Nemačka pobeda iz 1915. godine je bila pirova

Jedno od uvreženih gledišta zapadne i delimično otadžbinske istoriografije predstavlja ocena kampanje iz 1915. godine na Ruskom frontu. Smatralo se da je ruska armija neprekidno uzmicala, da su se Nemci lako pomerali napred, da je tempo njihovog kretanja bio definisan isključivo fizičkim mogućnostima ljudi i tehničkim mogućnostima borbene tehnike.

Uvrežilo se mišljenje da je rat na Istoku predstavljao samo bledu senku operacija na Zapadu. Tako E. Vest piše: “Nemci su održavali neprekidne pobede na istočnim prostorima, ali su brzim nastupanjem oni do krajnjih granica rastezali liniju materijalno-tehničkog snabdevanja”. Međutim, nivo gubitaka protivnika opovrgava taj istorijski pečat. Uprkos zastarelim steoritipima 1915. godina je bila najkrvavija godina za države nemačkog bloka za ceo ratni period. I pre svega – na konto Ruskog fronta. Jer je te godine Rusija predstavljala glavni objekt dejstvovanja borbene moći celog nemačkog bloka. Ruska armija koja se tokom čitavog rata istovremeno borila sa glavnim snagama Austro-Ugarske i Turske, 1915. godine je na sebe primila i udar glavnih snaga Nemačke armije.

Nemački borac na frontu Valter Bekman je pisao: “Letnji progon 1915. godine predstavljalo je za nemačke jedinice period najtežih gubitaka za čitav period rata”. Na primer, 91. Pešadijski puk, 19. Pešadijska divizija 10. Armijskog korpusa izgubila je od maja do septembra u Galiciji više od 100% svog sastava (oko 4,5 hiljade ljudi) – i to nije predstavljalo neki izolovan slučaj. Ofanzivne i defanzivne operacije kojima nije bilo sličnih na Zapadu, donosile su ogroman broj žrtava. Broj tih operacija i gubitaka koji su u njima podneti, ne bi mogla izdržati ni jedna druga armija osim nemačke i ruske. Brojke potvrđuju navode očevica.

U januaru 1915. godine (19-24) – teški bojevi u Poljskoj – kod Boržimova i Volje Šidlovske. U tim bitkama je nemačka armija prerpela teške gubitke – 40 hiljada vojnika. To jest, uzimajući u obzir da je borbeni sastav nemačke pešadijske divizije brojao u proseku 10 hiljada ljudi – onda je gubitak iznosio 50% grupacije! Pre svega to je bila vojska 1., 25. Rezervnog i 17. Armijskog korpusa (posebno su postradale 1., 49. Rezervna, 4. i 36. Pešadijska divizija). Opisujući gubitke strana i imajući u vidu kratko trajanje bitke, mora se priznati da je bitka u Volji Šidlovskoj bila jedna od najkrvavijih operacija u Prvom svetskom ratu. Stvarni gubici protivnika (ako uzmemo u obzir da je 23 i 24. januara bila uglavnom pucnjava) dostigli su brojke od 10 hiljada ljudi na dan, no, bez osmišljenog operativnog rezultata.

Za nemačku vojsku krvave borbe su bile i u istočnoj Pruskoj, u periodu januar-mart 1915. godine. Što se tiče druge znamenite operacije iz 1915. godine (zimska bitka u Mazuriji od 25-15 februara), u nemačkim arhivima navode samo ukupne gubitke nemačkog 21. Armijskog  korpusa – 120 oficira i 5,6 hiljada boraca, izgubljen je jedan general i ranjena dva komandira pukova. Na samo jednu. 65. Brigadu otpadalo je 60 oficira i 2 hiljade boraca. I to je samo jedan neprijateljski korpus! Gubitak generala i ranjavanje u boju viših oficira, govore nam o ozbiljnim porazima brigade protivnika. Uzgred rečeno, gubitak nemačkog korpusa je u korelaciji sa gubicima ruskih korpusa 10. Ruske armije (sa izuzetkom 20. Korpusa).

