Kako pomiriti Srbe i Bošnjake

Sa Hercegovinom ili bez nje, Bosna je vekovima, duže od hiljadu godina, predstavljala jednu opšte poznatu geografsku i političku konstantu, ne samo na ovim prostorima. Saznanje o toj i takvoj Bosni išlo je mnogo dalje od granica bivše Jugoslavije i Zapadnog Balkana. Na bazi ove premise, koja i nije sporna, nameće se danas, u krilu bošnjačke „nazor nacije“, poželjna politička svest i zabluda o hiljadugodišnjoj državnosti Bosne i Hercegovine. Odnosom prema toj zabludi, kao na kakvoj političkoj pijaci, meri se patriotizam bošnjačkog čoveka.

Kao u staro, da ne kažem dobro, doba komunističke uprave, u jednoj nevinoj ali tako konvertibilnoj rečici, pronađen je kriterijum pravovernosti, kriterijum za odvajanje belih od crnih ovaca u narodu. Tako shvaćeni patriotizam nije nikakav izraz emotivnog odnosa građanina prema svojoj domovini ili otadžbini; on je samo pozicija fanatizovanih i izmanipulisanih glava prema jednoj političkoj liniji, „vlastite“ političke stranke i definicija ljudske potrebe da se vlada i upravlja narodnom sudbinom, čak i onda, kada se tome nije doraslo. To je iskonska potreba malih ljudi našeg podneblja koji su se, do juče, zaklinjali u jedinu pravu domovinu Jugoslaviju; onih ljudi, koji su gorljivo, iza tapaciranih političkih govornica, nudili i garantovali ličnu spremnost da za svoju domovinu Jugoslaviju prilože, na oltar starog sistema, pod znamenjem srpa i čekića, život ako treba – tuđi naravno. I priložili su.

U temelje njihove političke domovine tj. domovine izašle iz velike političke ljubavi i potrebe, ugrađeno je mnogo krvi i znoja svih onih koji nisu sa istim oduševljenjem slavili i veličali taj poredak izjednačen sa domovinom. Kad više nisu mogli da vladaju celim prostorom, počeli su učiti svoj narod kako se granice te domovine protežu do granica njihove vlasti i kako se moramo razići na tim granicama. I ginuti dabome, za nove-stare domovine, banana republike i nove-stare granice. Tom kalibru ljudi oko nas danas je domovina Bosna i Hercegovina, ali oni će, koliko sutra, sa istom revnošću se zaklinjati u domovinu Bosnu bez Hercegovine i Bosnu bez Republike Srpske – kako se njihova moć i vlast budu smanjivali, tako će se smanjivati i domovina zavedenih Bošnjaka. Nesposobni za više i bolje, oni ruše već stvoreno i, zajedno sa starim poltronima sarajevskog novinarstva naučenim na život pod političkim patronatom, u realizaciju ličnih ciljeva uvlače svoj narod, sve više zainteresovan za sudbinu svoje stranke i svoga vođe.

To nije briga za vlastitim narodom niti ljubav prema vlastitoj državi. Zbog takvog poimanja patriotizma bošnjačka nacionalna teritorija se kroz vekove, počev od sedamnaestog veka, konstantno smanjivala.

Teško je, u stvari, definisati precizno i bez dvoumljenja nacionalnu teritoriju na kojoj je istorija preplitala kulture, spajala različitosti i čudnim spletom okolnosti stvorila novi kvalitet, novu naciju. Sve do poslednjeg rata (1992-1995. godine), Bosna je bila nukleus nacionalne teritorije, jedna konstanta, koja se tek u ovom ratu, počela menjati, preciznije rečeno – smanjivati! Svakako i redefinisati u skladu sa činjenicama starijim od ovog vremena i ovog rata.

