Srbi u pisanim izvorima (3)

CEOPOM-Istina objavljuje treći i poslednji nastavak feljtona Srbi u pisanim izvorima, antropologa Miodraga Milanovića, čoveka koji svojim smelim pristupom arheološkim i istorijiskim istraživanjima ruši ustaljene postavke o poreklu Srba i njihovom razvoju na ovim prostorima, koje su uglavnom zasnovane na germanskim ili anglo-saksonskim teorijama o poreklu naroda i država. 

Njegov rad posebno dobija na značaju danas kada novi svetski poredak, kroz srpsku političku elitu, kao i zvanične i poluzvanične državne institucije, otvoreno pokušava da izbriše nacionalni identitet Srba, kao i njihovu versku i državnu autohtonost.

Milanović je diplomirao 1979. na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Tokom 1976. slušao je predavanja M. Fukoa, koje je ovaj držao u Visokoj školi u Parizu i to ga je zainteresovalo za strukturalnu antropologiju, čiji je promoter bio K. Levi-Stros, što ga je usmerilo u ove oblasti. Osamdesetih učestvuje u nizu mešovitih britansko-francuskih ekspedicija u Iranu, Iraku, Nubiji. Jedno vreme bio je urednik u časopisu za popularizaciju nauke „Galaksija“. Napisao je više knjiga („Svetska blaga, izgubljena i nađena“, „Mit, magija i religija“ itd) i obišao fascinantan broj arheoloških lokaliteta u svetu. Živi i radi u Beogradu.

Srbi u Tesaliji

Srbi iz Tesalije, okupiraju Moreju, formirajući kolonije od juga ka severu. Na ovom prostoru, doći će u dodir sa Saracenima i islamskom religijom. Bohuš piše: „Proterali su islamske sveštenike jer su, u duhu njihove religije, bili povezani sa vrhovnom vlašću. Povod za sukob sa Arapima bilo je plaćanje desetine; Srbi su to odbili i nastao je period anarhije dug 40 godina. Saraceni su, po mišljenju Srba, bili zavedeni lažnim idejama o nestvarnoj slobodi no, i kao takvi, protiv Romejskog carstva bejahu njihovi saveznici iako su, na njihove granice, donosili nemir, zabranjivali trgovinu pljačkajući gradove i polja. Povratom vizantijske Carske flote, Saraceni se povukoše a Srbi priznaše romejsku vlast za vrhovnu. S druge strane, Srbe su ugnjetavali Bugari. Uz srpsku pomoć, vasileusova vojska ih je pobedila, donoseći mir i spokojstvo. Tako se Srbi nađoše u okrilju hrišćanske crkve i priznaše patrijarha iz Konstantinopolja za svog duhovnog vođu“.

Severni, za razliku od južnih Srba, prosperiraju. Oni će vladati morejskim poluostrvom sve do 960.g. Srbi su, u Evropi, osnovali tri kraljevstva, piše Boguš: „Prvo 630. godine, beše smešteno na reci Elbi i zvalo se Kraljevina Boemija. Potom je država napredovala pod češkim imenom. Drugo kraljevstvo, znano kao Crvena Srbija, beše ustanovljeno južno od Dunava, godine 640. Srbi tamo ustanoviše monarhijski oblik vladavine. Posebno je potican od države razvoj zanatstva i rudarstva. Uz sve to, Srbi su tu prolaz imali pet vekova kasnije: eksploatisali su šume na zemlji koju opustošiše Avari. Treća država se nalazila u Hrobatiji, planinskom predelu nastanjenog Srbima što 965.g. nakon pokrštavanja, uzeše naziv Polona a potom vladaše, od H veka, pod titulom kraljeva“. Ovi Srbi su kasnije, po teritoriji, dobili naziv Hrvata, što znači da su današnji Hrvati potomci Srba.

O etapi zauzimanja Soluna (nedaleko od Soluna Srbi su podigli grad Serviciju, Servitzia), na reci Aliomon slabo poznate epizode srpske prednemanjićke istorije, piše Boguš: „Srbi ničim nisu primorani, u njima se jednostavno probudio ratnički duh čija klica se prenosila krvlju predaka. Digoše se na osvajanje iz Crvene Srbije (Royame de Serbie rouge), širi prostor današnje Šumadije i nisu zakasnili; Peloponez je pustošila kuga. Od te grozne napasti slične ratu, Srbi izvukoše dobit: uđoše na ostrvo kao osvajači. Zatekoše stanovništvo u borbi za život, nesposobno da se odupre. Smrt je kosila sve, bez razlike, domaće i osvajače. Ipak, uprokos svemu, domorodci pružiše kakav-takav otpor drskim napadačima. Srbi behu dovoljno srećni, te se njihova vojska nekako sačuva od kuge. Govorili su, mi smo njima, nesrećnim ostrvljanima, doneli u isto vreme kugu i smrtonosno gvožđe. Grčke snage nisu odgovarale njihovoj hrabrosti. Potčiniše se Srbima iz Tesalije 746. godine, mirno čekajući dalji razvoj događaja. Srbi su proširili svoju dominaciju svuda po poluostrvskim lukama i dvesta narednih godina držaše Moreju.

Deo Belih Srba iz Serbike (Solun), koji su se tu osećali kao pobednici, izgradili su svoju zajednicu, stekavši veliko bogatstvo, nakon nepromišljenog odlaska njihovih sunarodnika. Oni su, pod ovo podneblje, stigli sa svim nevoljama zajedničkim za sve narode severa. Ovde je priroda bila prema njima blagonaklona i njihove kolonije počeše da prosperiraju, bez obzira na velike vrućine. Oni, koji otidoše na sever, postaše žrtve gladi i nevolja svih vrsta; njihove zajednice bile su odveć slabe da bi se održale u dužem vremenskom periodu.

Pod Porfirogenitovom vladavinom, Moreja beše ponovo oslobođena od Srba, oružjem ovoga vladara, te ponovo dođe pod vizantijske skute. Srbi ne htedoše da odu iz ove tople i ugodne klime te se pomešaše sa Grcima i ostadoše tu da žive. S druge strane, njihovi sunarodnici iz porečja Dunava, imali su dosta problema oko učvršćivanja na ovom prostoru Crvene Srbije pa tek, dobro utvrđeni i ojačani, krenuše u osvajanja što vodiše ka reci Drini, preko Crne Gore, do albanske luke Drač, obale Jadrana i na sever do Dunava i planinskog masiva Karpata. Srbi u Dalmaciji, nisu imali status slobodnjaka. Dokaz tome je što Lav, imperator Vizanta, dobi tužbe protiv Neretvljana, Srba i Dalmata; ovi pljačkaše kuće Esklavona u Dalmaciji, za vreme njihove službe Carstvu u Bariju. Neposredno posle ovog događaja, Srbi se kurtalisaše vazalstva 877.g. te, u ravnici između gradova Duvna i Gline, održaše skupštinu sa Hrvatima i udružiše se sa prinčevima njihovim. Ustanoviše vladu i zaštitne jedinice i proglasiše nezavisnost, podelivši zemlje na županije. Neretvljani ne uđoše u savez, već nastaviše sa organizovanim morskim poharama. Posle su tražili zaštitu hrvatskih prinčeva, ali ih oni odbiše jer je to bilo u suprotnosti sa deklaracijom iz Gline. U ovoj nevolji, Grci sa ostrva, dobiše naklonost Cara; suveren ih uze u zaštitu i oslobodi ih davanja poreza. Prokuratoru su plaćali simboličnu sumu, tek kao dokaz njihove potčinjenosti“.

