Kontinuitet nasilja nad srpskim narod u Crnoj Gori

Koreni zločina i nasilja nad Srpskom pravoslavnom crkvom u Crnoj Gori zasnovani su u vihoru Drugog svetskog rata. Na prostoru Crne Gore najveće posledice su nastale u bratoubilačkom građanskom ratu, koji se u osnovi odvijao u oružanim sukobima jedinica Narodno Oslobodilačke Vojske (NOV) i Jugoslovenske Vojske u Otadžbini (JVuO), odnosno između parizana i četnika. Zadojene ideologijom komunizma i ciljevima obnove državnosti Crne Gore, jedinice NOV su u Crnoj Gori uništavale sve što je imalo obeležje bilo kakve veze sa Kraljevinom Jugoslavijom ili sa srpstvom. Poznati su brojni zločini jedinica NOV nad uglednim srpskim porodicama i prema sveštenstvu Srpske pravoslavne crkve. Komunisti su crkvene velikodostojnike smatrali nosiocima i zaštitnicima starog „reakcionarnog sistema i sa njima se trebalo obračunati“ na najbrutalniji način. Nažalost u tome su bili dosledni i činili su to na neprimeren i zločinački način.

U situaciji terora, nasilja, masovnih likvidacija nevinih i nedužnih, koju su stvorili komunisti, počev od kraja 1941. godine pa do kraja rata i okupacije, posebno su stradali sveštenici Srpske pravoslavna crkva, Mitropolije crnogorsko-primorske. O tome rečito govori izvještaj koji je mitropolit crnogorsko-primorski Joanikije (Lipovac) uputio Svetom sinodu Srpske pravoslavne crkve 2. februara 1944. U izveštaju su preneti sledeći podaci: [1]

„1) Na teritoriji ove eparhije tokom protekle tri godine dana porušeni su i zapaljeni sljedeći manastiri: Reževići, Gradišta, Ždrebaonik, Župa i Bijela.

2) Skoro svi ostali manastiri koji su u sastavu Mitropolije crnogorsko-primorske oštećeni su, ruinirani i materijalno opustošeni, odnosno pokradeni, jer je većina manastira pod kontrolom komunističke organizacije.

3) Sveštenomonasi su dijelom pobijeni, mnogi od njih su bjekstvom od komunista sebi spasili život i tako izbjegli smrt i time, zbog više sile, napustili manastire.

4) Komunizam je ovamo nanio velika zla našem narodu. Ubistva, pustošenja, paljevine, teror i slično trpio je naš nacionalni svijet. Crkva je žestoko stradala. Sedamnaestoro braće naše sveštenika ubijeno je od komunista.

5) Sa područja ove eparhije okupator je uhapsio i internirao devet sveštenih lica van granica Crne Gore.

Porušeni i opljačkani manastiri i mnogobrojne crkve širom Crne Gore, devastirani su, sa srušenim ikonostasima, obijenih vrata i polomljenih prozora, jezivo su izgledali, a pojedini od njih služili su za zatvaranje stoke, kao manastir Reževići, na primjer.[2]

Tokom 1941. godine pobijeni su:

1) Sveštenik Vasilije Božarić, paroh rogamski, ubijen je 15. novembra 1941. kao jedna od prvih žrtava komunističkog terora. Komunistima se nije sviđao njegov nacionalni i hrišćanski rad s narodom njegove parohije i zato je ubijen. Bio je žrtva onih koji su mu pljuvali na krst.

2) Jerej Petar Vujović, paroh meteriško-drušićki, kod Župe Dobrske, ubijen je u Kunovom prisoju 1941. godine. Partizani su ga poslije bestijalnog mučenja i iživljavanja nad njim, živog bacili u jamu dubine oko 70 metara, a po svjedočenju ljudi koji su u to vrijeme bili djeca, čuvajući stoku u okolini jame u koju je bio bačen otac Petar Vujović, njegov vapijući glas, pozivajući za pomoć, čuo se iz jame pet dana nakon što je u nju bačen.

3) Arhimandrit Nikodim (Janjušević), starješina manastira Župa kod Nikšića, ubijen je od partizana 29. juna 1941. godine. Ubijen je u manastiru, da bi manastir potom opljačkali. Odnijete – pokradene su sve manastirske dragocjenosti kao i šesnaest (16) igumanovih odlikovanja.

4) Novo Karadžić, svršeni bogoslov iz Zapala kod Lijeve Rijeke, ubijen je 1941. godine na zvjerski način od svojih rođaka.

5) Jerej Bogdan Cerović, paroh žabljački, ubijen je 5. novembra 1941. zajedno sa svojim sinom jedincem Dragutinom. Komunisti su potom na Jevanđelju u crkvi u Barama Žugićkim, napisali: “Likvidirasmo popa Bogdana Cerovića, razbojnika. Ako se ne urazumiš i tebe će snaći što je njega snašlo.”[3]

Tokom 1942. godine pobijeni su:

1) Jeromonah Teofan (Bajatović) sabrat manastira Kosijereva ubijen je na Badnji dan 1942. Odveden je iz manastira i odmah ubijen, a potom je njegov leš bačen u jamu u selu Vidno kod Vučedola.

2) Protosinđel Varnava (Bućan), nastojatelj manastira Podlastva u Grblju, ubijen je 24. januara 1942. Nalazio se na dužnosti nastojatelja manastira Podlastva samo nekoliko dana, jer je prethodno boravio u Albaniji. Iz manastira je izveden od komunista i poslije mučenja i iživljavanja nad njim, ubijen je, a njegovo tijelo unakaženo. Poslije nekoliko dana od ubistva njegov leš je pronađen na guvnu kod Svetog Stefana.

3) Jeromonah Gavrilo (Dabić), starješina manastira Župa kod Nikšića, odveden je od partizana iz manastira na Blagovijesti 1942. godine, ubijen, a njegovo unakaženo tijelo pronađeno je poslije nekoliko dana, bačeno u jami zvanoj Ploča kod Dragovoljića.

4) Jerej Novo Delić, paroh planinopivski, koji je kao paroh na dužnosti u svojoj parohiji proveo samo nekoliko mjeseci, ubijen je 3. aprila 1942, a potom je njegov leš bačen u bunar na mjestu zvanom Berišina Luka.

5) Jerej Risto Jaramaz, paroh kosijerevski, ubijen je na Jovandan 1942. na putu zvanom Knež do Petrovića. Partizani su mu poslije egzekucije stavili epitrahilj oko vrata i krst u ruku.

6) Pop Pavić Keković, paroh pavkovićki, ubijen je početkom juna mjeseca 1942. godine.

7) Pop Vaso Popović, paroh vučedolski, ubijen je od komunista između Božića i Bogojavljenja 1942. Prije njegove egzekucije, ponudu komunista da priđe njima odbio je riječima: “Ja sam vojnik Hristov”.

8) Popa Rada Popovića, paroha veličkog, ubili su partizani u Špilji na Sinjajevini. U isto vrijeme ubijen je i protojerej Lazar Radonjić, paroh rečinski.

Tokom 1943. ubijeni su:

1) Sveštenik Savo Pejović, paroh poborsko-lastvanski, ubijen je iz zasjede 26. avgusta 1943.

2) Pop Golub Čukić iz Vasojevića.

Tokom 1944. ubijeni su:

1) Jerej Stanko M. Šaulić, paroh tepački, ubijen je 30. decembra u Nikšiću.

2) Mihajlo Barbić, paroh krtoljski,

3) Krsto Marković, paroh oraško-štitarski,

4) Đuro Tomović, paroh prošćenski,

5) Petko Jovanović, teolog,

6) Janko Šćepanović, bogoslov.“[4]

Kako piše protojerej Džomić u trećoj knjizi “Stradanje Srpske Crkve od komunista”, provereni i autentični podaci govore da su komunisti u toku Drugog svetskog rata pobili više od 480 srpskih sveštenika, monaha i bogoslova na prostoru Jugoslavije. Negde se pominju i podaci od 524 sveštenika.

Zločini komunista su često bili propraćeni monstruoznim obredima, pesmom i veseljem, nad izmučenim, iskasapljenim i unakaženim žrtvama. Ubijstva su prije svega bila antisrpske i ideološke prirode, jer žrtve nisu htele, niti mogle prihvatiti ponude da se pridruže komunističkom pokretu, jer su bili i ostali verni Bogu i Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Surov tretman imali su prema pravoslavnim sveštenicima jer su u njima videli svoje glavne ideološke protivnike u odnosu prema narodu i Kraljevini Jugoslaviji.

