Srbija, pocepana zemlja

Poentirajući u tekstu povodom septembarske „Parade ponosa” u Beogradu, jedan hrvatski kolumnista zabeležio je sledeće: „Zato ni ovaj prajd nipošto nije pobeda tolerancije, to je tek pobeda policijske države nad svojim građanima, pobeda principa liberalizma nad principima demokratije, a sve skupa zapravo samo odguruje Srbiju od Zapada, i bliže Rusiji. Gde prirodno zapravo i spada.”

Zapitajmo se šta znači ta konstatacija „pripada Rusiji”? Reč je o pripadnosti osobenom kulturnom i civilizacijskom obrascu, koji se na više različitih ravni suprotstavlja zapadnoj koncepciji uređenja društva i pogleda na svet. Uprkos činjenici da većina država danas ima nominalno sličan oblik političkog sistema i da je globalizacija dovela do tesne ekonomske međupovezanosti najznačajnijih međunarodnih aktera, u sferi kulture stvoren je rov koji je uspešno nasledio prethodna hladnoratovska svrstavanja na Istok i Zapad, dopunjujući pritom i opšte prihvaćenu podelu na razvijene i zemlje Trećeg sveta. Razlike u sistemima vrednosti, tradiciji i običajima, mentalitetu i načinu posmatranja stvarnosti pokazali su se kao nepremostiva prepreka globalističkim sanjarima uprkos njihovoj agresivnoj kampanji, oličenoj u nastupu notornog kulturnog kvarteta (Holivud, pop muzika, brendomanija, koka-kola) i čitavom nizu drugih instrumenata globalizacije.

SRBIJA NIJE DEO ZAPADNOG SVETA

Semjuel Hantington u svom epohalnom delu Sukob civilizacija napominje da su zajedničko poreklo, jezik i istorija sastavni deo jedne civilizacije, ali u njenom srcu nalazi se kultura, odnosno najvažniji deo kulture čije je ime – religija. Ukoliko uzmemo u razmatranje ovaj ključni kriterijum, možemo lako zaključiti da Srbija, bez obzira što sa zapadnom civilizacijom deli izvesne vrednosti (helensko nasleđe, rimsko pravo), suštinski istoj ne pripada. Naime, reč „Evropa” vodi poreklo od semitske reci „eber”, čije je značenje – Zapad. Nakon raskola unutar hrišćanskog sveta, koji se odigrao 1054. godine, taj naziv odnosi se isključivo na one zemlje koje su prihvatile zapadnu verziju hrišćanstva (rimokatolicizam, kasnije i protestantizam). Gotovo hiljadu godina ono što danas posmatramo kao Zapadnu civilizaciju nazivano je jednim imenom – zapadno hrišćanstvo. Prihvativši rimokatolicizam, često pod najbrutalnijim pritiscima i najstrašnijim pretnjama, značajan deo srpskog naroda zapadno od reke Drine vremenom je menjao i nacionalni i kulturni identitet, postavši integralnim delom Zapadne civilizacije.

Ipak, seme zapadnog hrišćanstva, uprkos viševekovnim nastojanjima, nikad nije proklijalo u Srbiji, tako da se naša zemlja, uzimajući u obzir najznačajniji parametar, ne može smatrati delom zapadnog sveta. Evropska civilizacija zapravo završava tamo gde se završava zapadno hrišćanstvo, a počinju islam i pravoslavlje. Upravo na tom mestu nalazi se kulturna i politička granica, koja deli narode zapadnog hrišćanstva od dominantno pravoslavnih naroda i muhamedanaca. Premda su Grčka, Bugarska i Rumunija, kao pravoslavne zemlje, postale članice evroatlantskog kruga, one suštinski nikad neće biti prihvaćene kao deo zapadnog sveta, trajno će biti tretirane sa velikom dozom podozrenja i nepoverenja, njihovi ekonomski interesi biće marginalizovani (što savremeni istorijski trenutak i potvrđuje) dok će se elita, kao i narodi ovih zemalja, nalaziti u svojevrsnom stanju kulturne i političke šizofrenije, pocepanog i podeljenog društva. Za naše pravoslavne susede članstvo u EU nije ništa više do kompenzacija i „nagrada” za članstvo u NATO alijansi, pri čemu će njihovo stanovništvo, ukoliko za to bude potrebe, zaigrati ulogu glinenih golubova u nekom novom neohladnoratovskom sukobu, o čemu danas uverljivo svedoči konflikt Zapada protiv Rusije, koji se vodi do poslednjeg Ukrajinca. No, kako se globalni odnosi menjaju zastrašujućim tempom i kako su sve vidljiviji obrisi multipolarnog sveta, ne sme se prenebregnuti mogućnost da pomenute zemlje u nekom budućem trenutku odigraju ulogu trojanskog konja u zapadnoj arhitekturi moći.