Istorija i razvojni put naroda koji danas žive na prostoru zapadnog Balkana, neraskidivo su povezani. Različite epohe, politička previranja, interesi velikih sila, religijske razlike nametnute brutalnom ugarskom, osmanskom i germanskom vladavinom, te odsustvo adekvatnog nivoa društvene svesti o potrebi zajedničkog života, uslovljavali su živote običnih ljudi.

Paradigma sukoba i stalna insistiranja na razlikama među narodima otvaraju nužnost i opravdanost drugačijeg načina razmišljanja, na koje se, ovih dana, ukazuje iz Srbije. Pre svega kroz sentimente i politiku premijera vlade Srbije Aleksandra Vučića, razmatraju se različiti modeli saradnje i okretanja glave od izvora međuetničke netolerancije i mržnje i nudi specifičan odnos saradnje u sferi ekonomije i ulaganja u izgradnju ili obnovu strateške infrastrukture (autoputevi i železnice…).

Kako o toj pruženoj ruci pomirenja i saradnje da razmišlja jedan Bošnjak, koji se nikada nije ni posvađao sa svojom etnogenetskom i kulturnom maticom i kako da se pomiri sa Srbima onaj koji se nikada nije „posvađao“ sa njima?!

Kako da piše objektivno i razložno a da ne bude optužen za destabilizaciju vlasti, rušenje vlade i zaveru, koja ovu dobru ideju namerava da pošalje na smetlište istorije, baš kao i njenog tvorca?! I šta će o takvom razmišljanju misliti pandur iz Prnjavora Dragan Mektić, sa svojim „internim diplomama“ šestog stepena – upravnog tehničara iz radničkog univerziteta i diplomiranog kriminaliste hrvatskog ministarstva unutrašnjih poslova?! Hoće li i u ovom gestu taj socijalistički buzdovan „interne izobrazbe“ (kako to kvalifikuju u zemlji koja mu je dala te interne potvrde, kvazi diplome) otkriti antidržavnu aktivnost koja se vodi preko Drine i koliko bi takva aktivnost bila u saglasnosti sa „Operativnim prodorom UŠĆE“ – akcijom, koju na tlu Srbije i Republike Srpske, izvodi njegov politički saradnik i istomišljenik, Alijin čuvar i bezbednjak a Bakirov glavni špijun – šef OBA-e, Osman Mehmedagić Osmica?! I da li je to uopšte bitno kad će bilo kakav rezultat ovih dobrih namera biti prosto beznačajan, zbog puno važnijih kolektivnih interesa i različitih načina vlastite nacionalne identifikacije, koji su prisutni u bošnjačkoj verskoj i nacionalnoj politici. 

Puna četiri veka jedna južno-slovenska narodna zajednica prihvatala je mnoga orijentalna načela kao vlastita. Sve vredno što stvoriše preci bosanskih muslimana u doba turske uprave, stvoreno je na orijentalnim jezicima (turskom, perzijskom ili arapskom) i za orijentalni auditorijum. Takvo opredelenje bosanskih muslimana, uz četiri veka ćutnje ostalih naroda Bosne, predstavlja veliki doprinos socijalnom, ekonomskom i kulturnom sumraku u Bosni, turskog doba.

Sudi Al-Bosnavi u 16. veku piše komentare persijskih pesnika (Sadi i Hafiza te Džalal ad-Din ar-Rumi), Derviš-Paša Hercegovac piše vlastitu poeziju, jednu pesmu posvećuje Mostaru (16. vek), Hasan Kjafija Pruščak, inspirisan Porfirogenitovom knjigom «De administrando imperio» a ne Makijavelijem (kako pišu poneki demagozi) piše «Nizam ul-alem» («Uredba sveta» – 17. vek), dela Nerkesijina (poput Nihalistana), pa pravnički zapisi Ahmet Efendije Mostarca (17. vek), Gaibijini komentari mistične istočnjačke filozofije (17. vek), dela Muhjudina Arebije, Istorija bitaka od Mustafe Pruščaka, Bosnevijina «Potur šehidija» – naš najstariji rečnik, itd., itd…, sve je to rađeno na orijentalnim jezicima i za orijentalnu publiku.