Gubici Nemaca u toj borbi bili su veliki. Po sećanju ruskog učesnika u boju: “Gledajući sutradan na ratno poprište (u selu Maharče – primedba autora) načelnik veze 108. Puka je nabrojao više od 300 leševa… Kod zarobljenika se nalazilo mnogo karti Francuske… Jedan od zarobljenika je sam predao znamenje vatrogasne brigade grada Alenkur na reci En koje je osvojeno u Francuskoj. Na cesti i oko nje ležali su ruski zavoji… i mnogo nemačkih leševa…” Tako su u bojevima u Maharči jedinice ruske 27. Pešadijske divizije 21. Armijskog korpusa razbile tri puka 42. Nemačke divizije 21. Armijskog korpusa. Kao rezultat toga zarobljeno je preko 1 000 vojnika, zaplenjeno 13 artiljerijskih oruđa i nekoliko mitraljeza. Inženjerska četa je zarobljena u punom sastavu. Načelnik 29. Pešadijske divizije 20. Armijskog korpusa general-lajtnant A.N. Rozenšild-Paulin navodi brojku od 1 200 zarobljenih Nemaca. Ali većina tih trofeja ponovo je pripala Nemcima.

O neprijateljskim gubicima, oficir 108. Pešadijskog Saratovskog puka (koji je ulazio u sastav 27. Pešadijske divizije 20. Armijskog korpusa) priseća se govoreći o jednom od noćnih artiljerijskih bojeva: “Poslednji napad Nemci su vodili u pravcu naselja Valterkemen i bio je to najuporniji napad. Nemci su obasjavali ruske pozicije reflektorima i svetlećim raketama. Snajperi i posebno mitraljezi naneli su velike gubitke Nemcima i naterali ih da se vrate u svoje rovove”.

Ruski oficir L. Vatuer u sastavu husarskog puka, prilikom ponovne ruske ofanzive boravio je na mestu bojeva u Avgustovskim šumama i ovako prenosi svoje utiske, između ostalog svedočeći i o nemačkim gubicima: “Devet dana posle poraza HH korpusa, 09.03.1915. godine, 10. Ruska armija je krenula u kontranapad… u sumrak smo ušli u Avgustovku šumu gde je bio potpuno razbijen 20. Ruski korpus. Sa obe strane puta bilo je nečeg što je podsećalo na oborena stabla. Snežkov je prišao bliže stablima i saopštio da se radi o gomilama telesa… Polja i šume bukvalno su bile prekrivene ubijenim vojnicima – ruskim i nemačkim. U poslednjoj etapi, bitka je očigledno proticala sa promenjivim uspehom i tela nemačkih i ruskih vojnika prekrivena su u slojevima, bukvalno kao slojevi za pitu. Kao da i sada vidim bateriju na vatrenom položaju: puni se oruđe, vojnici i konji su na svojim mestima, i svi su oni mrtvi. Sećam se pešadijske čete, koja je, sudeći po stanju tela bila pokošena rafalima iz mitraljeza. Na šumskom putu naišao sam na nekoliko nosila sa nemačkim vojnicima. Vojnici na nosilima, sanitetlije-nosači i dva medicinska brata – svi su bili ubijeni. Na putu su stajali furgoni koji su pripadali ruskom puku i konji i ljudi u furgonima bili su mrtvi. Dalje, na onom mestu gde je put prolazio ispod mosta, ležala je grupa mrtvih nemačkih vojnika. Neko mi je rekao da je tamo ležalo 400 leševa. Oni su se verovatno postrojili u kolonu u očekivanju naređenja, kada su se neočekivano iz šume začuli mitraljeski rafali”.