Bestijalna iživljavanja pratile su obično pesme, kojima su mrtve hteli da ponize, a žive da zaplaše:

 “Nosim kapu sa tri roga i borim se protiv Boga”,

 “Ustaj seljo, ustaj rode, da se braniš od gospode, od popova mantijaša i ostalih zelenaša”,

 “Padaj, kišo, krv operi kud prolaze proleteri”,

 “Mi smo protiv Boga i vladara, protiv crkve i oltara”…[5]

Kakav je odnos komunista u Crnoj Gori bio prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi i srpskom narodu najbolje se vidi iz Naredbe KPJ za Crnu Goru od 05. 02. 1942. godine:

„Strogo pov. NAREĐUJEMO: Komandantima i političkim komesarima sa područja: Kolašina, Mojkovca, Berana, Bijelog Polja i Andrijevice, da odmah bez razmišljanja ili traženja nekih dodatnih obavještenja pod hitno organizuju napad na Vasojevićko pleme, jer su oni veliki – Srbi. Njih treba najstrožije kazniti tako – ubijajući sve redom, sve za koga se zna da nije za našu ideologiju. Ne rukovodeći se na pol i starost, žene i djecu, ne pitajući nikoga za krivce. Kuće konfiskovati, a potom zapaliti, stoku zaplijeniti. Ukoliko bi neko od partizanskih vojnika pokušao da ne postupi po ovoj naredbi, komandanti imaju takve na licu mjesta streljati. Prilikom napada na Vasojeviće partizanska vojska mora dobro voditi računa, da ne dođe do sukoba između njih i okupatorske vojske, koju naše partizanske jedinice ne smiju da napadaju, pridržavajući se strogo naredbe Vrhovne partizanske komande izdate 27. 12. 1941. godine, a sa kojom su upoznati svi naši komandanti i politički komesari i povjerenici. Ovu naredbu izdaje rukovodstvo KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak.

Vlado Martinović – Bajica 
Milovan Đilas
5. februara 1942. godine

Dakle, meta napada partizana bio je srpski narod u mnogim delovima Crne Gore, posebno na prostoru Stare Hercegovine, dok su imali dogovor o nenapadanju sa okupatorom. Ova monstruozna naredba pretočena je i u pesme koje su uperene protiv Vasojevića i Srba uopšte. U zimu 1942. godine Đilasove pristalice su pevale:

„Hej, Vasovo srpsko pleme, komunizma stiže vrijeme,

Crveni se barjak vije, nestat mora Srbadije,

Hvala Titu, hvala Blažu, što naciju stvori našu,

Istorija sad se piše da nijesmo Srbi više.“

Iz ovih stihova očigledno se vidi da i aktuelna vlast u Crnoj Gori sprovodi u kontinuitetu komunističku ideologiju prema srpskom nacionalnom pitanju.

Skoro sve „komunističke legende“ u Crnoj Gori ogrezle su u zločinima prema srpskom narodu i Srpskoj pravoslavnoj crkvi i ne zaslužuju istorijsko društveno pamćenje, poštovanje niti priznanja koja su im data nakon Drugog svetskog rata. Mnogi od njih lično ili naređivanjem potčinjenima učinili su nenadoknadivu štetu srpskom narodu na prostoru Crne Gore i Istočne Hercegovine. Zbog takvog antisrpskog delovanja bili su omiljeni kadrovi Josipa Broza Tita, jer to niko nije bolje mogao da učini od njih.

Radi primera, navedeni su neki od narodnih heroja koji su počinili velika zla i zločine prema srpskom narodu bez suda, zakona, pravde i na neopisivo svirep način:

Peko Dapčević (1913–1999), Ordenom narodnog heroja odlikovan 22.          oktobra 1945. godine.

Jovo Kapičić (1919–2013), Ordenom narodnog heroja odlikovan 10. jula    1950. godine.

Sava Kovačević (1905–1943), za narodnog heroja proglašen 6. jula 1943. godine.

Dragica Pravica (1919–1942), za narodnog heroja proglašena 8. juna 1945. godine.

Svetozar Vukmanović Tempo (1912–2000), Ordenom narodnog heroja odlikovan 20. decembra 1951. godine.

Jedini među narodnim herojima iz Crne Gore, koji je zbog savesti i uočavanja antisrpskog delovanja Titovog režima imao hrabrosti da se odupre i javno kaže bio je Milovan Đilas (1911–1995). Ordenom narodnog heroja odlikovan 27. novembra 1953. godine. Odlukom Vojnog suda, Orden mu je, kao i sva druga odlikovanja, oduzet 14. oktobra 1957. godine.

Matija Bećković, koji je godinama bio blizak sa Milovanom Đilasom, tvrdio je da se Milovan Đilas još na suđenju izjasnio kao Srbin, kao i to da je tada izjavio da je raspravu o crnogorskom nacionalnom pitanju napisao po službenoj dužnosti i da je tražio veštačke razlike između „srpskog i crnogorskog naroda“.

U knjizi „Revolucionarni rat“, Milovan Đilas je opisao kako se sporio sa rođenim ocem i ubeđivao ga je da oni nisu Srbi, na šta mu je otac odgovorio da ako Crnogorci nisu Srbi ima li onda uopšte Srba. Očeve reči pojašnjava pa kaže da je njihovo značenje to da su Crnogorci ustvari najveći Srbi. Takođe opisuje i to kako su postojala sporenja sa Savom Kovačevićem, koji je u nacionalnom pogledu odstupao od nametane partijske linije, a koji kao i Đilasov otac nije prihvatao da nije Srbin.[6] Verovatno je i doveden u takvu bezizlaznu situaciju od strane Tita da strada u bici na Sutjesci, jer je već bio zbog svirepih zločina omražen u srpskom narodu Crne Gore i Hercegovine.

Milovan Đilas nije mogao više da nosi dva osnovna greha svog antisrpskog delovanja, a to su „lijeva skretanja“ i „pasja groblja“. Monstruozni zločini komunista nad Srbima 1941-1942. godine nisu dovoljno opisani a nisu ni mesta zločina označena na pravi način, dostojan čoveka. Mnogi intelektualci uporno ćute i danas ovom zločinu. Ne osuđuju ga javno ni do dan danas.

Jedan od takvih monstruoznih zločina bio je i zločin nazvan „Pasje groblje“, koji se dogodio na Badnji dan, na veliki pravoslavni praznik 1942. u Kolašinu.[7]

Tu se vidi da je taj masakr imao ritualan karakter, jer se dogodio planski, smišljeno, na veliki, najradosniji narodni praznik, baš na način kako su to radile i ustaše u NDH. Model zločina komunista u Crnoj Gori i ustaša u NDH bio je u mnogim elementima sličan. O tome je pisao i Radovan Kalabić. Evo šta Kalabić kaže o ovom monstruoznom zločinu komunista nad Srbima:

„Na Badnji dan, 6. januara 1942, sledbenici Josipa Broza Tita u Crnoj Gori počinili su jedan od najmonstruoznijih zločina u Drugom ratu, koji je po svojim razmerama i načinu izvođenja poprimio sva obeležja kolektivnog, ritualnog i satanskog smaknuća. Partizani su na taj svečani dan, uoči najradosnijeg hrišćanskog praznika po pravoslavnom kalendaru, zverski ubili 373 potpuno nedužna civila u Kolašinu. Na dan sveopšteg opraštanja i pomirenja.„

Kao tipičan primer planiranog komunističkog zločina i ubijanja najviđenih i uglednih Srba u narodu može se uzeti primer streljanja Mihaila Mandića, crnogorskog barjaktara i nosioca mnogih ordena za hrabrost u Balkanskim i Prvom svetskom ratu, koji je pozvan na razgovor u partizansku komandu u Kolašinu, a potom ubijen sa tri sina: Radosavom, Mašanom i osamnaestogodišnjim Jovom. Oni su ubijeni na Badnji dan 1942.g. u lugu pored Tare, na mestu koje se zvalo “Pasje groblje”, jer je jedan Mihailov sin, Miljan, bio u četnicima.[8]

Masakr je izvršen maljevima i tupim predmetima. Neke od umorenih naknadno su kasapili, pošto bi opljačkali sve najvrednije stvari na njima do zlatnih krunica u vilicama. Žrtve su bile oba pola, svih uzrasta i zanimanja, a najviše ih je bilo iz redova uglednih domaćina, sudija, trgovaca i zanatlija. Nisu bila pošteđena ni deca, ni najstariji. Kako bi ih dodatno ponizili, njihovi dželati ostavili su ih sve nesahranjene i niko im nije smio prilaziti. U Lugu, na desnoj obali reke Tare, pored pobijenih podigli su i jedan drveni krst, na koji su razapeli ubijenog psa. Po tome je ovo valjda jedinstveno groblje u svetu dobilo ime „Pasje“.“[9] A upravo oni komunisti koji su napravili to „pasje groblje“ jesu monstrumi i životinje.