„Od vremena Heraklijeve vlade, pa sve do pada pod Osmanlije, kraljevstvo Crvene Srbije, prostiralo se od Dunava do Jadranskog mora, postojavši više od 800 godina. Moć i snaga ovog srčanog i vrednog srpskog naroda omogućavala mu je napredak. S druge strane, njegov i previše ratnički duh i vojničko nasleđe, umanjivao je ukupna srpska dostignuća. Naime, uvek posle smrti nekog od kraljeva, dolazilo je do unutrašnjeg previranja i besomučne borbe za vlast među frakcijama. Buntovništvo je potpaljivalo sukobe i krvne osvete. No, iznad svega je bila srpska borba za nezavisnošću od Romejskog carstva, njihovi stalno obnavljani napori ne bi li se stresao jaram vizantijskog ropstva i njenih sizerena, moćnih komšija iz zemalja gde življahu – tu nije izostalo vrlo intenzivno potkopavanje Srbije uz angažovanje svih Romejskih snaga“. O Bosni Bohuš kaže: „ Dobila je ime po reci Bosna, nekadašnjoj Rami, Rama je staro ime Bosne. Ugarski kraljevi su od HII veka svojoj tituli dodavali i znamenje Rex Ramae (kralj Bosne poznatoj po zlatnom pesku koji zasipa njene obale. Ona je tekla provincijom poznatoj po neprohodnim šumama i planinama bogatim rudom. Dva grada, Katera i Desnik, nalazila su se u njenom središtu. Bosna je bila sačinjena od županija prirodno utvrđenih, neprijatelju nepristupačnih. Beli Srbi iz Bosne behu pokršteni 863.g. Njihova prva biskupija u Spalatru osnovana je 877.godine“.

O ustrojstvu srpske države piše pop Dukljanin: „Poslije toga, a prema sadržaju povelja koje narodu bijahu pročitane, sam kralj Svetopelek, Dukljanin Svetopelekom, kraljem Velike Moravske, o kome su kružile brojne legende, naziva Mutimira ili Časlava, kraljeve iz dinastije Vlastimirovića izda svoje povelje, podijeli pokrajine i oblasti svoje kraljevine i odredi njihove međe i granice na ovaj način: teritorij obuhvaćen tokovima rijeka koje sa planina treku prema južnoj strani i utiču u more naziva Primorje, a teritorij, obuhvaćen rijekama koje sa planina teku prema sjevernoj strani i utiču u veliku rijeku Dunav, naziva Srbija (Surbija). Zatim, podijeli Primorje na dvije pokrajine: od mjesta Duvna, gdje je tada kralj boravio i gdje je održan sinod, Nije jasno o kom se sinodu radi i veliko je pitanje da li je održan baš u Duvanjskom polju kako piše Dukljanin do Vinodola nazva Bijela Hrvatska, koja se pokrajina naziva i Donja Dalmacija, u kojoj, uz saglasnost gospodina pape Stefana i njegovih izaslanika, ustanovi solinsku crkvu kao sjedište mitropolije, pod upravom odredi ove crkve: Split, Trogir, Skradin, Aransonu, što je sada tvrđava Zadra, Nin, Rab, Osor, Krk i Epidaur, koji se sada zove Raguzijum. Isto tako, teritorij od rječnog mjesta Duvna do grada Bamblone, koje se sada zove Drač, nazove Crvena Hrvatska, koja se pokrajina zove i Gornja Dalmacija. Geografi su koristili termine Superior i Inferior Dalmatia Izraze Crvena i Bela Hrvatska, pre Dukljanina pominje venecijanski dužd Dandolo, kao sinonime za srpsko ime. Upotreba ovih naziva retka je i sporedna, ne pominje je niti jedna kancelarija, uključujući i papsku. I onako, kao što je u Donjoj Dalmaciji solinsku crkvu ustanovio kao metropolitsku, u Gornjoj Dalmaciji su, na osnovu starog prava, odredili dukljansku crkvu kao mitropoliju, čijoj upravi podrediše ove crkve: Bar, Budvu, Kotor, Ulcinj, Svač, Drivast, Pulaj, Srbiju, Bosnu, Travuniju, Zahumlje. Srbiju pak, koja se zove i Zagorje, podijelio je na dvije pokrajine, od kojih se jedna, od velike rijeke Drine, prostire prema zapadu do planine Pina; nju naziva i Bosnom, a druga obuhvata prostor od rečene rijeke Drine prema istoku do Lupije (Lab) i Skadarskog jezera; nju naziva Raškom“.

Srbi su naselili i Dalmaciju, kako piše u Životu Karla Velikog: „Narod nazvan Srbima veliki deo Dalmacije zauzima Na ovom širokom prostoru će imati kraljevstvo sve do 871. godine. Njega neće uništiti ni velika avarska najezda 639.g. kada je poharana Dalmacija, Istra, Mezija, Dardanija, Raška i Prevala. U Dalmaciji je, u avarske ruke, pala tvrđava Klis; razoreni su, 640. godine, Epidaurus i Solin. Iduće godine, Avare će poraziti vojvoda Zvonimir, od crkve proglašen Svetimirom. Avari su u potpunosti proterani, kako piše Đanantonio Boman: «Jedan Srbin sa vojnom pratnjom, imenom Zvonimir ili Svetimir, iskoračio je napred i učinio da odjekne bes oružja u zemljama što pripadaše kralju, čije ime povesničar ne poznaje, a on bejaše umro prirodnom smrću; u Prevali, Bosni, takođe u Meziji i Dardaniji, Zvonimir je branio čast kralja Slovena iako nema pomena o ovoj promeni vlasti».