Indirektno je i neprijatelj potvrdio sopstvene velike gubitke. Načelnik štaba nemačkog Vrhovnog komandanta za Istok, general-lajtnant E. Ljudendorf, pisao je: “15 i 16 (po novom kalendaru) isturene jedinice 21. Armijskog korpusa… prešle su u dubinu šume. Ali tu su ih sasekle ruske jedinice koje su se kretale sa zapada ka istoku i deo kolone je zarobljen. O toj činjenici saopštava i general.intendant štaba nemačkog Vrhovnog komandanta za Istok, pukovnik M. Hofman.

U zimskim Prasničkim bojevima Nemci su priznali gubitke 13 hiljada ljudi i zastava, istovremeno izjavivši o sledećim trofejima iz tog vremena: 12 hiljada zarobljenih, 36 artiljerijskih oruđa i 19 mitraljeza. Ali već u operaciji kod Prasniška bila su razbijena i skoro potpuno uništena 2 nemačka korpusa (jedan u Prasnišku,  a drugi u Arergardu, prikrivajući odstupanje ostatku nemačke vojske). Ukupni gubici Nemaca u Drugoj Avgustovskoj i zimskoj Prasniškoj operaciji tokom 1915. godine iznosili su oko 80 hiljada boraca. U Drugoj Avgustovskoj operaciji do 20 hiljada nemačkih gubitaka 8. i 10. Armije i do 60 hiljada (od toga oko 14 zarobljenika) ljudi u Prasniškoj bici za nemačku 12. i 8. Armiju (58 oruđa ostalo je kao trofej ruskoj armiji).

Tokom Prasničke odbrambene letnje operacije (30.06 – 04.07) ukupni gubici nemačke armijske grupe fon Galvica, prema nemačkim podacima iznose – do 10 hiljada (samo 1. jula 2,7 hiljada ljudi). Međutim, prema računicama istoričara G.K. Koroljkova, nemački gubici su dostigli do 25% grupacije M.-K.-V. Galjvica (pritom nisu  uzeta u obzir pojačanja koja su im stigla tokom operacije) – a to je više od 40 hiljada ljudi, što je po našem mišljenju mnogo bliže istini.

Bojevi u podnožju Karpata počeli su još u jesen 1914. godine. Tako je 24. Armijski korpus 8. Ruske armije od 13.11. do 01.12. osvojio sledeće trofeje: 1 generala, 149 oficira, više od 12 hiljada vojnika, 12 artiljerijskih oruđa, 15 mitraljeza, 60 sanduka sa municijom, 14 lokomotiva, 330 vagona. U periodu Karpatske operacije (januar – mart 1915), Austrijanci i Nemci (u različitim periodima bila je to Južna nemačka, 3.,4. i 5. Austrijska armija, Armijska grupacija Pflancer – Baltina, nemački Beskidski korpus) su prema austrijskim podacima izgubili 800 hiljada vojnika. Među njima 150 hiljada zarobljenika – samo od 20.02 do 19.03. 1915. godine – do 59 hiljada ljudi, 21 oruđe, 200 mitraljeza… U periodu 6 – 30 marta Rusi su zarobili 70 hiljada zarobljenika, uz 900 oficira, više od 30 oruđa i 200 mitraljeza.

Austrijski izvori procenjuju gubitak Centralnih sila u Karpatskim bojevima ne uzimajući u obzir garnizon u Peremišlju, pritom se i ruski gubici smatraju otprilike istim. Zapadni istoričari D. Kegan i N. Stoun procenjuju samo austrijske gubitke za prva 3 meseca 1915. godine, na 800 hiljada… Britansko zvanično izdanje iz perioda rata pisalo je da su Austrijanci u Karpatima svakog dana gubili od 1 do 3 hiljade ljudi. Dakle, iz ovoga je jasno da je austrijska vojska, koja je izgubila u bitkama na Karpatima na ruskom frontu više ljudi nego u celoj kampanji 1914. godine, te da bez nemačke pomoći nije mogla da nastavi aktivne operacije.