Sve je bilo brižljivo isplanirano od strane komunista na visokom položaju, jer ovaj zločin je imao i za cilj da razbukta bratoubilački rat u srpskom narodu, u čemu su i uspeli.

Zašto vlast u Crnoj Gori i danas ćuti o zločinima komunista iz Drugog svetskog rata? Odgovor jeste jasan, zato što baštini „krvave tekovine bratoubilačkog rata“ i ne priznaje antifašistički karakter borbe JVuO, odnosno četnika. Zato vlast u Crnoj Gori slavi 13. jul kao Dan ustanka, što je laž i neistina jer se radilo o narodnom ustanku a ne komunističkom ustanku i revoluciji. Komunisti su nakon masovnog narodnog ustanka protiv okupatora učinili sve da se desi bratoubilački rat, uvodi crnogorstvo i zatire sve što je srpsko. Tako su se, na primer, Sava Kovačević, general Peko Dapčević, general Jovo Kapičić i Svetozar Vukmanović Tempo takmičili ko će više naneti zla Srpskoj pravoslavnoj crkvi i srpskom narodu. Rukovodili su se istim načelima kao njihov ideolog Josip Broz Tito. Podsticali su partijske rukovodioce na terenu da osnivaju preke sudove, od novembra 1941. do maja 1942. godine“.

Tako je „Prijeki sud Save Kovačevića“ osudio na smrt i ubio mnoge porodice na prostoru Crne Gore i istočne Hercegovine. Ubijstva su izvođena na monstruozan i ritualan način, slično kako su to činile ustaše NDH.

Navedeno je nekoliko karakterističnih primera koji potvrđuju iznetu kvalifikaciju.

Prva žrtva neviđenog terora u opštini Grahovo bio je Filip Maksimov Kešeljević. Filip je rođen u Vilusima 1888. godine. Kao mladić odlazi na rad u Ameriku. Uglednog domaćina Filipa Kešeljevića sačekale su u zasedi „borci“ Save Kovačevića 22. novembra 1941. godine i ubile. Sava Kovačević zabranjuje da se za ubijenim Srbima u znak žalosti nosi crnina. Filipova supruga Marija Kešeljević i kćerka Vidosava Kešeljević prema pravoslavnom običaju obukle su crninu. Kada su to čuli, 17. marta 1942. godine odvode ih iz njihove porodične kuće na Viluse. Ožalošćena Marija i njena kćerka Vidosava ubijene su u blizini crkve Svetog Mateja na Vilusima, a potom bačene u krečanu pored crkve.

Sava Kovačević je svoj „Prijeki sud“ premestio iz Grahova u trebinjsku Lastvu 4. januara 1942. godine. On naređuje tzv. „udarnoj grupi“ koju je predvodio Milosav Mićo Aleksić da na Badnji dan 1942. godine na Trebinjskim brdima ubije Jovana Mišeljića i Savu Kovača. Grupa Mića Aleksića nije izvršila zadatak, zbog čega Sava Kovačević šalje jaču parizansku jedinicu odnosno „kaznenu ekspediciju“ koju je predvodio Dimitrije Bulajić – jedan od najvećih komunističkih egzekutora. Ova kaznena ekspedicija dolazi u Trebinjsku šumu sredinom januara 1942. godine, i kreće u krvavi pir ubijajući najuglednije Srbe.

Srbi u Trebinjskoj šumi bili su izloženi teroru koji je sprovodila Dragica Pravica, koja je imala svoju „kaznenu ekspediciju“ i sa saradnicima provodila u delo naredbe Save Kovačevića. Te naredbe su, sa stanovišta srpskog naroda, bile skoro identične ustaškim naredbama, kojima se nastojao promeniti sistem vrednosti srpskog naroda, kako bi pod strahom prihvatio komunističku ideologiju bratoubilačkog rata.

„Udarne grupe“ su hvatale bez ikakve krivične odgovornosti ugledne meštane Srbe, stanovnike sela Trebinjske šume i odvodili ih na stratišta. Ubijajali su ih na isti način kao što su to radile ustaše, bacajući ih žive u hercegovačke jame i ponore.

Sredinom januara 1942. godine u Lastvi je formiran Prvi udarni bataljon za borbu protiv „pete kolone“ na prostoru Nikšića i Trebinjske šume.

Lokalno partizansko rukovodstvo Šume trebinjske, koje je ranije sastavilo spiskove za hapšenje, obratilo se Operativnom štabu sa molbom da mu pošalje u pomoć udarnu grupu za likvidaciju „pete kolone“ u šest sela Trebinjske šume.[10] Te „kaznene“ jedinice su u noći 5. na 6. februar 1942.godine preduzele opsadu pomenutih šest sela i pohvatale veliki broj civila-meštana, koji nisu pružili nikakav otpor. „Prijeki sud Operativnog štaba u Lastvi osudio je na smrt njih osmoricu. Tada su u Lastvi ubijeni: Vaso Kraljević, Gajo Kraljević, Savo Kraljević i Nikola Kraljević, Đuro Delić, Vlado Vreća, Tomo Bašić (bivši poslanički kandidat za srez Trebinje), i njegov maloljetni sin Lazar Bašić, učenik trebinjske gimnazije. Očevici su kasnije pričali da je otac Tomo davao 100 volova da mu puste maloljetnog sina, međutim sve je bilo uzalud. Ubijeni su obojica.“ Ovaj zločin se dogodio 7. februara 1942. godine.

Partizani su svoje „izmišljene neprijatelje“ ubijali i bacanjem u više kraških jama:

Jama Sviti do

Olgu Gojšinu iz sela Jasenica – Lug (govorila više stranih jezika), Maru Zečević i Anđu Zečević partizani ubijaju i u jamu bacaju krajem marta 1942. godine. Komunisti u istu jamu bacaju i celu porodicu Joković iz sela Diklići, početkom aprila 1942. godine. Italijani koji su obezbijeđivali željezničku prugu tražili su da im dečak Anđelko Joković pokaže put za selo Lopoč u Bobanima. Po Anđelkovom povratku, saradnici Dragice Pravice hapse malog Anđelka, njegovu majku Maru i oca Savu (Savo je bio duševni bolesnik koji se i prije rata lečio), odvode ih i bacaju u krašku jamu Sviti do. Mali Anđelko imao je samo 13 (po nekima 15) godina… Rodbina i prijatelji su 2002. godine izvadili iz jame kosti mučenika i sahranili ih kod crkve Sv. Varvare u selu Đedići.

Prebilova jama

Ova jama nalazi se u blizini sela Krnjevići. Djevojku od nepunih 17 godina, Ljubicu Bulajić sa Vilusa, koja je bila kod rodbine u Trebinjskoj šumi, partizani odvode i bacaju u Pribilovu jamu 2. februara 1942. godine. Svoje dželate, bezdušne krvnike ova djevojka molila je i preklinjala da joj poštede život… Zločinci su ostali gluvi na vapaje nedužne djevojke i hladnokrvno je ubili. Na isti način mučene su i ubijene djevojke iz srpskog sela Prebilovci, bačene u Šurmanačku jamu 6. avgusta 1941. godine. Pribilova jama i Prebilovci… srpska rana neprebolna… Posmrtni ostaci ove srpske mučenice, Ljubice Bulajić, izvađeni su iz jame i preneti u portu crkve Sv. Varnave u selu Đedići 2002. godine. Posle njenog ubistva, partizani su u Pribilovu jamu bacili i Obrena Odavića iz sela Lug i Krsta Tomovića iz sela Dobromani.

Jama Golubnjača

U blizini sela Gomiljani nalazi se jama Golubnjača, u koju su aprila 1942. godine, na Veliki četvrtak, dovedni i ubijeni viđeniji ljudi Trebinjske šume. Partizani su u ovu jamu bacili sledeće Srbe, stanovnike Trebinjske šume: Todora Džodža, Šćepana Džodža, Jova Vuletića, Dušana Pupića, Ružicu Džodžo i Aniku Bubalo.