Posle ovladavanja Dalmacijom, zauzeće Srbi teritorije Bosne, Albanije i Crne Gore. Na ovim prostorima, organizovanim kao županije, vladaju župani. Četiri najveće županije su bile Zahumlje, Trebunija, Arento i Diokleja, uništena 980.g. Konstantin Porfirogenit navodi da je Zahumljem vladao Mihajlo Vušević, poreklom sa Visle. Dioklija je, u to vreme, bila izuzetno važno društveno i kulturno središte Srba. U drugoj polovini HI veka, 1076.g. kralj Dalmacije postaje Zvonimir, sa sedištem u Saloni. Pre toga se, srpski kralj Časlav povukao pred Hrvatima 941. godine, ne bi li ratovao protiv Bugarske sa Vizantijom. U ratu će Bugari biti potučeni; u srpske ruke pašće mnogobrojno ljudstvo; oni se ne zarobljavaju već ostaju da žive, kao slobodnjaci, među Srbima. Srbi se, 948. godine, vraćaju na svoje posede. Ovo je vreme uzdizanja Raške. Ta županija će, pod svojom zastavom, ujediniti sve Srbe u monolitnu državnu zajednicu. Daće krunisane glave 1192, 1202, 1217, 1345, 1420 i 1423. godine. 1445.g. Srbija će pasti u vazalni odnos prema Otomanskoj imperiji. Godine 1368. Albanci će osvojiti deo Dalmacije. Srbi iz Bosne će, 863. godine, biti hristijanizovani od strane sveštenika katoličke crkve; 1463.g. će je osvojiti Turska.

Vlastimirovići su bili prva srpska kraljevska dinastija, nazvana po princu Vlastimiru, priznata od strane Vizantije. Vlastimirovići su vladali Srbijom skoro dva veka, od 768. do 960. godine. Nakon poluvekovnog interregnuma, pre Nemanjića, vladaće Vojisavljevići (1010- 1148) i Vukomanovići (1148- 1163). Vladavinu je započeo eponimni Nepoznati arhont u vreme cara Iraklija. Konstantin Porfirogenit je vladara koji je poveo Srbe iz Bele Srbije na Balkan prozvao Nepoznatim arhontom. Vladao je od 610- 641.g. Umro je pre 680.g. Imao je titulu arhonta (αρχων) što je podrazumevalo ujedinjenu crkvenu i svetovnu vlast, u jednoj ličnosti. Porfirogenet beleži: „Pošto umre onaj arhont Srbin, što prebeže caru Irakliju, zavlada njegov sin, potom i unuk, tako redom arhonti iz njegovog roda. Posle izvesnog vremena, rodi se od njih Višeslav, od njega Radoslav i od njega Prosigoj i od njega Vladimir“. Prvi sledeći vladar, za koga se zna, je bio pra- praunuk Nepoznatog arhonta, Višeslav (Vojislav, 768- 814); on je ujedinio tzv. srpske sklavinije u jednu državu – kneževinu, sastavljenu od županija osnovanih u oblastima Starog Rasa i Duklje, Bosne, Dalmacije, Neretve, Tare, Pive, Lima, Morave i Drine. Knez Višeslav je poznat po kamenoj krstionici pronađenoj 1853.g. u Veneciji. Arsa (Arsia), Doclea. Koren srpske države na Balkanu je, oko petog veka, u Starom Rasu gde je, kao prestonica, obnovljeno veliko alansko utvrđenje. Raška će docnije obuhvatiti teritoriju Duklje, Zete, Bosne, Dalmacije i zapadnog dela Kosova.

Βοςονα, oblast uz reku Bosnu, današnja teritorija grada Sarajeva i Visokog Na njoj je uklesan zapis: „Ovaj izvor prima slabe da ih učini prosvetljenima. Ovde se peru od svojih grehova oni što su ih primili od svojih roditelja, da postanu hrišćani, spasonosno ispovedajući večno trojstvo. Ovo delo pobožno učini Ivan u vreme kneza Višeslava, u čast svetog Ivana Krstitelja, na slavu njega i njegovog štićenika“. Krstionica se, 1941.g. našla u Zagrebu kao Musolinijev poklon Paveliću, poglavniku NDH. Njeno kasnije smeštanje u ninsku crkvu poslužilo je (kako se ne bi vratila u Srbiju jer pripada njenoj kulturnoj baštini), hrvatskim pseudoistoričarima da isfabrikuju priču o Višeslavu hrvatskom princu iako se Hrvati, kao narod, uopšte ne pominju u pisanim izvorima tog vremena, a kamoli neki njihov tobožnji vladar. Više o samoj krstionici i ovom falsifikatu u Đ. Janković, Srpsko pomorje od 7 do 10 veka, SAD, Beograd, 2006

Stanovnici ušća Neretve sa zaleđem i okolnim otocima, Neretljani, formirali su župu Paganiju, od Porfirogeneta opisanu kao republiku srpskih pirata. Nazvana je Paganijom jer su njeni stanovnici primili hrišćanstvo relativno kasno, 250 godina posle ostalih Srba. Vladari su imali titulu princa Neretvljana; sačuvana su imena dvojice župana: Draška Marijana i Ljudislava. Draškovo prezime Marijan dolazi od imena Morava Kako svedoči pisana građa, Draško je imao niz sporazuma sa Venecijom kojih se nije pridržavao Ugovor, iako minimalno delotvoran, je zapečaćen sa Draškom Marijanom, takođe sudijom, sa neretvanskih otoka. Kasnije je napadao Venecijance. Indentities in Early Mediaval Dalmatia, V, Bepolos Pub. Turnhout, 2008: „reversus est“. Pijetro Tardoniko, venecijanski dužd je, 840. godine, u borbi sa Draškom izgubio 100 ljudi a šest godina kasnije, Draško je, sa svojom flotom, napao Veneciju poharavši luku Kaorle, između Trsta i Venecije.

Radoslav (800- 822), je nastavio sa učvršćivanjem srpske države sa središtem u gradini Stari Ras, na prostoru Crne Gore i istočne Hercegovine. Ras je dobio ime po lokalitetu i reci Ras (er Ras) u Aderbidžanu, nekadašnjoj arijevskoj postojbini, a ne po latinskoj reči arsa (arsa, prženje) kako pogrešno (i bez ikakvog logičnog osnova) imputiraju neki istoričari. El Masudi, Meadows of gold and mines of gems, 462, Aloys Sprengler MD, London, 1841. Takođe, Pomponije Mela navodi dva grada sa istim imenom u Africi. Jedan, Ras, nalazi se 17 km od Bizerte a drugi je Skikda/Thapsus; za njega Vibijus Sekvester kaže da se nekada zvao Ras/Skikda. O ovome opširnije kod E. Lipinski, Itineraria Phoenicia, 392, Peeters Publishers, 2004 Ras postaje središte kraljeva i Raške episkopije; država se naziva još i Raškom. Vladao je u doba Ljudevita Posavskog, bana Trans- Savije sa sedištem u Sisku, za vreme njegovih uzaludnih pokušaja da odbrani zemlju od Franačke Imperije, u savezu sa Karantancima. Kneževina se prostirala između reka Une i Kupe, sa planinama Kozarom i Grmečom te Srbom kao važnim uporišnom gradinom Pred Francima je Ljudevit morao da spašava glavu, pobegavši Srbima u Dalmaciju, kako beleže Franački anali: „Napuštajući grad Sisak, što pripadaše velikoj naciji Srba iz Dalmacije, u dobroj nameri da izbegne (Franke)“. Njegovu vojno- političku situaciju otežavala je činjenica što je njegov nećak Borna, knez Guduščana i Timočana, prihvatio vazalni odnos sa Francima, ne bi li uspešnije branio granice Timočana sa Bugarskim Carstvom. Guduščani su bili Lužički Srbi (Dalemnici), naseljeni u Liku iz Lužice. Opširnije u Vita Hludowici.