Ruski arhivski materijali na sledeći način ilustruju situaciju sa trofejima tokom prvih pola godine rata. Do februara 1915. godine vojske Severozapadnog fronta su zarobile 439 oficira, 48 400 nižih činova, 309 oruđa, 127 mitraljeza; trupe Jugozapadnog fronta zarobile su 4 026 oficira, nižih činova 357 602, artiljerijskog oruđa 727, mitraljeza 632. Ovaj dokument je takođe zabeležio da je samo u Kijevskom artiljerijskom skladištu  bilo skupljeno 127 austrijskih i nemačkih trofejnih oružja. Ukazivalo se da je ukupno zarobljeno 4 465 oficira ( u tom smislu 181 nemački) i nižih činova 404 765 (u tom smislu 18 309 Nemaca). Ukupno 939 artiljerijskih oruđa, a mitraljeza 731. Iz Peremišljenskog garnizona u Rusiju je bilo evakuisano 9 generala, 2 307 oficira i 113 890 nižih činova Austro-Ugarske armije. U bolnicama je ostalo još oko 6 800 bolesnih i ranjenih.

I ruske trupe i Austro-Nemci podneli su u Gorlickoj operaciji (19.04 – 10.06) krupne gubitke. Gubici pobednika su bili veoma osetni čak i po nemačkim podacima. Tako su samo nemački gubici (11 armija) i samo za period od 19 do 30 aprila, prema svedočenju L. Fon Rotkirha (koji je prenosio zvanične podatke u nemačko sedište) iznosili 28 hiljada ljudi. Samo 11. Armija je u periodu od početka Gorlickog proboja i do zauzimanja LJvova (to jest, za period 19.04 – 09.06) prema podacima nemačkog Rejsarhiva izgubila 87 hiljada ljudi. Na taj način, gubici u Gorlickoj operaciji za Nemce su iznosili 69% prvobitnog sastava 11. Armije (87 hiljada ljudi, od 126 hiljada koliko ih je bilo na početku operacije).

Južna nemačka armija je samo u junu mesecu izgubila 25 hiljada ljudi. Još veće gubitke imala je vojska Austro-Ugarske, pre svega 4. Armije. Ruska vojska Jugo-zapadnog fronta je odstupajući sprovodila uspešne operacije, nanoseći protivniku osetne kontra-udare. Deveta armija Jugo-zapadnog fronta sprovela je krajem maja uspešnu Prutsku operaciju zarobivši 17 oruđa, 78 mitraljeza i više od 16 hiljada zarobljenih Austro-Nemaca. Tako je 4. Pešadijska divizija 6. Armijskog korpusa 11. Armije prema nepotpunim podacima za period 25-27. maja zarobila više od 1,2 hiljade neprijateljskih vojnika i oficira.

U periodu od 27.04 – 02.06. vojska 11. Ruske armije je nanela poraz. Nemačkoj armiji u Žuravinu (posebno je bila razbijena 3. Gardijska divizija) – zarobljeno je do 18 hiljada neprijateljskih vojnika i oficira. Tako je 16. Finski streljački puk 4. Finske pešadijske divizije, 01.06.2016. godine u rezultatu tročasovnog boja zarobio više od 600 vojnika, 2 oruđa i 4 mitraljeza. General V.I. Gurko je pisao o rezultatima svih operacija: “u toku deset dana, četiri naše divizije iako nepotpunog sastava, prešli su u borbama skoro pola puta do grada Strij i uspeli su zarobiti otprilike 25 hiljada vojnika zajedno sa odgovarajućim brojem oficira, mitraljeza i druge različite vojne imovine. Međutim, razvoj naše pobede i moguće zauzimanje mestašceta Strij onemogućio je nedostatak konjice”.

Obe strane su pretrpele velike gubitke u letnje-jesenjim borbama u pojasu ruskog Jugo-zapadnog fronta – u operacijama oko Serete, kod Lucka i Čartorijska, na Strili. Najveće uspehe imala je 11. Ruska armija koja je 17. avgusta prešla u kontranapad kod Zbaraža. Južna nemačka armija je bila zaustavljena. U juriš na Serete 11. Ruska armija je krenula 25. avgusta nanoseći poraz Južnoj nemačkoj armiji i tokom petodnevnih borbi zarobivši oko 36 hiljada vojnika. Od tog broja 10 hiljada su zarobile jedinice 6. i 17. Armijskog korpusa. Ukupno je od 17 do 30. avgusta ruska vojska zarobila više od 40 hiljada vojnika, 70 oruđa i 165 mitraljeza.