Seriji zločina u Trebinjskoj šumi prethodilo je monstruozno ubistvo kaluđera manastira Duži. Ovi kaluđeri bili su Rusi, koji su se naselili na prostor Kraljevine Jugoslavije, posle tzv. „Oktobarske revolucije“ uz odobrenje kralja Aleksandra I Karađorđevića. Po smernicama Operativnog štaba za Hercegovinu, odveli su iz manastira Duži kaluđere Ruse i nedaleko od manastira ubili ih motkama. Njihova imena su: Evgenije Černjevski, Mihailo Sokolov, Jovan (Lukijan) Gašpar. Oni su ubijeni 23. decembra 1941. Kakva surova smrt i stradanje braće Rusa koji su mislili da su našli spas u svom srpskom narodu.

Kao i na Grahovu, nakon ubistva uglednog Srbina Filipa Kešeljevića, teror Save Kovačevića nastavio se u Trebinjskom kraju ubistvom uglednog domaćina i svata kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića Đoka Vukašinovića iz sela Potkraj u Zubcima. Đoko je sa svojom suprugom Ružom imao osmoro dece: sinove Milana, Đorđa i Vladimira i kćerke Anđu, Darinku, Zorku, Stanu, Anu. U mladosti išao je na rad u „crnu Ameriku“. Po povratku iz Amerike važio je za dobrostojećeg domaćina i uglednog Srbina. Kao takav izabran je u grupu svatova – Hercegovaca, koje je kralj pozvao na svoje venčanje sa rumunskom princezom Marijom 1922. godine u Beogradu. Sava Kovačević hapsi Đoka Vukašinovića 24. januara 1942. godine i ubija ga u Lastvi na Savin dan, 27. januara.

Pop Jovo Danilović došao je u selo Potkraj da obiđe svoju ožalošćenu sestru Ružu, suprugu Đoka Vukašinovića. Od sestre Ruže odlazi do druge sestre u selo Turmenti, gdje ga partizani hapse. Po hapšenju, odvode ga na Istihan gdje ga ubijaju.

Navedeni događaji kasnije su od komunističkih vlasti zamagljeni i prikrivani pod nazivom „lijeva skretanja“. Istina je da su to bila brutalna ubistva pravoslavnih Srba u Crnoj Gori i Hercegovini, od strane ekstremnih komunista u prvim godinama rata, 1941. i 1942. godine. Ubistva su vršena i kasnije u toku rata, pa čak i posle „oslobođenja“ ali se o njima dugo nije smelo govoriti niti pisati, iako je bilo 1839 žrtava u Crnoj Gori i 522 žrtve u Hercegovini.

Bacanja u jame i masovna ubijstva nedužnih Srba izazvala su masovan otpor i ustanak rodbine, koja se u ogorčenju i jadu dala na hvatanje i hapšenje komunista zločinaca „jamara“.

Svestan da ostaje bez podrške u narodu, bez novih vojnika, Josip Broz Tito se formalno okomio na rukovodstvo KPJ za Crnu Goru i Boku, optuživši ih za “masovne likvidacije protivnika NOB”. Tako su 8. aprila 1942. godine smenjeni: Božo Ljumović, Blažo Jovanović, Savo Brković, Periša Vujošević, Vido Uskoković, Radoje Dakić, a Milovan Đilas i Ivan Milutinović su kažnjeni partijskim „ukorom pred isključenje“. Baš primerene kazne za zločine koje su počinili. U suštini svi su oni i dalje ostali u vrhu partije i partizanskog pokreta, ubrzano napredovali baš zbog tih zasluga i zločina nad srpskim narodom. Tito je izgubio realnu podršku naroda u Crnoj Gori gde su počinjeni zločini. Prozvani su „jamarima“ i morali su otići na prostor Bosne i Hercegovine.

Dalje stradanje Srba od sredine 1942. na prostoru Crne Gore i Hercegovine sprečile su jedinice JVuO, pod komandom đenerala Dragoljuba Mihailovića. Došlo je vreme da se mesta zločina i stratišta srpskog naroda u Crnoj Gori, Srbiji i Republici Spskoj obeleže na dostojanstven način i iznese istina o zločincima. Komunisti su ubijali srpski karakter i biće Crne Gore i bili glavni promoteri crnogorske nacije.

Navedene bolne istorijske činjenice još su teže za srpski narod u Crnoj Gori danas, kada vlast baštini najcrnje tekovine komunista, pa je Đilasova pesma iz 1942. godine i danas aktuela i tako živa: „…ISTORIJA SAD SE PIŠE DA NIJESMO SRBI VIŠE…“!?[11] Od te pesme i sam Đilas je odustao i stidio se njenih posledica, ali vlast Mila Đukanovića je i danas nosi u duši i promoviše, na različite načine.

„Nakon punih 76 godina sumnji i skrivenih priča preživjelih golgote Drugog svjetskog rata i njihovih potomaka reporteri „Dana“ potvrdili su postojanje masovne grobnice u blizini Nikšića. Po prvi put od surovog zločina, koji je u kontinuitetu trajao više od godinu, tajnu jame bezdanice u mjestu Dubrave iznad nikšićkog sela Šume ekipa „Dana“ otkrila je fotografijama posmrtnih ostataka stradalih.„[12] Ostaci kostiju, lobanje i delovi obuće i ličnih predmeta svedoče o surovosti i svireposti zločina, koje su činili komunisti nad nedužnim narodom.

List „Dan” u Crnoj Gori objavio je jezive fotografije iz zloglasne jame. Očekuje se reakcija Tužilaštva i Policije Crne Gore, kako bi se jama istražila, a ostaci stradalih bili ekshumirani i dostojno sahranjeni. Začuđuje da niko od nadležnih iz vlasti nije pokrenuo istražne radnje.

Jama na lokalitetu Kuline, nekako prikrivena niskim rastinjem i zatvorena kamenjem, 76 godina prikrivala je zločine komunista. Fotoreporter „Dana” Željko Šapurić uspeo je da snimi „…njenu unutrašnjost, a na dubini od oko 31 metar i ljudske kosti i ostatke garderobe od, kako se pretpostavlja, stradalnika. Želju da zavirimo u unutrašnjost nije omela kamena gromada ispod koje je bio otvor širine dvadesetak centimetara, dok je ostatak ulaza u jamu bio prekriven ogromnom kamenom pločom“.

Smrt u jami u Dubravi našli su brojni, kako se pretpostavlja više od 300 ljudi različite starosne dobi sa prostora Vidrovana, Vira, Pive i drugih krajeva. Zatvorenici su sprovođeni pod izgovorom da idu u Kotor, a u stvari ubijani su u ovoj jami, koja je po tome dobila ime „Kotor“. Niko od njih do Kotora nikada nije stigao, već im je presuđivano iznad bezdana u Dubravi. Ceni se da je najviše u njoj pobijeno Srba meštana koji nisu podržavali komuniste. Svi su bili pod budnim okom tadašnjeg partizanskog štaba stacioniranog na Vidrovanu. Jami nikada niko od meštana ili članova porodice stradalih nije smio prići jer je za vreme rata bila dobro čuvana, pokrivena a po završetku rata čuvana je i dalje jer je policija brinula o jami, preko svojih doušnika, i o tome da li je neko pohodi.

Došlo je vreme da se pokupe posmrtni ostaci stradalnika, izvrši ekshumacija i dostojno sahrane. Ratni zločini u nadležnosti su Specijalnog tužilaštva koje zakon na to i obavezuje. Skupština Crne Gore je u oktobru 2010. godine donijela Zakon o potvrđivanju Evropske konvencije o neprimjenjivosti zastare na zločine protiv čovječnosti i ratne zločine, koji je ukazom predsjednika države Filipa Vujanovića proglašen važećim.[13]

U novijim izvorima pojavljuju se podaci o stravičnom stradanju sveštenstva Srpske pravoslavne crkve u Drugom svetskom ratu, na prostoru Crne Gore. Oni se pomalo razlikuju u broju ali sve ostale kvalifikacije zločina su iste. Od 200 sveštenika u Crnoj Gori, pobijenio je njih 182, i to najčešće na svirep način, pošto su ih prethodno zvjerski mučili, „… čupali im brade, kačili im ovnujska zvona, uprezali u konjske kočije, tjerali ih da piju krv ubijenih četnika, žive ih bacali u jame„.