I hiljade drugih stvaralaca, znanih i neznanih, načiniše dela koja nikada nisu videla bosansko nebo – izdavana su u Turskoj i na njih turska istoriografija gleda kao na umna ostvarenja velikog turskog naroda, koji živeći i na području pojedinih krajina («serhat»), veliča slavu i moć turske carevine i bori se za nju poslednjom kapi krvi i mastila. Posledice te potpune identifikacije niti su ozbiljnije analizirane, niti su merljive.

Za tursku naciju one i ne predstavljaju ništa značajno van istorijskog konteksta ali za naciju „bosanskih muslimana“, ta identifikacija, predstavlja svojevrsnu tragediju i utapanje u more veće kulture i drugačijeg civilizacijskog obrasca. Zato je period turske uprave nad Bosnom tragičan i prilično odslikan u jednoj žalbi upućenoj sultanu iz Bosne: «Od 5 200 ratnika i junaka, koji su tu pre popisani i poslani na vojnu u Persiju, i od 10 000 spahija i vojnika što su poslani pod Oziju, nije se vratilo ni 500 vojnika, a osim toga je s Božjom odredbom otišlo pod zemlju pre pet godina od kuge oko 20 000 junaka».

Turske reforme ili turske bitke sa Ugarskom i Austrijom, pobune kapetana i ajana, pobune begova, mržnja i zločini pojedinih paša i subaša – dobra dela drugih paša; mostovi, ćuprije ili verske građevine koje napraviše u svojoj bivšoj domovini – sve skupa ili sve to pojedinačno, predstavlja samo tragove jednog vremena u kome se jedna južno-slavenska narodna zajednica poistovetila sa okupatorom i svim svojim potencijalima i skromnim mogućnostima i bogatstvom žrtvovala za njega, iskreno i predano – punih 400 godina. Osim islama kao univerzalne vrednosti koju bosanski muslimani primiše u to doba, doduše u formi iskrivljene despotske svesti, ništa drugo, vredno pomena, nije ova nacija poniela iz tog vremena.

Nakon dogovora turskog sultana i Rusije, Austro-Ugarske i Srbije, naređeno je svim muslimanima da napuste Srbiju u roku od jedne godine a odobreno Austro-Ugarskoj da 1878. godine izvrši okupaciju Bosne i Hercegovine – što bi i urađeno. To beše kraj jedne a početak nove neizvesnosti naroda Bosne i Hercegovine.

Ako neko pita je li Bosna imala svoju državu, tj. da li objektivna istorija Bosne ukazuje na postojanje i funkcionisanje državnog mehanizma, onda na ovom mestu treba reći: To jeste bila država u srednjovekovnom kontekstu – ne uvek i ne hiljadu godina – nego ponekad i određeno vreme. Bosna se u istoriji javlja kao pojam, kao regija – kao neosporna teritorijalno-upravna i politička činjenica. Ona, međutim, vrlo retko biva subjektom ukupnih procesa – kroz vekove egzistira kao organizaciona mera nekih drugih država, koje svo vreme zadržavaju pravo vojnog i političkog uplitanja.

U tom smislu bosanska država uglavnom funkcioniše kao tuđa vrhovna volja i tuđi, konačni interes. Shvatiti suštinu vekovnog ropstva koje menja formu i prilagođava se stepenu svesti, ne znači rušenje vlastitog nacionalnog ponosa zbog «skrvnavljenja slavne istorije Bosne», nego pokušaj, da se prepoznaju i najnovije forme robovanja tuđem interesu u ime izmišljene, aktuelne državnosti Bosne i Hercegovine. Stilizovani krstovi Svetog Ante, sveca sa ljiljanima (zaštitnika obespravljenih i potlačenih), koji predstavljaju amblem Anžuvinaca (moćnih katoličkih kraljeva i banova, lordova i knezova…) postaju neposredno pred rat nacionalni simbol bosanskih muslimana. Odsustvo istorijskog predznanja političkih vođa dovelo je bosanske muslimane u poziciju da na prostoru BiH budu sahranjivani i pod neislamskim obeležjima (kukasti krst arijevaca, petokraka komunista, ljiljani), i to je jedini razlog zašto je potrebno otvoriti prostor spoznaji istorijskih tokova.