Trupe 8. Ruske armije su 10.09. 2015. godine privremeno zauzele grad Luck. Tokom Lucke operacije samo 4. „Gvozdena“ pešadijska divizija zarobila je 10 hiljada. vojnika i oficira. Tokom jeseni, trupe 8. Armije borile su se u bitkama lokalnog značaja u području Polesja, Voline i Galicije, uzimajući 5. oktobra Čartorijsk. Jedan od rezultata operacije kod Čartorijska bio je poraz nemačke 1.Pešadijske divizije (zarobljeno je mnogo vojnika – 8.5 hiljada ljudi, ne računajući ranjenike, uključujući skoro ceo puk nemačkog prestolonaslednika i nemačke baterije haubica), zauzeto je 30 oruđa i veliki broj mitraljeza.

Operacija na Sereti, zatim Lucka i Čartorijska operacija, imale su važan značaj za ceo Jugo-zapadni front. Upravo je Lucka operacija uveliko onemogućila protivniku da ostvari manevar krilnog obuhvatanja centralne grupacije ruskih armija. Izdavači Enciklopedijskog rečnika Ruskog bibliografskog instituta Granat, ovako su opisali Lucku operaciju: „od 14-22. septembra, u rejonu Lucka, ruska 8. Armija je … izvršila veoma uspešnu kontraofanzivu. Četvrta Austrijska armija bila je potpuno razbijena. Ne samo da Austrijanci nisu uspeli da pošalju na Srpski front 6. i 17. Korpus, već su bili prinuđeni da mole nemačku komandu za pomoć. Grupacije Geroka koje su se kretale krilno ka ruskom Polesju i koje su se uglavnom sastojale iz nemačkog 24. Rezervnog korpusa, uspele su da zaustave napredovanje Brusilova …. Borbe su se ovde odužile do 23. oktobra. Naš kontranapad rezultirao je sa 70 hiljada neprijateljskih zarobljenika”.

Sami Nemci su gubitke nemačkih divizija armijske grupe E. Bem-Ermolija i Južne nemačke armije samo u periodu od 8 do 18. avgusta, ocenjivali na skoro 10 hiljada ljudi (među njima 2 hiljade ubijenih, 4,5 hiljade ranjenih i 3,2 hiljade nestalih bez traga). Autori britanske “Istorije Velikog rata” smatrali su “borbe u avgustu i septembru na liniji reka Strila kao tačku preokreta – kao crtu koja je zaustavila Austro-Nemačku ofanzivu. Trodnevne borbe tokom kojih je zarobljeno 33 hiljade austrijskih i nemačkih vojnika okrenule su ratni zamajac na Ruskom frontu u korist Antante, protivnik je prešao u odbranu. Prema podacima iz ruske komande, do 28. decembra u rejonu Voločiska bilo je usredsređeno više od 10 hiljada samo zdravih zarobljenih Nemaca i Austrijanaca, zarobljenih kod Černovica i Trnopolja.

Operacije u Pribaltiku tokom 1915. godine bile su posebno krvave za naše neprijatelje. Prema podacima Rajharhiva, samo 12. Nemačka armija je tokom jula i avgusta izgubila 1,8 hiljada oficira i 80 hiljada boraca, čak je i u oktobru mesecu nemačka armija ostala bez 15 hiljada boraca. Tokom borbi kod Kovna nemački gubici u ubijenim, ranjenim i zarobljenim vojnicima iznosili su oko 10 hiljada vojnika. U rezultatu borbi na Vilenskom pravcu od 27-29. avgusta, gubici nemačkih pešadijskih četa dostizali su do sto ljudi po četi. Plus što operacije na Pribaltiku tokom leta-jeseni 1915. godine u strateškom planu nisu imale rezultata za nemačku komandu, a praćene su velikim gubicima (Mitavo-Šaveljska operacija, Kovenska, Vilenska, Svencjanski proboj).