Jedan od prvih crnogorskih sveštenika kojeg će pogubiti komunisti bio je arhimandrit Nikodim Janjušević, nastojatelj manastira Sveti Luka u Župi kod Nikšića. Ubijen je u manastirskom konaku jula 1941. godine, da bi potom njegove ubice opljačkale mnoge manastirske dragocenosti, ali i lične stvari ubijenog arhimandrita. Čak je odnešeno i 16 njegovih odlikovanja.

Partizanska patrola Lovćenskog odreda, čiji je komandant bio Peko Dapčević, odvela je Petra Vujovića iz Župe Dobrske samo zato što je bio pop. Po kratkom postupku, osudili su ga na smrt i živog bacili u jamu duboku 17 metara, u Kunovom prisoju, nedaleko od Pekovog štaba. Svedoci kažu da je pet-šest dana iz jame zapomagao: „Vode, vode… Ubijte me ako ste ljudi!“

Novo N. Karadžić, svršeni bogoslov iz Lijeve Rijeke, pošto je pobjegao sa porodicom iz Metohije, nastanio se kod ujaka u okolini Bijelog Polja gdje je uhvaćen i zverski ubijen od svojih bratučeda partizana Luke Žarića i njegovih sinova.

Žrtve „svijetlih revolucionarnih tradicija Durmitorskog partizanog odreda“ su sveštenici Novo Delić iz Drobnjaka i protojerej Bogdan Cerović sa Žabljaka. U isto vreme, u Boanu, kod Šavnika, izrečena je smrtna presuda proti Mitru Lopušini, ali je on uspio da pobegne.

U Crmnici su komunisti opljačkali skoro sve manastire, a u nekima su čak i logorske vatre palili. Tako je u crkvi Svete Petke u Podgori potpuno izgorio ikonostas sa ikonama i odeždama.

Za vreme napada na Pljevlja, 1. decembra 1941. godine, komunisti su upali u manastir Svete Trojice. Uhvatili su arhimandrita Serafima Džarića, 75-godišnjeg starca, prethodno mu počupali bradu, a onda ga zadavili.

Krivica Sava Pejovića, sveštenika iz Boke Kotorske, bila je što je javno osuđivao komunističko bezbožništvo i nemoral. Zato je krajem marta 1942, ubijen na putu za Pobore, gdje je išao da služi obred.

Iz rovačke opštine ubijeni su i bačeni u jamu Mrtvica, u februaru 1942, sveštenik Krsto Bećković i teolog Peko Jovanović. Ista jama progutala je još 16 Rovčana.

Na Badnji dan 1942. godine, komunisti su ubili i u reku Taru bacili 38 ljudi. Među njima su bila i dva sveštenika iz sreza kolašinskog: Đuro Tomović i Petar Grdinić. To se dešavalo istog dana kada su ustaše u gornjem Borču u selu Šipovica zverski mučile i spalile u mlekaru oko tridest čeljadi porodice Lera. Niko nije preživeo, ubili su nejač, decu, trudne žene, odrasle i starce. Ni dan danas to mesto zločina nije označeno niti okađeno. Taj isti dan ubijeno je 373 Srba kod Kolašina, od strane partizana, na sličan način kako su to činile ustaše. Čak su partizani zabranili da ubijene sahrani njihova rodbina.

Komunisti nisu samo ubijali sveštenike, već su ih na razne načine zlostavljali i ponižavali sa namjerom da unize njihov ugled u narodu. Prota Kosarić i još jedan sveštenik bili su upregnuti u konjske kočije, a komunisti su o tom „herojskom podvigu“ ispevali pjesmu: „Vjerne sluge proroka Ilije, upregnute u konjske kočije…“. Zanemi čovek na tako monstruoznim postupcima i pita se šta ih je teralo na takvo postupanje?

U novije vreme objavljeno je više fotografija žrtava komunizma u zimu 1941/42. u Crnoj Gori. Ove fotografije spašene su tako što ih je engleski pukovnik Vilijem Bejli, šef britanske misije pri Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini generala Draže Mihailovića, 1944. godine odnio iz Crne Gore. Bejli je potom fotografije predao kralju Petru Drugom u Londonu, a kralj Petar ih je dao majoru Nikoli Bojoviću, komandantu 1. durmitorske brigade, koji se, po izlasku iz njemačkog logora 1945. godine, nastanio u Lutonu kraj Londona. Major Bojović je snimke ostavio svom sinu, dr Radmilu Bojoviću iz Beograda.[14]

Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori, slično kao i u drugim krajevima tadašnje Jugoslavije, nije uništavana samo spolja ritualnim komunističkim zločinima nego je sistematski uništavana iznutra. Komunisti su ucenjivali, pretili i uspevali da zavrbuju neke sveštenike, koji su stali uz crnogorske separatiste – montenegrine i komuniste.

Među izdajnike u crkvenoj kući spada i Udruženje sveštenika Crne Gore koja je Udba osnovala 1945. godine, a prvi predsjednik mu je bio pop Petar Kapičić. Uz pomoć Udruženja, vlast je osudila mitropolita Arsenija Bradvarevića, pomogla pri rušenju Lovćena i u drugim sličnim poslovima.[15] Milicija je noću upadala u svešteničke kuće i crkvene objekte i sa pištoljem na slepočnici vodila sveštenike na upis u Udruženje. Preko ovog Udruženja, vlast je objavila crkveni kalendar za prostu 1945. godinu. Na naslovnoj strani, u samom vrhu, stoji komunistička lozinka: „Smrt fašizmu, sloboda narodu“, ispod toga stilizovani krst, a ispod naslova je velika crvena petokraka! Posebnu ulogu u ovome je odigrao pop Đorđe Kalezić, prvi predsjednik vladine Komisije za vjerska pitanja u Crnoj Gori.

Odmah posle rata, zverski je ubijeno nekoliko sveštenika. U Krtolama kod Kotora uhapšen je prota Mihailo Barbić, pod lažnom optužbom da je izdao Nemcima neke komuniste koji su kasnije likvidirani. Dugo je zverski mučen u kotorskom zatvoru, gde je i ubijen, a njegov leš je bačen u zatvorsku septičku jamu. Na drugoj strani Crne Gore, pop Prijović, sa Čemerna kod Pljevalja, ubijen je decembra 1945. godine. Prethodno je neljudski mučen, ubacivan u vodu po decembarskom mrazu, jahan, čupana mu brada, surovo batinan. Mučiteljska mašta predano je radila, pa je na kraju vezan za volove i tako vučen po prašnjavom i džombastom drumu.[16]

Najstravičnija sudbina zadesila je 76 sveštenika, na čelu sa mitropolitom Joanikijem Lipovcem, koji su hteli da izbegnu sudbinu velikog broja svoje braće, pa su se povlačili sa jedinicama JVuO pod komandom Pavla Đurišića, preko Raške oblasti i Bosne, ka Austriji. Od 76 sveštenika, samo su nekolicina preživeli komunistički zločin, nakon engleske predaje i izdaje. Mitropolit Joanikije potekao je iz bratstva Lipovci u Cucama, koje pripada bratstvu Orlovića. U samim Cucama više nema prezimena Lipovac, već su se razgranali na dva roda i prezimena – Ivanović i Ilić.[17]

Nakon izbora u zvanje mitropolita Crnogorsko-primorske mitropolije Joanikije je izneo mnoge sudbinske ocene o srpskom biću i karakteru Crne Gore: „Izabran sam za vikarnog episkopa Vaše Svetosti, sa nazivom budimljanskog. Poznato je da je budimljansku, pored drugih episkopija, osnovao Sveti Sava 1219. godine, i da je kao takva postojala do pred kraj 17. vijeka. Jedan deo bivše njene teritorije danas je u sastavu Crnogorsko-primorske mitropolije. Noseći, pun dostojanstva, naziv ove svetosavske episkopije označen mi je time i putokaz u radu na ostvarenju zavjeta Svetoga Save. Živeti i raditi kao pomoćnik Vaše Svetosti na teritoriji nekadašnje Zetske episkopije, osnovane takođe od Svetoga Save, znači truditi se i ići za primjerom velikoga našega Svetitelja i Prvosveštenika, što moju dužnost čini dvostrukom dužnošću. Ići svetosavskim putem nije lako; jer to znači uzlaziti na visoko brdo, ili bolje reći na gorostasnu planinu, što iziskuje mnogo snage, veliki napor. Moliću se srpskim svetiteljima, čije svete mošti počivaju u tamošnjim manastirima sv. Arseniju, sv. Vasiliju Ostroškom i sv. Petru Cetinjskom, da me oni svojim molitvama pomognu pred Gospodom Bogom, da mi dade snage da idem tim putem.

