević.

Šupljine kojima ovaj argumenat obiluje isuviše su očigledne da bi se njima bavili. Gde je taj nalog iz 2011. godine i šta tačno u njemu piše? U interesu transparentnosti, bilo bi korisno da ga g. Dobrijević, ili Sveti Arhijerejski Sabor, ko god od njih želi, objave. Šta članovi Sabora znaju o nekretninama u državi Njujork ili federalnoj prestonici Vašingtonu? Najverovatnije – ništa. Nekretnine na tim područjima koštaju iznad proseka, to je tačno, ali nije tačno da nema nekretnine za znatno ispod 1,900.000 dolara koja bi mogla biti podesna da je eparhija koristi. Najzad, šta je sa imanjem u mestu Mars, Pensilvanija, koje je u svojini Istočnoameričke eparhije i do ove kupovine je služilo kao njeno sedište? Da li je prodato, možda da bi se delimično amortizovali troškovi kupovine novog sedišta u najskupljem srezu države Njujork? Reklo bi se da ne, zato što se na Fejsbuk nalogu Istočnoameričke eparhije još uvek navodi adresa imanja u mestu Mars, Pensilvanija, a da je nalog ažuriran nedavno vidi se po tome što se tamo pominje razgovor vođen 28. septembra 2019. sa dr Milošem Kovićem, koji je u tom periodu sa nekoliko drugih srpskih akademskih radnika bio na turneji po severnoj Americi. Prema tome, i dalje stoji pitanje: zašto je episkopska rezidencija u ruralnoj Pensilvaniji, koja je dugi niz godina pogodovala srpskim episkopima, najedanput postala tesna i mrska gospodinu Irineju Dobrijeviću?

Drugi razlog, koji se u Saopštenju navodi „za premeštaj Eparhijskog centra u Nju Rošel vezan je i za plaćanje državnog poreza“, i poziva se na „ogromnu prednost i značaj ovog zdanja u odnosu na prethodnu rezidenciju u državi Nju Džerzi, za koju je Eparhija izdvajala značajne sume novca za plaćanje godišnjeg poreza, kao i za prethodne rezidencije u državi Pensilvanija. Eparhija istočnoamerička sada ne plaća porez na imovinu.“ Kao što svako ko živi u SAD zna, ovaj razlog je potpuno besmislen, ili na maternjem jeziku g. Dobrijevića, “bull###t”. U Sjedinjenim Državama, sve neprofitne verske ustanove, dobra i organizacije oslobođeni su poreza, ma gde se nalazile. Porez se zaista ne plaća na zamak od 1,900.000 u Nju Rošelu (proverili smo, i savesni gospodin Dobrijević jeste dobio izuzeće od plaćanja poreza na to imanje, što bi inače iznosilo 50.800 godišnje) ali porez se nije plaćao ni na episkopsku rezidenciju u Pensilvaniji, i to iz istih razloga, a ne plaća se sigurno ni na eparhijske nekretnine u susednom Nju Džerziju. Samim tim, ušteda poreskih rashoda otpada kao razlog za kupovinu preskupog objekta u mestu Nju Rošel.

Treći po redu razlog, koji se u Saopštenju navodi,  je to, „što sedište sadašnje Eparhijske rezidencije poseduje idealno izgrađenu prostoriju za eparhijsku kapelu, u kojoj će se vršiti svakodnevna bogosluženja, a koja će, zahvaljujući ovoj činjenici, moći da primi znatan broj vernika.” Ovaj razlog za kupovinu, za skoro dva miliona dolara, objekta na lokalitetu gde u široj okolini verovatno nema nijednog Srbina ili drugih pravoslavaca bio bi srceparajući da nije besprimerno ciničan.

Slike na kojima se porede luksuzni enterijer episkopskog zamka u Nju Rošelu:

Unutrašnjost luksuzne rezidencije srpskog episkopa Irineja Dobrijevića – Izvor: Borba za veru

sa eksterijerom izgorelog i još uvek funkcionalno neupotrebljivog srpskog hrama Sv. Save u obližnjem Njujorku:

Crkva Svetog Save u Njujorku (Foto: Borba za veru)

Slike vrede više od hiljadu reči. One su najelokventniji odgovor na treći argumenat g. Dobrijevića.

Da rezimiramo. Ni pisac ovih redova a verovatno ni većina čitalaca nisu donatori eparhije gospodina Dobrijevića te nemaju osnova da onima koji to jesu osporavaju pravo da finansijski udovoljavaju prohtevima svoga verskog lidera, ukoliko im to odgovara. Na isti način kao što ne mogu Ismaili sledbenike Aga Kana da liše prava da svog verskog vođu svake godine daruju njegovom težinom u zlatu (i ovde) ili dijamantima.

Ovde uopšte nije sporno privatno pravo svakog pojedinca da troši svoj novac kako želi, ili da toleriše način kako neko drugi taj novac troši u njegovo ime. U pitanju je šta je prikladno i pristojno u određenoj situaciji. Za zvanje pravoslavnog episkopa vezane su podrazumevajuće norme ponašanja i moralne obaveze. Među njima su, bezuslovno, smernost i skromnost i – da! – ma koliko to nekima teško palo, dosledno i sistematski praktikovano siromaštvo.

Pravoslavni episkop u Njujorku, podjednako kao u Ugandi, i gde god se nalazio, i dalje je slika i prilika, vidljivi prejemnik, materijalno ubogih galilejskih ribara koje je Isus Hristos znakovito izabrao da upravljaju i da rečima i primerom uče Njegovu Crkvu. On može biti na službi u nekoj razvraćenoj svetskoj metropoli, ali on ne sme da živi, niti da bude percipiran kao da živi, na način kao da je magnat koji je sa tom metropolom duhovno srastao, niti sme tamo da se ponaša kao da je u svojoj kući. Ta misao je rukovodila pisanjem ovoga teksta, a ne lični stav prema subjektu na koga se odnosi, koga pisac nikada nije video, ne poznaje i lako odoleva svakom iskušenju da ga ikada lično upozna.


Izvor: Borba za veru

Ostavite komentar

Ostavite komentar na Irinej Dobrijević od galilejskih ribara do crkvenog magnata

* Obavezna polja