E za sve to je kriva Srbija: i još za deset genocida; za prvi srpski ustanak, onaj Karađorđa Petrovića, jednako kao i za drugi pod komandom Miloša Obrenovića. Da, upravo su Srbi krivi Bošnjacima zato što su, konačno, velikom žrtvom, posle petvekovnog ropstva izvojevali slobodu nad imperijalnom osmanskom silom. I Prvi balkanski rat kao definitivno razbijanje islamske i osmanske iluzije, sa istorijskim teretom konvertitstva i kompleksom izdaje – sve je to krivica Srba i Srbije.

Saradnja i ratovanje za austro-ugarsku monarhiju i vojnički poraz u kome je ključni pečat udarila upravo srpska vojska i poraz Hitlera, ustaša i Handžar divizije od srpskih partizana i malobrojnih pripadnika drugih naroda, pa komunistička vlast u kojoj je, na partijskim bezbožničkim forumima, odlučeno uspostavljanje nove nacije sa verskim imenom i sa verom kao temeljem identiteta. I za to su krivi Srbi i Srbija.

A tek rat 1992-1995 – Arapi, mudžahedini, vehabije – čak i Iran, Turska, Saudijska Arabija i Pakistan, pa Amerika, Nemačka, Francuska i Britanija… svi na istoj antisrpskoj strani priznaše Republiku Srpsku na pola teritorije Bosne i Hercegovine. Uprkos trijumfu propagande o genocidima, opsadi Sarajeva i zločinačkom naumu.

Baš tu prepoznatljiva i destruktivna, veća mobilnost političke i verske kvazi-inteligencije, koja se pravda i hrani navodnom srpskom ili hrvatskom agresijom i nacionalizmom, te međunarodnom političkom konstelacijom, ističe u prvi plan i promene u geopolitičkoj sferi i opšti položaj islama i BiH u politikama velikih sila na Balkanu (posledice aneksije, Balkanskih ratova, socijalizma, proteklog rata i Dejtonskog ustava koji je inaugurisao međunarodni protektorat, jednako u teoriji i praksi), bitno određujući način, na koji su se bošnjački političari, verske vođe i inteligencija, uključivali u raspravu o prošlosti, poreklu i nacionalnom interesu.

Prava debata nikada nije ni postojala, jer su o dilemama definicije vlastitog identiteta odlučivali nedoučeni politički komesari Stranke demokratske akcije i verska ulema, fokusirana na vrednosti islama i njegovu kompatibilnost sa društvenim tendencijama, novim ustavnim uređenjem i modernizacijom.

Isticanje bogumilstva kao etniciteta, pa tvrdnje o ilirskom poreklu i gotskim obeležjima, negiranje vlastite južno slovenske suštine, izmišljanje vlastitog pisma – gotskog porekla (uglata glagoljica tj. bosančica pripisana je Gotima), predstavljaju samo pledoaje za kasnije manifestacije mržnje prema Srbima: tužbe, žalbe, rezolucije i krivične progone srpske političke elite u BiH tj. Republici Srpskoj.