Borna je, sa Lujem Dobrim, sklopio pakt u Ahenu 819. godine kad je vođena i bitka na Kupi gde je Ludevit Posavski izgubio 3000 vojnika i 300 konjanika. Borna je umro 821.g. Odmah posle njegove smrti, Luj Dobri se proglasio princem Dalmacije i Liburnije. Teritorija kojom je vladao Ljudevit i posle njegovi naslednici, do Ljudemisla, nazivala se, do XVIII veka, Morlahijom (Morlacchia Morlahijom (Morlacchia) a njeni stanovnici Morovlasima ili Vlasima (Marrovlach, Morlach, Vlachs). Morlahija je imala dve oblasti: Veliku Morlahiju, Major Vlachia (Dinarski masiv i deo severne Dalmacije) i Malu Morlahiju (Minor Vlachia) – oblast severno od Požege sa teritorijom između Save i Drave. Morovlasi ili Crni Vlasi, bili su izmešano romejsko i domorodačko stanovništvo. Danas hrvatska pseudoistorija svojata ovaj narod mada ne postoji niti jedan dokumenat ili pisani izvor da potvrdi Ljudevitovo, Ljudemislovo ili Keglevićevo (morovlaška plemićka kuća iz XVIII veka) hrvatstvo Dve godine kasnije, likvidiran je Ljudevit Posavski, po nalogu feudalca Ljudemisla.

Oblast Zahumlja ili Huma, obuhvatala je region Hercegovine i Dalmacije. Glavni, stoni grad, kako mu ime kaže, bio je Ston (Stagnum) na poluostrvu Pelješcu. Posle je sedište županije izmešteno u Stolac Porfirogenit piše: „Od Raguze počinje domen Zahumlja i proteže se do reke Orontije i susedstva Pagana. Zahumljani što tu žive Srbi su, doseljeni (od Mihajla Vuševića) u vremenu Princa Arhonta, za Iraklijeve vlade. Istoričar Natko Nodilo napominje: „U Dubrovniku, ako ne od prvog početka, a ono od pamtivijeka, govorilo se srpski, kako od pučana tako i od vlastele, kako kod kuće tako u javnom životu i općini, a srpski je bio i jezik raspravni (sudski)“. Natko Nodilo, Prvi ljetopisci i davna historiografija Dubrovačka, 92, svezak 65, JAZU, 1883Zemlja Zahumljana obuhvata sledeće gradove: Ston, Makarsku, Joslu, Glamoč, Dubravu i Dabar“. Hum se delio na gornje i donje Zahumlje. Za župu Travuniju, Porfirogenit navodi da je ujedinjena sa Konavlom (oblast kraj Dubrovnika): „Od grada Dekatere (Kotor) počinje oblast Travunije protežući se daleko od Raguze, sve do planina u susednoj Srbiji. Stanovnici su nekršteni Srbi, ovde naseljeni po dolasku iz Bele Srbije. Arhont Travunije uvek je odgovoran arhontu Srbije. Poznati gradovi su: Vrm, Risan, Lukovet i Zeta“. Prvi poznati vladar Travunije bio je arhont Beloje (836- 851), vazal Vlastimirov, iz nasledne kuće Belojevića. Njegov naslednik Krajina, pripojio je Travuniji Primorje, deo jadranske obale, današnje Hercegovine, sa gradovima Dubrovnikom i Boka Kotorskom. Stolovao je u Trebinju, sa titulom župana. Bio je oženjen Vlastimirovom kćerkom. Poznati su i njegovi naslednici Hvalimir i Čučimir.

Radoslavov sin Prosigoj (822-836), sklopio je mir sa Malamirom (831-836), carem Prvog Bugarskog Carstva. O Vlastimiru, osnivaču dinastije Vlastimirovića i njegovoj vladavini, malo se zna. Srbija je negovala dobre odnose sa Romejskim Carstvom; sa Bugarskom nije bilo problema sve do 839.g. kada je Presijan I poveo protiv Srbije trogodišnji rat u kome je poražen, izgubivši veći deo svoje vojske. za vreme njegove vladavine gotovo cela teritorija Makedonije bila je potpala pod Bugarsko Carstvo. Njegovo ime Presijan znači sjajan, blistav Vizantija je sukob Srbije i Bugarske iskoristila da povrati svoje teritorije na Peloponezu što je, brže bolje, uspela da iskoristi Bugarska i priključi svome carstvu teritorije Ohrida, Bitolja i Devola 842/43. godine. Na ovakav ishod svakako je uticala smrt romejskog imperatora Teofilosa 842.g. Nakon obračuna sa Bugarima, Vlastimir se okrenuo na zapad, učvrstivši vlast u Dalmaciji, Duklji, Travuniji, Zahumlju, Paganiji i Bosni. Bavarski Geograf Srbiju i Srbe naziva Merehanima i Moravljanima (Merehans, Moravians), po bazenu reke Morave Vreme rata sa Bugarskom i potonje godine ubrzanog razvoja, pokazali su da je Srbija organizovana država sposobna da brani svoje granice i interese. Ostvario je odlične političke odnose sa Bazilom I, čijom inicijativom je nastavljena uspešna hristijanizacija. On je, u Srbiju, doveo učenike Ćirila i Metodija, sprovodeći plan ustanovljenja biskupija, pod ingerencijom Konstantinopolja. Dogovor je utanačen na saboru u Konstantinopolju 879/880.g. Na teritoriji Srbije, prelamali su se interesi preuzimanja primata nad crkvenom pastvom Svetog Rimskog Carstva i Vizantije. Bazil I je svakako imao u vidu da je biskupija u Sirmijumu bila pod jurisdikcijom pape Jovana VIIIRaška biskupija na Ibru počela je sa radom 871. godine, Braničevska 878.g. Uspešnost hristijanizacije vidi se po teofonskim imenima narednih srpskih vladara (Petar, Pavle, Stefan). O srpskom primanju hrišćanstva, kazuje Porfirogenit: „Glavnina ovih Slovena nije bila krštena, istrajavajući u tome već dugo vremena. Ali, u vreme Bazila I, hrišćanskog imperatora, posla on glasnike i diplomate moleći da oni, ove nekrštene, krste i privedu reči Hristovoj. I, taj slavni imperator, blagosloveno bilo sećanje na njega, posla im sveštenike a ovi pokrstiše sve nekrštene nacije“. Vlastimir je, za vreme vladavine Kocelja u Panoniji (861-874), imao sa Nitravom intenzivnu komunikaciju i saradnju.

