Rusija se sa Arktikom bavi više od hiljadu godina. Od davnina su ljudi odlazili na sever u lov na polarne životinje zbog njihovog dragocenog krzna. Ostrva Arktičkog okeana često su posećivali Pomorci, etnička grupa ruskog naroda, na obalama Belog mora. Godine 1499. osnovan je prvi ruski grad u polarnoj regiji Pustozjorsk, koji je danas nažalost napušten.

Prva ruska istraživačka ekspedicija na Arktik uopšte nije bila planirana za istraživanje ovih prostora, već je Kozački ataman Semjon Dežnjev poslat tamo sa zadatkom da sakuplja morževe i riblje kosti. Ali je on, ploveći oko Čukotke, napravio važno otkriće: prvi je otkrio prolaz između Evroazije i Severne Amerike.

Za vreme vladavine Petra Velikog početkom 18. veka, Rusija je stvorila moćnu mornaricu, što joj je dalo znatno veće mogućnosti za polarno istraživanje. Zahvaljujući ekspedicijama Vitusa Beringa, braće Laptev i Semjona Čeljuskina u periodu od 1734. do 1743. godine, napravljena je detaljna geografska karta ruskih arktičkih obala, reka i ostrva. Te ekspedicije su ušle u istoriju pod zajedničkim imenom Velika severna ekspedicija.

U 19. veku, ruske istraživače na Arktiku potisnuli su stranci. Zato, na primer, veliki arhipelag u Arktičkom okeanu, koji danas pripada Rusiji, ne nosi rusko ime. Zemlja Franje Josipa, koju su austrijski istraživači otkrili 1873. godine, dobila je ime po vladaru Austro-Ugarske.

Prvi ledolomac na svetu „Jermak“ u arktičkoj misiji

U kasnijem periodu svog postojanja, Rusko carstvo se ozbiljno bavilo ne samo istraživanjem, već i eksploatacijom arktičkog regiona. Da bi se osigurala neprekidna stalna plovidba, 1899. godine porinut je prvi polarni ledolomac na svetu – „Jermak“, a 1916. osnovan je jedan od najvećih centara ruskog severa, grad Murmansk. Vlasti su na sve moguće načine podržavale doseljenike u polarne regione.

Ono što Carstvo nije uspelo zaokružio je Sovjetski Savez. Oto Šmit, 1932., prešao je Severni morski put duž arktičke obale Rusije od Evrope do Azije, prvi put u neprekidnom putovanju ledolomcem. Obični brodovi pratili su ledolomce, koji su za nekoliko nedelja prošli put od Murmanska do Vladivostoka bez zaustavljanja.

Godine 1937. SSSR je otvorio prvu naučnoistraživačku stanicu na plutajućem glečeru u Arktičkom okeanu. Kroz sovjetsku istoriju otvorena je 31 takva stanica, a još deset je otvoreno u savremenoj Rusiji.

Od 18. do 20. juna 1937. godine, eksperimentalni avion ANT-25 pod komandom Valerija Čkalova izvršio je prvi kontinuirani let iz SSSR-a u SAD preko Severnog pola.

U posleratnom periodu SSSR je uspostavio snažnu flotu ledolomaca na Arktiku, uključujući nuklearne ledolomce. Upravo je sovjetski ledolomac „Arktik“ bio prvi brod na svetu koji je stigao na Severni pol.

Ruska vojna baza „Arktik Šamrok“Foto: Ministarstvo odbrane Ruske federacije

Pored civila, na Arktik plovi i veliki broj vojnih brodova. Arktički okean je arena u kojoj su sovjetske i američke podmornice „lovile“ jedna drugu. Podmornica naoružana nuklearnim oružjem, koju je praktički nemoguće otkriti pod ledom, postaje izuzetno opasno oružje.

Nakon raspada SSSR-a, ekonomska kriza je uticala i na ruske arktičke interese. U periodu od 1991. do 2003. godine zemlja je izgubila sve plutajuće stanice u ovom regionu. To su iskoristile zapadne, pa čak i ne-arktičke zemlje, poput Kine, Japana i Indije, koje se zalažu za „internacionalizaciju“ arktičkih resursa, tj. jednak pristup svim resursima za sve zemlje.

Ali, Rusija danas ne planira da napravi ozbiljnije ustupke u svojoj arktičkoj politici. Posebno u cilju obezbeđenja svojih interesa u regionu, osnovala je Zajedničku stratešku komandu „Severna flota“, poznatiju kao Arktičke snage.


Izvor: Russia Beyond

Ostavite komentar

Ostavite komentar na Zašto Rusija Arktik smatra svojim?

* Obavezna polja