Način na koji su Muslimani pa Bošnjaci postali taoci razumevanja svoga kolektivnog duha, identiteta i interesa, samo u okviru verske svesti i verskih ciljeva, rezultat je proistekao iz učešća naroda u tom verskom pokretu koji je sebe nazivao strankom. Upravo je SDA, kao fundamentalistički pokret koji je osnovao Alija Izetbegović sa takozvaniim Mladim muslimanima, gurnuo Bošnjake u dinamičnu konfrontaciju prvo sa Srbima, zatim sa Hrvatima i na kraju, kroz rat u tzv. Cazinskoj krajini i u rat sa samim sobom. Danas taj radikalni pokret sarađuje sa svim poznatim verskim grupama i organizacijama u svetu – on ideološki i logistički podržava i sponzoriše najveće svetske, terorističke organizacije (Al Kaidu, Islamsku državu-DAEŠ, Front al Nusra, Hamas, Lashkar e Taibah, Boko Haram… čak i šitski Hezbolah u određenoj meri). Svim svojim političkim merama i ciljevima, lažnim i površnim obećanjima vlastitom narodu SDA sukobljava vlastiti narod sa komšijama, regionom i celom Evropom. On pokušava majorizovati Srbe na način kako im je to uspelo sa Hrvatima – on falsifikuje rezultate popisa stanovništva a u Tužilaštvu i Sudu BiH sprečava sankcionisanje teških ratnih zločina prema Srbima i ritualnih klanja kojima su Srbi bili izloženi od Drine do Une, Bosne i Neretve…

Stalna nastojanja da se dokaže zločinačka priroda države Srbije i stalno postavljanje Srbije na optuženičku klupu zbog navodne agresije na BiH ima i konkretan cilj: rušenje osnovnih elemenata nacionalne ravnopravnosti utvrđene Dejtonskim sporazumom, rušenje državotvornog subjektiviteta Republike Srpske i formiranje islamskog društva i islamske vlasti kao ključnih mera u izgradnji cele zemlje kao islamske države. Na ovaj način SDA uništava i mogućnost opstanka BiH.

Ali to nije samo SDA, ni samo Bakir Izetbegović: u tom su kolu i bivši komunisti, danas nacional-socijalisti (SDP i Demokratski front), Silajdžićeva stranka za stopostotnu BiH kao i Radončićev Savez za bolju budućnost sa Naserom Keljmendijem i drugim organizovanim kriminalnim grupama. Tu su i politički prevaranti srpskog porekla: Miro Lazović, Saša Magazinović, Dragan Mektić, Mirko Pejanović, Mirko Šarović… ali i odrođeni Hrvati: Ivo i Željko Komšić, Damir Mašić… i prljavi i žuti novinarčići kojih je puno ksenofobično, mržnjom zadojeno Sarajevo, sve nevladine organizacije koje kao paraziti sišu krv mogućoj državi a zauzvrat nude i nameću mržnju i osvetu, kao i salonska, lažna inteligencija.

Celo društvo i sav narod je u tom kolu od Porfirogenita, preko Turaka, do danas.

Nemoguće je pomirenje sa ovakvim shvatanjima jedne etničke i političke zajednice, kao što nije realno držati tu mržnju pod tepihom da bi se gradili putevi i pruge.

U stvari, pomirenje se desilo u Dejtonu priznavanjem Republike Srpske i činjenice da su i Srbi stradali u proteklom ratu, da za njih 30.000 ubijenih, još niko nije odgovarao. 

Srbija tek treba da ozbiljno preduzme mere na izgradnji novog partnerstva, baziranog na novim organizacionim formama i shvatanjima u BiH, novim političkim pokretima sa kojima se odlučno treba izboriti da generacijama razvijana i favorizovana svest, koja sebe prepoznaje samo kroz mržnju prema Srbima, konačno bude poražena i promenjena. Korak po korak, ali stalno i intenzivno.

Bez aktivnog partnerstva i spremnosti na dugoročnu borbu za vlastite interese, sa novim snagama u bošnjačkom narodu a protiv politike i nasleđa Alije Izetbegovića i političke prakse njegovog sina Bakira, sve dobre namere su uzaludne. Samo magla i promašena investicija.

Izvor: Fond Strateške Kulture