Moja je duša radosna što ću, kao vikar Vaše Svetosti, raditi na teritoriji Bogom spasavane i slavne mitropolije Crnogorsko-primorske, kojom su upravljali takvi velikani kao što su Danilo, Petar Prvi i Petar Drugi, i kojom je godinama mudro upravljao i upravlja Vaša Svetost. Kao sin ovoga kraja i eminentni poznavalac onamošnjih prilika, kao arhijerej velikoga iskustva, Vaša Svetost će mi moći lako davati potrebna uputstva i savjete i time mi u mnogome olakšati tešku dužnost. Služba u klasičnom kraju „čojstva i junaštva“, gdje se kroz vijekove radosno ginulo „za krst časni i slobodu zlatnu“, tamo gdje, po Njegoševim riječima, „pred oltarom plakaše kandilo“ i gdje je „oltar pravi na kamen krvavi“, tamo služiti: služiće mi na čast i na ponos.

Radeći kao episkop na tome utvrđenom programu i pravcu, moliću se uvijek Gospodu Bogu za dug život Njegovog Veličanstva Kralja Petra Drugog, za slavni dom Karađorđevića, za zdravlje Vaše Svetosti i svih naših otačastvenih arhijereja, svega sveštenstva i naroda našega, za slavu i čast naše svete Crkve i naše Otadžbine. Amin“.[18]

Odlukom Svetog Arhijerejskog Sabora SPC vikarni episkop budimljanski Joanikije je 11. decembra 1940. godine izabran za mitropolita Crnogorsko-primorskog sa sedištem na Cetinju.

Mitropolit Joanikije, kada je stupao na tron crnogorskih mitropolita, verovatno nije ni sanjao na kakvim će se vatrama peći od bezbožnika montenegrinskih i komunista. Sa velikom sigurnošću se može tvrditi da je vreme u kome je živeo i stolovao mitropolit Joanikije bilo teže, strašnije i krvavije od vremena u kome je živio i stolovao Sveti Petar Cetinjski. Mučenik mitropolit Joanikije bio je razapet sudbinom i stradanjem srpskog naroda u bratoubilačkom ratu u Crnoj Gori. Taj karakter rata opredelio je njegovu sudbinu i konačno ovozemaljsko stradanje.

Mitropolit Joanikije i sveštenici su uhvaćeni od strane Prve jugoslovenske armije, kojom je komandovao general Peko Dapčević, inače, sin đakona Jovana Dapčevića. Skoro svi sveštenici su živote okončali u najtežim mukama, ostavivši kosti u masovnim grobnicama oko Zidanog Mosta, Taharja i Kočevskog Roga u Sloveniji a neki u Srbiji.

Mitropolit Joanikije i sveštenici su kratko vreme držani u jednom logoru u neposrednoj blizini Celja. Svi oni su, izuzev mitropolita, predani u ruke crnogorskih komunista koji su ih, gole i vezane telefonskom žicom, sproveli u Teharje kod Celja, gdje su strijeljani. Radule J. Ostojić je svjedočio: „Mitropolita Joanikija i ostale sveštenike su zlostavljali, palili im kose i brade, palili im mantije, lomili krstove i spaljivali pred njihovim očima ikonice i svete knjige. Joanikiju su donosili četničku krv u čašama i primoravali ga da pije“.

U emigrantskoj literaturi je pisano o stradanju mitropolita Joanikija. Jedan očevidac događaja ovako je opisao stradanje mitropolita Joanikija: „Mitropolit Joanikije je ubijen polovinom juna 1945. godine u Aranđelovcu. Svi komunistički krvnici su prodefilovali pored mitropolita i svaki je na svoj način iskaljivao svoj zločinački partizanski nagon prema okovanom mitropolitu: neko u šamaranju, neko u čupanju brade, neko u pljuvanju, a major Cile Kovačević mu je doneo putir pun sveže krvi od ubijenih četnika (kako je on to rekao) i tražio je da mitropolita „pričesti“ tom krvlju.[19]

Za mitropolita Joanikija se sigurno zna da su ga ubili partizani na Bukulji kod Aranđelovca, ali se ni danas ne zna tačno mesto pogubljenja. To je bilo „pravilo komunista“ da se viđenim Srbima, poput mitropolita i generala Dragoljuba Mihajlovića zatre svaki trag i da se ne zna mesto smaknuća, niti mesto gde su pokopani. Ta zavera i tajna komunističkih zločina čuva se do danas. Po dostupnim izvorima mitropolit Joanikije ubijen je sredinom juna (najverovatnije 17. ili 18. juna). Pre nego što su ga ubili, partizani su ga mučili i maltretirali. Odgovorni za ubistvo mitropolita Joanikija su tadašnji pukovnik OZN-e Vladimir Rolović i general Peko Dapčević. Vladimir Rolović, kao ambasador ubijen je na zverski način od ustaških emigranata u Stokholmu 15. prila 1971. godine.

Jedina krivica mitropolita Joanikija bila je što je bio Srbin i antikomunista. Prema jednoj verziji, Peko Dapčević je bio naredbodavac njegovog ubistva, Vladimir Rolović izvršni presuditelj, dok je Vasilije Cile Kovačević bio neposredni egzekutor. Po drugoj verziji, ubio ga je lično Peko Dapčević.

Drugo svedočanstvo o mitropolitovom stradanju nalazimo u dokumentu-dopisu koji je Štab Prve Jugoslovenske Armije, Komanda pozadine, 21. juna 1945. godine uputio Crnogorskoj mitropoliji na Cetinju, a koji se nalazi u arhivu Mitropolije na Cetinju. U dokumentu (koji je zaveden pod „Srpski pravoslavni manastir cetinjski broj 42 od 30. juna – 1945. godine u Cetinju) kaže se:

„ŠALJEMO VAM PANAGIJU I KRST, KOJI SU PRONAĐENI KOD RAZBOJNIKA BIVŠEG MITROPOLITA JOANIKIJA. SMRT FAŠIZMU SLOBODA NARODU!“.

Doktor Aleksandar Nedok je u istom broju „Svetigore“ objavio svoje svedočanstvo o mitropolitovom stradanju. On je zapisao sljedeće: „U „Svetigori“ broj 3. i 4. koji su mi srećom došli u ruke, pročitao sam sa velikom pažnjom i uzbuđenjem dva članka koji se odnose na Velikomučenika vere Hristove, blaženopočivšeg mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija.

„Moja osjećanja proističu iz dva uzroka: prvi, što sam ga lično poznavao, i drugi, što su mi poznati njegovi posljednji dani u Aranđelovcu. Kao dečak, učenik prvog i drugog razreda Prve muške gimnazije u Beogradu, imao sam sreću da mi Nauku Hristovu predaje 1936. i 1937. godine onda prota Jovan Lipovac, jedan divni i bogougodni čovjek. Sa polovine školske godine otišao je za vladiku na Cetinje, ali je u dečačkim dušama ostavio zauvek nezaboravnu uspomenu. Moj drugi susret sa njime, ne direktni, zbio se polovinom juna mjeseca 1945. godine u Aranđelovcu, gdje sam se kao vojnik nalazio po povratku sa fronta u Štabu Prve Armije. Jednoga dana, u šetnji Aranđelovcem sa nekoliko svojih vršnjaka iz Beograda, dok smo pričali gdje je ko učio gimnaziju, jedan od njih (S. M., onda daktilograf u armijskoj OZNI), kad je čuo da sam đak Prve muške gimnazije, reče mi da se moj profesor Lipovac nalazi u zatvoru u Aranđelovcu. Upitao sam ga da li bih mogao da ga posetim, na šta mi je odgovorio da je to zabranjeno i da je za mene bolje da to i ne pominjem. Na moje pitanje kako izgleda, rekao mi je da ga je video i da je užasnom stanju, zapušten, prljav, iscepan, vašljiv i pun gnojavih rana. Poslije nekoliko dana, kada sam ga ponovo video, pitao sam ga za svoga profesora. S. M. mi je odgovorio da je mrtav, ali mi nije rekao na koji način, niti gdje je sahranjen.„[20]

Komunisti su se obrušili i na crkve i crkvenu imovinu, a o otimanju crkvenih imanja ima i dosta podataka. Reč je o hiljadama hektara njiva, livada i šuma. U Rožajama je 1947. godine porušena crkva, skojevci su bili angažovani i za rušenje Pivskog manastira, koji je u poslednji čas spasio jedna stariji vjernik. Crkva Svete Trojice u Brezojevicama kod Plava posle rata je bila dva puta u plamenu, oba puta su je spalili skojevci, a crkveno zvono sa brda Gradac bacili u Lim.