Na 1. decembar 1915. godine, broj zarobljenika registrovanih u Rusiji:

Nemci – 1 193 oficira i nižih činova 67 361;

Austrijanci – 16 558 oficira i nižih činova 852 356;

A u prifrontovskom pojasu (bez Turaka) ostalo je – 1,2 miliona ljudi.

Tokom Alakšerske operacije na Kavkaskom frontu, među trofejima ruske vojske do 31. juna nalazilo se više od 10 hiljada zarobljenika i 12 oruđa. Sumirajući gubitke nemačkog armijskog bloka u kampanji 1915. godine, neophodno je istaći sledeće. Prema autoritativnim podacima francuskih vojnih stručnjaka, Nemačka armija je 1915. godine na Ruskom frontu izgubila milion ljudi (na Francuskom frontu u tom periodu Nemačka je izgubila 721 hiljadu boraca); Austro-Ugarska armija je izgubila u tom periodu 1 milion i 252 hiljade boraca (na drugim frontovima za odgovarajući period: na Italijankom – 181,6 hiljada, Balkanskom – 29 hiljada; Turska armija je izgubila do 100 hiljada vojnika. U rezultatu rečenog da sumiramo – ratujući sa ogromnim problemima po pitanju naoružavanja i sanbdevanja, odstupajući, Ruska armija je zemljama nemačkog bloka nanela gubitke od 2 miliona i 350 hiljada boraca. Pritom su gubici te godine bili najteži za sve države nemačkog bloka za sve vreme rata. Dajući ocenu nemačkih gubitaka na Istočnom frontu 1915. godine, potpukovnik Ljarše je istakao da je činjenica gubitka milion vojnika za Nemce predstavljalo “svedočanstvo kvaliteta armije velikog knjaza Nikolaja”.

Nemačka armija je na Ruskom frontu izgubila – 58% svog sastava, Austro-Ugarska – do 86%, Turska do 30% od svih borbenih gubitaka za tu godinu. Posebno su upečatljive brojke neprijateljskih gubitaka kada se one uporede sa količinom povučene vojske njihovog protivnika. Ruska armija je na svom frontu imala manje od 50% vojnika nego sve armije Četvornog saveza, ali je uprkos tome nanela neprijatelju značajne gubitke – više od 67% gubitaka oružanih snaga nemačkog bloka u toj godini. Odnos opštih gubitaka u kampanji 1915. godine takođe ilustruje ta činjenica da je u tom periodu Ruski front bio glavni za Četvorni blok.

Sumirajući gubitke u kampanji 1915. godine, treba istaći da je inicijativa koju su imali Nemci uzimajući na sebe ulogu aktivne strane u borbenim dejstvima, njima omogućavala ostvarenje bilo kakvog operativnog napora na pravcu udara – upotrebu masovnih sila i sredstava, prevashodstvo u snagama na značajnom delu fronta nad protivnikom, kako po broju boraca tako i po snazi vatrene udarne moći. Naravno, oni su bili u stanju da nanesu neprijatelju teške gubitke – jer artiljerija je završno postala “Bog rata”! U celini se mora priznati da su Nemci u Prvom svetskom ratu taktički ratovali bolje od svih (uključujući i Engleze i Francuze – oni su takođe snosili još teže gubitke nego Nemci). Upravljanje, vatrena moć i taktika – to su tri aduta nemačke armije iz perioda Velikog rata. Druga je stvar što je niz nepotrebnih pobeda u krajnjem rezultatu dovelo Nemce do njihovog poraza.

Izvor: Performat

Komentari

Jedan komentar na Nemačka pobeda iz 1915. godine je bila pirova