Mutimir, najstariji sin kneza Vlastimira, vladao je sa svoja dva mlađa brata. Vodio je srpsku vojsku do pobede nad bugarskim carem Presijanom. Kao garante mira, sa sobom je odveo princa Vladimira i dvanaest boljara (pripadnici visokog plemstva u feudalnoj Bugarskoj, Kijevskoj Rusiji, Vlaškoj i Moladaviji). Kada je Boris I došao na vlast, dogovoreno je primirje između dva naroda i buduća saradnja. Tom prilikom su, Mutimirovi sinovi Pribislav i Stefan, odveli 12 boljara i Vladimira do bugarske granice, gde je potpisana povelja na najvišem nivou. Boris I je Mutimiru darovao simbolične poklone: dva roba, dva sokola, dva psa i osamdeset komada krzna. Posle 860. godine, braća su se pobunila protiv Mutimira. Pobuna je brzo skršena. Pribislav i Stefan su otpremljeni u stonu Plisku kod Borisa I – bili su njegovi zarobljenici i garanti mira između Bugarske i Rusije. Kao sizeren Romejskog carstva, deo Mutimirovih primorskih trupa, je učestvovao u ratu protiv Saracena 869. godine, prilikom njihovog neuspelog pokušaja osvajanja Dubrovnika i prodora u srpsko Pomorje. pripadnik visokog plemstva u feudalnoj Bugarskoj, Kijevskoj Rusiji, Vlaškoj i Moladaviji Romejske trupe je predvodio admiral Nikita Orfijas.

Priblislav, najstariji Mutimirov sin, razvlašten je od Petra, najmlađeg Vlastimirovog sina. Pribislav se, od violentnog Petra, sklonio sa braćom Branom i Stefanom u Malahiju. Brana Mutimirović se kasnije vratio pokušavši da svrgne Petra 894.g. ali se taj pokušaj neslavno završio – zarobljen je, kažnjen oslepljenjem, uobičajenom kaznom za vlastelu, vekovima praktikovanu kod Romeja, što je Srbi od Vizantije preuzeše. Njegov sin Zaharije ostao je u Konstantinopolju. U vreme rođenja Petra Gojnikovića, na vlasti u Srbiji je bila oligarhija tri brata: Mutimira, Gojnika i Strojimira. Nakon što je učvrstio svoju vlast, Petar, doduše nevoljko, sa bugarskim carem Simeonom I, sklapa alijansu i potpisuje povelju kojom se garantuje dvadesetogodišnji mir između dva najveća balkanska naroda (897- 917). Uspešno lavirajući između dve velike sile, Vizantije i Bugarskog carstva, Petar se okreće zapadnim granicama Srbije i osvaja Bosnu, porazivši kneza Tješimira. Bio je sizeren Romejskog cara Lea VI Potom, nasilno anketirajući, širi posed napredujući duž reke Neretve, došavši u konflikt sa Mihajlom Vuševićem, nezavisnim vladarem Zahumlja i većeg dela Duklje. Mihajlo Vušević je bio vladar Zahumlja od 913. do 916.g. Imao je titulu dux Sclavorum. Prema Porfirogenitu, bio je sin Božića (Busebike, Buseboutzis), poreklom iz srpskog plemena Licika (Λιτζικη) sa reke Visle i oblasti Hrobatije, dela Bele Srbije. U Historia Salonitana kaže se da je papa Jovan H opisao Mihajla kao izvanrednog vođu Zahumljana: excellentissimus dux Chulmorum (John The Diacon, The Venetian Chronicle, y Munticolo G. Forzani, Chronache Veneziane antichissima, 59-171, Roma 1890. Najverovatnije, u Stonu, sklopiće Vušević tajno savezništvo sa Romejima. Njih je zastupao Lav Rabdonho, vlastelin i diplomata, guverner vizantijske teme Durahijuma- Drača, velike grčke trgovačke kolonije i pomorskog centra. Mutimir prihvata ojačavanje svoje vojske vizantijskim plaćenicima, Mađarima i Turcima. Čuvši nekako za ovu urotu, Mihajlo javlja Simeonu I njene detalje i ovaj, ne časeći ni trenutka, oprema vojsku; presreo je Petrove trupe na povratku sa novačenja u Hrvatskoj i, nakon kratkog sukoba, zarobljava srpskog kneza: „Po povratku sa hrvatske teritorije, on (Petar) beše izdan od Mihajla, kneza Slovenskog“. Nakon godinu dana tamnovanja umire, a Simeon šalje Pavla Branovića da preuzme srpski presto. Pavle će vladati tek nekoliko godina; sa prestola ga je zbacio Zaharije, miljenik vizantijskog kralja Romana I Lekapenosa (920- 944), prethodno ga porazivši u bici. Šta je, na kraju, bilo sa Petrom, nema podataka u pisanim izvorima. Zaharija je imao uspeha, u nekoliko čarki sa Bugarima, prilikom učvršćivanja granice, tada je nekoliko protivničkih generala platilo glavom Simeonove nepripremljene vojne izlete. Međutim, sklopivši čvrst mir sa Vizantijom, dobivši garancije da se Romeji neće mešati u njegov sukob sa Srbijom, Simeon I šalje dobro opremljenu vojsku, predvođenu Časlavom, na Zaharija kome ne preostaje ništa drugo nego da spasi rusu glavu begom u Hrvatsku. Bugarska anketira Srbiju, Časlav postaje njihov vazal.