Iz Cetinjskog manastira vlast je odnela preko hiljadu knjiga, mnogo značajnih dokumenata, brojne dragocjenosti. Ove knjige su većim dijelom danas u biblioteci „Đurđe Crnojević“ na Cetinju, a mnogo toga je završilo u privatnim sobama ili na aukcijama u svijetu. Deo namještaja iz radnog kabineta mitropolita Gavrila Dožića i njegovih prethodnika odnet je i sada se nalazi u Domu omladine u Podgorici.

Pljevaljska crkva Svete Petke skrnavljena je na najprizemnije načine, kao i manastir Morača, čija je ogromna biblioteka i arhiva, spaljena na lomači 1952. godine, u prisustvu kolašinskih partijskih funkcionera.

Za posleratni odnos komunističke vlasti prema Crkvi, jedan od primera je i stradanje mitropolita Arsenija Bradvarevića, koji je nasledio svog nesrećnog prethodnika mučenika Joanikija, 1947. godine. Mitropolit Arsenije je bio veoma posvećen obnovi Crkve. To je zasmetalo Blažu Jovanoviću i ostalim vodećim crnogorskim komunistima, pa je 1953. godine, na montiranom procesu, osuđen na 11 godina robije pod optužbom „… da je radio protiv režima“. Na kraju tog suđenja, mitropolit Arsenije je rekao: „Kakav je to crni režim koji jedan stari mitropolit, sa tri-četiri sveštenika, može srušiti?!“ Proti Luki Vujašu, sekretaru Mitropolije, suđeno je istovremeno, jer nije hteo da svedoči protiv mitropolita Arsenija. U zatvoru su ga žestoko mučili i prebijali da su mu se noge oduzele. [21]

Ni Marija Martinović-Lipovac (1914-1990), ćerka mitropolita Joanikija, nije imala mira od komunista. Bila je udata za uglednog gospodina i intelektualca Mošu Martinovića iz Cetinja. Mariju su u proljeće 1945. godine, u poodmakloj trudnoći uhapsili komunisti i zatvorili u zloglasni cetinjski zatvor gdje su je tukli i mučili.

Odlukom Svetog arhijerejskog sabora SPC, 2001. godine, mitropolit Joanikije Lipovac kanonizovan je za sveštenomučenika.[22]

Rušenje Njegoševe kapele na Lovćenu, komunistička vlast je zamislila kao poslednji udarac srpstvu i pravoslavlju u Crnoj Gori. Na tome potpuno danas istrajava antisrpska vlast Mila Đukanovića, potirući sve što je srpsko – naciju, jezik i veru.

Petar II Petrović Njegoš testamentom je ostavio amanet da u toj kapeli bude sahranjen, ostavljajući prokletstvo ako mu želja ne bude ispunjena. Ali pojedini bahati komunisti iz Crne Gore nisu se bojali ni prokletstva. Kapela, koja se čak nalazila u grbu Crne Gore, porušena je u leto 1972. u skladu sa odlukama crnogorske vlasti, na čelu sa Veljkom Milatovićem. Odluku da na Lovćenu kapela bude porušena radi izgradnje „mauzoleja“ donela je Vlada NR Crne Gore još 1952. godine. Opština Cetinje je decembra 1968. godine donela odluku o preuzimanju obaveze Vlade iz 1952, na šta se Mitropolija crnogorsko-primorska žalila Ustavnom sudu. Ustavni sud Jugoslavije se, međutim, proglasio nenadležnim, vraćajući predmet u Crnu Goru.

Ne treba zaboraviti činjenicu da je poglavar Katoličke crkve ponudio novac za rušenje Njegoševe kapele na Lovćenu i to je krucijalni argument da su komunisti i Vatikan imali isti cilj – da se Crna Gora udalji od srpstva i Srpske pravoslavne crkve.

U pismu mitropolitu Danilu, navodi se da papa predlaže da se sa Lovćena „skine ona mala kapela i smesti u muzej ili Njeguše… gde bi odgovarao nameni, gde istorija tog vremena – izumrlog naroda još jedino može da se vidi“. U istom tom pismu se ističe: „Svima je jasno da sadašnji narod nema više ništa zajedničko sa nekadašnjim narodom orijentisanim velikosrpskom ideologijom koja je zloupotrebljavala ovaj narod, koji eto, može se reći potpuno izumre. Novi narod sa novim navikama i novim životom je narod budućnosti i novih pregnuća, pa je voljan Sv. Otac Papa da ovaj narod svesrdno pomogne i da ga povrati u pravu Hristovu veru zašto je voljan i da uloži velika sredstva“.[23]

Papine preporuke postali su i ostali postulati za političko delovanje komunista i današnje „evropske i demokratske vlasti“ u Crnoj Gori.

Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori strada i danas, kao i njeni velikodostojnici i vernici. To stradanje je deo kontinuiteta od Drugog svetskog rata, vremena socijalizma i nakon raspada bivše SFRJ. „Nije dobro da se današnja nezavisnost Crne Gore temelji na sličnim duhovnim i ideološkim temeljima kao Nezavisna država Hrvatska ili, ne daj Bože, kao Drljevićka „Nezavisna“. Ne zaslužuje to Crna Gora Svetog Petra Prvog i Svetog Petra Drugog Lovćenskog Tajnovidca, Svetog Vasilija Ostroškog i kralja Nikole Petrovića„, poručio je mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije u pismu predsjedniku Vlade Crne Gore Dušku Markoviću. U mitropolitovom pismu se ističe da posebno raduje da će jedan od prioriteta Markovićeve vlade „biti konstruktivan i razuman pristup iznalaženju rješenja za prevazilaženje podjela u pravoslavnom biću Crne Gore“.[24]

Mitropolit Amfilohije je podsetio vlast Crne Gore na „… jedan sličan projekat iz vremena ustaške Nezavisne Države Hrvatske … Ante Pavelić je, kao i naši poslijeratni nosioci brozomorne ateističke ideologije, pokušao da uništi Pravoslavnu crkvu srpsku u ustaškoj Hrvatskoj. Uz pomoć čuvenog Pipera Savića Štedimlije i prokletog mog Moračanina Sekule Drljevića, stvorena je fašistička Nezavisna Crna Gora, na Petrovdan 1941. godine na Cetinju. To je isti onaj Sekula Drljević koji je sa ustašama u Staroj Gradiški oko 20. aprila 1945. odvojio komandni kadar nesrećne četničke crnogorske vojske, … na čelu sa Pavlom Đurišićem (njih 120), sve ih u Savi pobio (ili ih po nekima u Jasenovcu spalio). Obezglavljenu vojsku, njih oko 9.000, proglasio je za vojsku Nezavisne Crne Gore sa crnogorskim kapama“, navodi mitropolit Amfilohije u pismu predsjedniku Vlade Dušku Markoviću. Tu je, podsjeća on, prvi put i pjevana kao državna himna „Oj, svijetla majska zoro“, u Sekulinoj obradi.

Po riječima mitropolita Amfilohija, poslije blagoslovenog razvedravanja nad Pravoslavnom crkvom u Crnoj Gori, negdje od 1991. do 1997. godine krenulo je njeno novo gonjenje.

Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori je, kako kaže mitropolit Amfilohije Radović „.. jedina od svih crkava i vjerskih zajednica danas van zakona nepriznata, bez „Temeljnog ugovora“. Jedino se njeni sveštenici, monasi i monahinje progone, ostajući bez prava boravka. Njeno ime, identitet i imovina su ugroženi, od nje se traži da ruši svoje crkve (slučaj crkve na Rumiji).“

Protiv mitropolita Amfilohija se vode iskonstruisani i politizovani sudski procesi, na osnovu optužbi da „devastira kulturno blago Crne Gore. On je, takođe, na optuženičkoj klupi radi „miješanja u politiku“, zbog njegove, od prethodnih crnogorskih mitropolita, nasleđene odgovornosti i brige za sveukupno duhovno-obrazovno, moralno i kulturno narodno biće. Da nije bilo te snage, ugleda, volje i Božije pomoći kroz delovanje Mitropolita Amfilohija u Crnoj Gori danas teško da bi govorili o Srpskoj pravoslavnoj crkvi i srpskom narodu. Već bi režim Mila Đukanovića u sprezi sa tzv. Crnogorskom pravoslavnom crkvom i Vatikanom uzurpirao imovinu i učinio otklon od SPC.