NEMA CIVIZACIJSKOG PRELETA

Pogledamo li nadalje ostale karakteristike zapadne civilizacije koje navodi Hantington, zapazićemo da Srbija niti jedan od njih ne baštini niti zadovoljava na odgovarajući način. Za razliku od zapadnog sekularizma i jasno iscrtanih granica između crkve i države, tradicija Srbije sadržana je u jedinstvu svetovnog i duhovnog autoriteta. Štaviše, nakon nestanka srednjevekovne srpske države i tokom viševekovne otomanske okupacije, crkva je u velikoj meri bila zamena za državu. Za razliku od insistiranja na vladavini zakona i ustoličenju pravne države, koje karakteriše zapadna društva, u Srbiji je visok stepen političkog voluntarizma u neku ruku istorijska konstanta (posebno za režime koji se najviše kite zapadnim vrednostima i proevropskim perjem). Takođe, decentralizacija i društveni pluralizam, kao osobenosti zapadne civilizacije, suprotstavljaju se srpskom centralističkom i autoritarnom obrascu „samorazumevanja”. Najzad, hedonistički individualizam i moralni relativizam zapadnog sveta, koji je doveo do rastakanja tradicionalne porodice i raspada porodičnog života, još uvek je (uprkos značajnim uspesima ostvarenim u poslednjim decenijama) strano telo u kolektivističkom kodu srpskog društva i njegovom doživljaju porodice kao oslonca i utočišta. Pojedina ljudska prava (kao temeljni konstrukti savremenog zapadnog sveta), poput prava na propagandu LGBT vrednosti, koja su u tom miljeu važnija i od socijalnih prava i prava na golu egzistenctju, u srpskom društvu trajno (su) će biti praćena skepsom i neodobravanjem jer su u dubokom sukobu sa moralnim osećanjima većine, što je temelj na kome počiva svako funkcionalno društvo.

Postavlja se pitanje postoji li mogućnost uspešnog presađivanja stranog modela uređenja društva, nasilnog upodobljavanja i kalupljenja institucija, praćenog notornom „promenom svesti” i mentaliteta naroda. Odgovor je: Ne. Niti jedna zemlja do sada nije uspela da izvrši civilizacijsku promenu (Hantington). Niti je Turska nakon Ataturka uspela da postane Evropa, niti se Australija, uprkos značajnim uloženim naporima, svrstala među zemlje azijskog civilizacijskog korpusa. Uprkos decenijskih zalaganja iz petnih žila domaće vladajuće elite da Srbiju trajno trasira evrounijskim kolosekom, srpski narod, u onoj meri u kojoj  podržava taj projekat, Evropsku uniju više doživljava u formi straha od neke nove odmazde međunarodne zajednice nego li kao rajsko osrvo kome valja zaploviti. Što se zapadnih aktera i njihovih neiskrenih poziva na ulazak u „evropsku porodicu naroda” tiče, za njih je Srbija, baš kao i Rumunija ili Bugarska, samo geostrateški poligon i objekat neokolonijalne ekonomske eksploatacije.

Srbiji jeste potrebna evolutivna, ekonomska i demokratska modernizacija, uz očuvanje sopstvenih vrednosti, tradicija i pravoslavnog civilizacijskog obrasca, a ne srljanje u zajednicu kojoj suštinski ne pripadamo. Ukoliko se nastavi bespogovorni put ka EU, Srbija će možda u nekoj dalekoj budućnosti, osiromašena, obezličena i raskomadana, postati članica EU (pod pretpostavkom da ista u nekom obliku opstane), ali nikad neće postati društvo koje karakteriše zapadni civilizacijski obrazac, već samo podeljena i pocepana zemlja.

Izvor: Novi Standard