U doba Časlava Klonimirovića, poslednjeg vladara dinastije Vlastimirovića, srpska država je doživela najveću ekspanziju obuhvatajući teritorije Zagore, Raške, Pomorja, Bosne, Paganije, Zahumlja, Travunije i Diokleje, ujedinjujući ih pod zajedničkim imenom Srbije. Konstantin Porfirogenit opisuje Srbiju od Albanije i Jadranskog mora do reka Save i Morave. Duklja, srednjevekovna srpska država, osnovana je 854. godine trajući je sve do prve polovine HIII veka, odnosno, do 1252. godine. Većim delom prostirala se na prostoru današnje Crne Gore i severne Albanije; od HI veka ova oblast počinje se nazivati Zetom a od HV – Crnom Gorom. Te srpske države, kako piše Petar Cetinjski, su: „…svagda nerazdvojivo imale svoje vladatelje banove, kako pređe srpskijeh carah od Nemanjića doma, tako i po prosječeniju te carske familije“. Jezgro države Duklje bila je oblast između Boka Kotorske i reke Bojane; sastojala se od devet župa, pet je gravitiralo Skadarskom jezeru (Podlužje, Luška, Kupelnik, Oblik, Crmnica), jedna je bila kontinentalna (Gorska), tri su bile primorske (Prapratna, Kučeva, Grbalj). Pretpostavlja se da je Duklja dobila naziv po ilirskom plemenu Dokleata (Docleates), nastanjenih na prostoru od današnje Podgorice do Nikšića; po Dokleatima, naziva se antički grad Diokleja, Dokleja (Dukla, Doclea); bila je upravni grad rimske provincije Prevalis, sagrađen u okolini današnje Podgorice. Konstantin Porfirogenit veli: „Šta više, i grad Diokleju, koju sada drže Dioklićani, isti car Dioklecijan podiže, zbog čega su stanovnici te zemlje nazvani Dioklićanima“.

Tri veka kasnije, Porfirogenita potvrđuje i Toma Arhiđakon: „U zemlji Geta koja se sada zove Srbija ili Raška, dao je Imperator, pored neke vode, sagraditi grad koji je, po svojemu imenu, nazvao Dioklejom“. Toma Splitski, dalmatinski hroničar i katolički sveštenik rodom iz romanske patricijske porodice Srednjevekovnu državu Duklju naseljavali su uglavnom Srbi, što potvrđuje niz hronika i dokumenata od IH do HIII veka. Jovan Sikilica, vizantijski hroničar iz HI veka; zauzimao je u Carstvu visoke položaje kuropalata, drungara, vigle i protovestijara u svom delu Kratka istorija, pominjući vladara Duklje Jovana Vladimira (990 – 1057), beleži: „Jer, dok je Tribalijom i obližnjim oblastima Srbije vladao Vladimir, po kćeri Samuilov zet, čovek pravičan, miroljubiv i pun vrline, prilike u Draču bile su mirne“. Nakon pohoda dukljanskog vladara Stefana Vojislava, arhont Drača beše pretrpeo težak poraz, o čemu Sikilica piše: „On upade u zemlju Tribala, prolazeći putevima strmim, krševitim, vrletnim i tako tesnim da uporedo dva konjanika nisu mogla ići. Srbi su njima, kako se priča, namerno dozvolili i dopustili da prolaze, dok se on (Mihailo) nije brinuo niti o povratku niti je ostavljao dovoljno jaku stražu po tesnacima. Provalivši, ovaj je pustošio i palio polja dok su Srbi zauzeli i čuvali tesnace i strmovita mesta na putu, čekajući Mihailov povratak“. Ovi izvori su veoma važni, ne samo zbog toga što potvrđuju široku rasprostranjenost Srba na Balkanu, već i sinonimnost imena Tribal, Travunjanin i Srbin kod vizantijskih vladara i hroničara koji su, očito, vođeni željom da poistovete stanovnike i podanike iz oblasti Pomoravlja, Podunavlja i dela Panonije sa Srbima, isticali svoje pravo gospodarenja nad njima. Od vremena dinastije Komnina, za Srbe se koristio naziv Dalmati, što ukazuje na njihovo prisustvo na tlu bivše rimske provincije Dalmacije; korišten je i naziv Dačani za Srbe naseljene na severoistoku. Duklju, do kraja HΙ veka, vizantijski izvori nazivaju Srbijom. Prema objašnjenju Konstantina Jirečeka, radi se o „modi (sic!) da se savremeni narodi nazivaju antičkim imenima,“ koje je kod Romeja prevladavalo od HΙ do HΙV veka. Ovo objašnjenje treba u potpunosti odbaciti kao krajnje neutemeljeno i proizvoljno, jer se dotična moda odnosila samo na Srbe, ne i na ostale narode. Jirečekov stav očito je nastao pod Milenhofovim uticajem, pod pritiskom političkih prilika.

Pišući o ustanku Srba iz Duklje protiv Vizantije, Sikilica se zaustavlja na jednom interesantnom događaju: „I Srbija koja se, posle smrti cara Romana, beše odmetnula, ponovo se pokori. Jovan posla caru koji je boravio, kako rekosmo, u Solunu, deset kentenarija zlata, ali brod, zahvaćen olujnim vetrom, udari na ilirske obale i razbi se. Zlato prigrabi Stefan Vojislav, arhont Srba koji je bio, pre kratkog vremena, pobegao iz Carigrada i zauzeo zemlju Srba, proteravši odande Teofila Erotika“. Isti događaj, opisuje vizantijski pisac Kekavmen u svom delu Strategikon gde, dukljanskog vladara Stefana Vojislava, smatra Srbinom poreklom iz Travunije: „Tako uradi u Duklji Travunjanin Srbin, kapetanu Drača, Mihailu, sinu logoteta i uništi njegovu vojsku što brojaše preko 40000 ljudi“. Ana Komnina, u delu Aleksijada, srpske kraljeve, Mihajla Vojisavljevića i njegovog sina Konstantina Bodina, naziva egzarsima Dalmata, prostore Duklje i Raške – Dalmacijom. Kao i njeni predhodnici, Komnina upotrebljava imena naroda prema nazivima starih rimskih provincija, takođe koristeći ime Srbi i Srbija, kao sinonimna imenima Dalmata i Dalmacije. Razlog zbog čega se Srbi i Srbija nazivaju Dalmatima i Dalmacijom, objašnjava romejski istoričar Jovan Kinam u svojoj knjizi Epitome, gde se vidi da je tvrđava Ras u Dalmaciji a Srbi jesu dalmatinski narod.