Nacionalizovana crkvena imovina ni do danas nije vraćena Crkvi, kako bi Crkva bila dovedena na prosjački štap, a sveštenici u bedi potkupljivani da napuste svoju pravu Božiju misiju i da prodaju dušu đavolu, kako su neki postali raskolnici pod pritiskom komunista. Narod je za vreme socijalizma bio odagnan od Crkve, pa su stotine hramova ostali pusti a mnoga deca nekrštena napustaju veru prađedovsku. Pod uticajem montenegrinske politike odbacivanja srpskog porekla naroda i države Crne Gore, nastaju nepremostavi problemi veštačke različitosti i svrstavanja te države, mimo volje naroda, na suprotstavljenu a vrlo lako i neprijateljsku stranu prema Srbiji i Rusiji. To se nikada nije desilo u istoriji Crne Gore kao države.

Crnogorske vlasti vode kampanju da više od pedesetak službenika SPC u Crnoj Gori, koji su državljani Srbije, BiH, Rusije i Makedonije moraju napustiti tu državu, pod izgovorom da nemaju državljanstvo. Tako Milov režim bezočno čini sve da uništava osnove Mitropolije i vrši „nasilje nad jedinom kanonski priznatom crkvom“ u toj zemlji. Crna Gora predstavlja sebe kao demokratsku pravnu državu sa vladavinom prava, a u stvari radi se o jednom režimu otuđenom od naroda, koji promoviše anacionalne vrednosti, jezik, veru i kulturu. Taj kriterijum koji važi za pripadnike SPC ne primenjuje se za pripadnike bilo koje druge verske zajednice u Crnoj Gori.

Zamenik predsednika Nove srpske demokracije Goran Danilović zato pita: „Da li je moguće da su svećenici SPC opasniji za nacionalnu sigurnost od onih koji propovijedaju jedinstvenu i nezavisnu teritoriju Sandžak, koja pripada i Srbiji i Crnoj Gori?“

Zato većina objektivnih analitičara i medija ističe da se u Crnoj Gori „poveo rat protiv Srpske pravoslavne crkve“, sa ciljem da se razbije i ta integrativna nit između Srbije i Crne Gore.[25]

Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori pokušavala je više decenija da zaleči rane i posledice od komunizma, dok na scenu nije stupila rigidna višegodišnja diktatura Mila Đukanovića kojom se pokušvaju zatrti svi tragovi srpskog karaktera Crne Gore od njenog nastanka pa do danas. Pored udaljavanja od Srbije i srpskog naroda druga strateška odrednica Milove politike jeste usmerena na negiranje ruske pomoći borbi srpskog naroda u Crnoj Gori kroz istoriju za njenu državnost. Na taj način Milov režim se suviše servilno svrstava na stranu neprijatelja kroz priznavanje lažne države Kosovo i demarkaciju tzv. državne granice sa NATO državom Kosovo. Ono što je bolno i što narod oseća jeste da takvo postupanje Crne Gore nije ni na koji način sankcionisano niti javno prekoreno od vlasti Srbije, kao da se ne radi o njenoj granici.

To je ta komunistička Crna Gora koja od 1941. godine pa do današnjih dana teroriše sve što je srpsko pa i Srpsku pravoslavnu crkvu. Mnogo je danas negativnih pojava u Crnoj Gori koje dobijaju sve veći intenzitet u pogledu uništavanja i satiranja srpskog karaktera naroda, jezika i vere. „U zemlji Stradiji sve je moguće pa i poistovetiti jezik sa državom, ćirilicu prognati iz javnog života, izostaviti ime Hercegovine i naziv istočnohercegovački dijalekat zameniti kojekakvim smišljenim i lingvistički nepreciznim i neadekvatnim nazivima i prenebregnuti činjenicu da je Vuk za osnovicu jezika uzeo upravo istočnohercegovački dijalekat…“, zaključila je Gazdić.[26]

Montenegrinski karakter Crne Gore je sve izraženiji a prava srpskog naroda su sve više ugrožena. Namera vlasti u Crnoj Gori jeste usmerena ka donošenju zakona i propisa na osnovu kojih bi se oduzela imovina Srpske pravoslavne crkve. Međutim, vlast nije sigurna u to da li će biti u stanju da kontroliše otpor naroda i direktno suprotstavljanje, koje može uvesti Crnu Goru u unutrašnje sukobe sa nesagledivim posledicima. Pojedini partijski funkcioneri preko medija nastoje da diskredituju Srpsku pravoslavnu crkvu i njene vodeće crkvene velikodostojnike kako su „kriminilizovani i kako zloupotrebljavaju ogromna finansijska sredstva, koja se skupe prvenstveno u Manastiru Ostrog.“

Nema sreće Crnoj Gori dok se ne vrati svom srpskom karakteru, svom fundamentu, dok se ne uredi i duhovno obnovi u skladu sa mislima vladike Njegoša i dok se kapela ne vrati na vrh Lovćena, u skladu sa njegovom poslednjom životnom željom. Njegoševa duša se muči u kazamatu i lancima koje su uspostavili komunisti podizanjem montenegrinskog, komunističkog „Meštrovićevog mauzoleja“ – večitog duhovnog i nacionalnog zatvora za Srbe u Crnoj Gori.

_________________________________________

[1] Velibor Džomić: “Stradanje Srpske Crkve od komunista”, treći tom, izdanje Svetigora 2003. godine

[2] Velibor Džomić: “Stradanje Srpske Crkve od komunista”, treći tom, izdanje Svetigora 2003. godine

[3] Velibor Džomić: “Stradanje Srpske Crkve od komunista”, treći tom, izdanje Svetigora 2003. godine

[4] Velibor Džomić: “Stradanje Srpske Crkve od komunista”, treći tom, izdanje Svetigora 2003. godine

[5] http://www.novosti.rs

[6]http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:333934-Beckovic-o-Djilasu-Radjao-se-tri-puta

[7] https://dzonson.wordpress.com/tag

[8]https://www.in4s.net/bahanalije-broza-pijade-u-crnoj-gori-zlocinacki-eksperiment/?lang=lat

[9] Vučeta Redžić: „Pasje groblje u Kolašinu»”, Evro, Beograd, 1999″.

[10] Arhiv VII, fond NOR, kutija 1673, reg. br. 11/2.)

[11]https://www.in4s.net/prijeki-sudovi-komunista-ubijati-sve-koji-nisu-za-nas-srbe-posebno/

[12]http://jadovno.com/otkrivena-masovna-grobnica-kod-niksica-ubijeno-300-civila-i-baceno-u-jamu/#.WqD23ejwZPY

[13]http://jadovno.com/otkrivena-masovna-grobnica-kod-niksica-ubijeno-300-civila-i-baceno-u-jamu/#.WqD23ejwZPY

[14] http://www.sedmica.me/crnogorska-golgota-kako-su-komunisti-razapinjali-svestenike/

[15] http://www.sedmica.me/crnogorska-golgota-kako-su-komunisti-razapinjali-svestenike/

[16]http://www.poreklo.rs/2017/02/20/poreklo-stanovnistva-plemena-cuca/

[17]http://www.poreklo.rs/2017/02/20/poreklo-stanovnistva-plemena-cuca/

[18] http://www.spc.rs/sr/sveti_svestenomucenik_joanikije_crnogorski

[19] http://www.spc.rs/sr/sveti_svestenomucenik_joanikije_crnogorski

[20] http://www.spc.rs/sr/sveti_svestenomucenik_joanikije_crnogorski

[21] https://www.in4s.net/mitropolit-amfilohije-pisao-markovicu-golgota-crkve-u-crnoj-gori/

[22] http://www.spc.rs/sr/sveti_svestenomucenik_joanikije_crnogorski

[23] https://www.in4s.net/svetogrdje-kako-je-srusena-njegoseva-kapela-na-lovcenu-video/

[24] https://www.in4s.net/mitropolit-amfilohije-pisao-markovicu-golgota-crkve-u-crnoj-gori/

[25]http://www.dw.com/hr/nepodobni-sve%C4%87enici-srpske-pravoslavne-crkve/a-15493515

[26] http://www.spc.rs/sr/trg_od_tshirilice_put_srpskog_jezika_pisma

Izvor: Analitički forum