Mihailo Glika u Hronici sveta je manje dvosmislen po pitanju savremenih imena naroda. U vezi, gorerečenog, poraza Vizantinaca od strane dukljanskih Srba, zapisuje: „Kada je ustanak izbio u Srbiji, guverner Drača, koji je marširao protiv Srba, po naredbi cara, ne bi li ugušio ustanak u Srbiji, okupi vojsku od 60 hiljada ljudi i umaršira u zemlju Tribala, ali napadne na tako neiskusan način da je prouzrokovao propast 40 hiljada ljudi i sedam generala“. Duklju, kao srednjevekovnu srpsku državu, ističe Teodosije Hilendarac, Domentijanov učenik, u svom delu Žitije svetog Save (1292): „Ovaj beše sin velikog župana Nemanje, vladara srpskog, koji samodržavno vladaše svim srpskim zemljama što se zovu: Dioklitija, Travunija, Dalmatija, na istoku se Iliriji približavajući, a na zapadu na Rimsku oblast naslonjeni“. Prema Porfirogenitu, Duklja je ponovo naseljena u doba cara Iraklija; on pominje dukljanske gradove: Gradac, Novigrad i Lontedoklu. Na prostoru od Boke Kotorske do Bojane, stvorena je župa na čijem čelu je stajao arhont nepoznatog imena, kako piše pop Dukljanin. Isti izvor veli da su ga sa prestola skinuli, posle dugog ratovanja, trebinjski kneževi, sredinom H veka. Prvi poznati vladar Duklje bio je arhont Petar. Vladao je krajem H veka, poznat isključivo na osnovu njegovog pronađenog pečata – danas se čuva u Berlinu; na njemu je napisano grčkim jezikom: Petar, arhont Duklje, Amin. Sledeći vladar, knez Jovan Vladimir, prvi put se pominje 990.g. Smatra se Petrovim potomkom, njegovi preci su, iz Travunije, vladali Dukljom. Sedište mu je bilo pored manastira Prečiste (device) Krajinske. Bio je vazal cara Samuila, oženio se njegovom ćerkom Kosarom (Teodorom). Na prevaru je ubijen 22. maja 1016. godine u Prespi, od strane Samuilovog bratanca Jovana Vladislava. Kult ovog prvog srpskog svetitelja još uvek je živ; njegove mošti nalaze se u manstiru Šin Đon (Sveti Jovan) u Elbasanu (Albanija).

Vratimo se Časlavu Klonimiroviću, rođenom u Preslavu, prestonici Prvog Bugarskog Carstva. Faktički, sve do Simeonove smrti 927. godine, bio je razvlašten; Srbija je bila deo Bugarske, graničeći se sa zemljama kneza Mihajla Vuševića, odanog saveznika Simeona I. Posle smrti bugarskog cara, Časlav je uspeo da dobije veliku pomoć od Romejskog Carstva: novčanu i diplomatsku, zahvaljujući velikoj naklonosti imperatora Romana. Sa dobro opremljenom vojskom, Časlav je izdejstvovao ponovnu nezavisnost i političku stabilnost Srbije sve do 960.g. i bitke protiv Mađara na Drini, kod Foče. Predvođeni horka Kisom, za vreme vladavine velikog vojvode Taksona, Mađarsko vojvodstvo Mađarsko vojvodstvo je osnovano 895.g. ujedinjenjem više plemena je izvršilo invaziju na Bosnu, a Časlav im se hrabro suprostavio u bici gde Kisa gine od ruke vojvode Tihomira. Horka, vojna titula, odnosi se na zapovednika vojske, kasnije izjednačena sa titulom đule (gyula, lula) koja označava gospodara rata Taksony, imao je titulu velikog vojvode sa prestonim mestom u Sekešferhevaru Za ovaj podvig, Časlav vojvodu nagrađuje rukom svoje kćeri. Iako poražene, mađarske trupe se nisu odmah povukle već su, na nagovor Kisine udovice, izvršile nenadan noćni napad na Časlavove trupe, negde na teritoriji Srema. Časlav, sa još nekoliko velikodostojanstvenika je uhvaćen, ubijen i bačen u Savu.

Evo kako je te događaje opisao pop Dukljanin: „Dok je kraljevao Časlav, ugarski knez Kiš, dođe sa svojom vojskom u Bosnu pa pustošaše i pljačkaše ovu pokrajinu. Tada kralj, sakupivši vojsku, suprostavi mu se u Drinskoj županiji, pored rijeke. Pošto se tu zače bitka, gorerečeni mladić Tihomil, posvuda ranjavajući neprijatelje, pohrli pa ubije ugarskog kneza pa mu posječe glavu i preda je kralju. O Tihomilu beleži sledeće: „ U to vrijeme u predjelu Sraga življaše neki mladić po imenu Tihomil, sin nekog sveštenika iz sela Rabike i čuvaše stado ovaca nekog kneza čije je ime bilo Budislav. I pošto je Tihomil bio jako snažan, a k tome još vrstan lovac i veoma brz u trčanju, kad god bi knez odlazio da lovi, njega bi vodio sa sobom. Jednog, pak, dana dok je lovio, Tihomil nehotice i slučajno, štapom koji je vitlao rukama, udari jednu kučku po imenu Peluzija i ubije je. Uslijed toga, a naročito što ju je knez mnogo volio, neobično se uplaši i dade se u bjekstvo pa pođe kod Časlava koji ga je odmah primio“. Ljetopis popa Dukljanina, navedeno delo, 118 Toga dana pade nebrojeno mnoštvo Ugara na mjestu koje prozvaše Cvilino, (kao rika odnosno cviljenje stoke; tako su naime, tada, dok su ih ubijali, Ugri cviljeli kao svinje), po mjestu gdje je ubijen knez Kiš – i to ime (Cvilino) osta sve do današnjeg dana. Zatim kralj Časlav, neobično zadovoljan, dade Tihomilu Drinsku županiju i oženi ga kćerkom bana Raške, a sve to zbog toga što je ubio kneza Kiša. Kad je, pak, kneževa žena saznala za smrt svoga muža, ode kod ugarskog kralja i zatraži od njega pomoć i vojsku kako bi osvetila smrt svoga muža. Dobivši veoma veliku vojsku, pođe protiv kralja Časlava i nađe ga u Sremu. Iznenadivši kralja, Ugri noću navale na njegov tabor i uhvate njega i sve njegove srodnike. Kišova žena je naredila da ih vezanih ruku i nogu bace u rijeku Savu. I tako bi učinjeno. A grijeh koji je Časlav počinio prema svome ocu bi osvećen nesrećom koja je pala na njegovu glavu: poginu on i sav njegov dom. Tako je zemlja ostala bez kralja, pa su banovi počeli da vladaju na svojoj teritoriji, svaki u svojim pokrajinama i oblastima, te podjarmiše župane i od njih uzimahu danak, isto tako, kao što je uzimao kralj. Ali se niko ne usuđivaše da prisvoji titulu kralja. Tako i Tihomil, po smrti tasta, vladaše Raškom ali se nije usuđivao da se naziva ni kralj ni ban, već samo veliki župan, a i zbog toga što je bio na čelu ostalim županima Raške. I tako su vladali zemljom dugo vremena“.

Pop Dukljanin, Duklju smešta, jednim delom, u tzv. Crvenu Hrvatsku, zvanu još i Gornjom Dalmacijom. Letopis je jedini pisani dokument gde se pominje ime Hrvatske na tlu Duklje; nju, svi vizantijski hroničari, vezuju za Srbe i Srbiju pa je, moguće, ovaj deo nakanadno ubačen. Najverovatnije od strane Maretića, prvog prevodioca Letopisa Zavisnost od Srbije naročito ističu titule barskih biskupa – primasa Srbije, te, u tom kontekstu, pominjanje srpske crkve u Duklji i Srba- Dukljana. Neki hrvatski komentatori koristili su ovaj izvor kao dokaz o hrvatstvu Duklje; no, Vatroslav Jagić ovakav stav rezolutno otklanja: „U jednome od ovakieh manastira zapodjede se, po mojem mišljenju, prvi osnov one slovjenske hronike koju, kako napried rekosmo, bezimenović pop dukljanski, u HΙΙ veku, prevede sa slovjenskoga na latinski jezik. Znajući mi gdje je ležao stari grad Duklja, blizu današnje Podgorice, znajući i to, što već jednom istakosmo, da je pred Nemanjino doba upravo po gornjoj Dalmaciji, uz jadransko primorje, najbudnijim životom živio narod srbski, imajući napokon, pred očima samu sadržinu dukljanske kronike po latinskom prevodu, ne trebamo ni za čas posumnjati da se pod oniem slovjenskim jezikom razumieva jezik starosrbski“.

Tihomir je vladao devet godina. Od 969.g. Srbija postaje vizantijska provincija, pod imperatorom Jovanom I. Oblast Srema pretvorena je u temu pod upravom stratega. Jedan od njih je bio Ljutovid od Zahumlja (1039- 1054), sa titulom raškog župana i bana od Bosne: Iupano Rassae et bano Bosnae et principi regionis Chelmanae. Široku vlast i ovlaštenja, dodelio mu je romejski imperator Mihajlo ΙV. Potonjim kneževstvom Srbije i Duklje (1043- 1101), vladaju Stefan Vojislav, Mihajlo Ι i Konstantin Bodin Vojisavljević. Istorijski spisi spominju i dukljanske kraljeve Mihajla ΙΙ i Đorđa. U ovim nestabilnim vremenima, pod pritiskom Vizantije i Bugarskog Carstva, srpska vlastela je uspela da očuva teritorije i ljudstvo i potom, pod dinastijom Nemanjića, doživi svoj puni procvat, nesrećno prekinut turskim osvajanjima. Arapski putopisac Al Masudi je oko godine 947. pohodio Srbiju i o njoj ostavio zapis kako su Srbi imali izvanredno izrađene velike vagone na četiri točka za transport dobara i ljudi. Vilijam, nadbiskup iz Tira, 1168.g. obilazeći Srbiju, zapisuje: „Bogati su krdima stoke i jatima živine, neuobičajeno dobro snabdeveni mlekom, sirom, puterom, mesom i voskom“.

U spisima vizantijskih hriničara ranog Srednjeg veka, Srbi se, osim svog pravog i osnovnog imena, nazivaju Venetima, Antima, Sporima, Sklavima i Slovenima. Gregor Krek, navodi celu listu pisaca koji pominju istorijski narod Slovena kao Srbe i Spore, a zatim u potonjim varijetetima kao Venete, Ante, Spale i Pale, odnosno: „Serben, Serbi bei Plinus (Nat.hist. VI,7), Σέρβοι und Σιρβοι bei Ptolemaios (Geogr. V.9.21), oder variirt Sporen (Σποροι bei Prokopios, De bello Goth, III, 14 ed. Bonneus, pg.336.3), und unter der weit verbereiteten von dem Germanen auch den südlichen Nachbarn übermittelen und in Schriften dieser wie jener gedrungenen Benennung Veneter (Venedi bei Plinius; Nat. Hist. IV,13,97, Veneti bei Tacitus; Germ. CXLVI); Ουενεδαι bei Ptolomeaios (Geogr. III 5.7), Veneti, Venedi in der Tabula Pentingeriana; Veneti, Venethae, Venetae, Vinidae, Vinidae bei Jordanes (Get. C XXIII, 119, und V. 34.) Etc.“ U stranim pisanim izvorima, Sloveni se pojavljuju kao istorijski narod, zapisan pod dva različita imena, zavisno da li se radi o lokalnom zapisu ili istorijskom izvoru, pod imenom Serba kod Plinija u Prirodnoj istoriji; u Ptolemejevoj Geografiji se pišu kao Serboi ili Sirbi; drugi varijetet istog imena su Spori u Prokopijevim Gotskim ratovima. Među Germanima i njihovim južnim susedima, u pisanim izvorima i književnosti, imenovani su Venetima, kod Plinija Venedima, a Venetima u Tacitovoj Germaniji; Venedai kod Ptolemeja, Veneti, Venedi na Pojtingerovoj tabli te, kod Jordana, su zapisni imenom Veneta, Vinida

Navodeći listu stranih pisaca, gde se pominje istorijski narod Slovena, kao Srbi ili Spori, Krek sledi istraživanja Pavela Jozefa Šafarika. Njegova dokumentacija o drevnim pomenima srpskog i slovenskog imena počinje sa Kajem Plinijem Mlađim (23-79.g) i Klaudijem Ptolomejem (70 – 147.g.). Nastavlja se Jordanesom, Prokopijem iz Cezareje (551), Jovanom Efeškim (584), Mavrikijem (582- 602), Teofilaktom Simokatom (629), Fredegarom (660); zatim slede: Pavle Đakon (720 – 799), Teofan (817), Ajnhard (770 – 840), Vindukind (867), Geograf Bavarski (oko 826 – 890), Geograf iz Ravene (886), Alfred I (871- 901), Vulfistan i drugi Peripli (pre 990), Lav VI (886- 911), Ibn Foslan (921), Ibn Dusteh (H vek), Al Masudi (+ 956), Konstantin Porfirogenit (945- 959), Al Istahari (oko 950), Al Bekri (965), Ibn Hankal (oko 976), Titmar od Marzeburga (976- 1018), Adam Bremenski (posle 1076), Ebo (1151- 1158), Herbord (1158/9), Helmold (oko 1168) i Saks Gramatik (1181- 1208). Ova hronološka lista dopunjena je još nekim podacima, navedenim kod Gregora Kreka i Ludviga Difenbaha u knjizi, obimnom delu o poreklu Evrope, gde se kaže da su Teutonci i Sloveni imali zajedničku baštinu, pre no što su počeli ratovati između sebe: Tu su i Teutonci imali dodir sa kraljevstvom Slovena i, sve dok su se borili rame uz rame, nikakav narod na svetu nije bio bliži i srodniji od njih „

Izvor: CEOPOM-Istina