Srpski pijemont – Zapadni Balkan (3)

Raspadom Jugoslavije i iscrtavanjem novih granica na Balkanu, srpski nacionalni korpus našao se razvejan u četri nove balkanske države (Hrvatska, BiH, Crna Gora i Makedonija) i jednoj paradržavi (Kosovo), sa perspektivom daljeg teritorijalnog usitnjavanja kroz podsticanje separatističkih tendencija u Vojvodini i Raškoj oblasti, a čitav proces praćen je opasnim produbljivanjem ideoloških, ekonomskih, socijalnih o drugih srpsko-srpskih podela.

U nedostatku celovite nacionalne strategije koja bi odgovorila na ove istorijske izazove CEOPOM-Istina će otvaranjem feljtonskog serijala „Srpski projekti za XXI vek“ predstaviti neke od inicijativa i projekata koji, u ovim teškim vremenima, imaju ambiciju da se pozabave aktuelnim stanjem srpskog naciona i pokrenu procese za jačanje srpsko-srpskih veza na Zapadnom Balkanu. Smatramo veoma bitnim da Srbi koji žive na srpskim etničkim prostorima bivše SFRJ, a koji u ovom trenutku nisu adekvatno povezani, znaju da postoje inicijative da se njihov položaj unapredi i međusobne veze ojačaju, kao prvi korak ka strateškom cilju, a to je stabilno i pravedno rešavanje srpskog nacionalnog pitanja.

Prvi projekat koji ćemo Vam predstaviti feljtonom u nekoliko nastavaka je „Srpski pijemont – Zapadni Balkan“ koji predstavlja kako prvu konkretnu inicijativu u ovom smislu, tako i ambiciozan zahvat sa konkretnom i odgovornom vizijom.

Srpski pijemont-Zapadni Balkan i srpske podele

Empirijski povezujući vekovna istorijska iskustva srpskog naroda sa događanjima koja su pratila krvavi raspad Jugoslavije kao njegove zajedničke države, akademsko jezgro projekta Srpski pijemont-Zapadni Balkan, predvođeno prof. dr Vinkom Perićem, sa žaljenjem ističe da je sklonost srpskog naroda ka podelama po raznim osnovama jedna od negativnih istorijskih konstanti koja prati vekovno bitisanje Srba na ovim prostorima. Ono što obično nazivamo „tradicionalnom srpskom neslogom“ imalo je, kroz istoriju, za posledicu propast mnogih nacionalno važnih državnih projekata i društvenih inicijativa, a negativno je uticalo i na sposobnost srpskog naroda da uspešno promoviše i brani svoje legitimne nacionalne interese.

Otuda Srpski pijemont-Zapadni Balkan smatra da je konstantna borba za prevazilaženje srpsko-srpskih podela, kao i afirmacija jedinstva srpskog nacionalnog bića osnovni uslov ne samo za realizaciju nacionalnih ideja i projekata, već i za opstanak srpskog naroda u celini. Svest o tome mora biti prisutna na svim prostorima Zapadnog Balkana etnički naseljenih Srbima, utoliko pre što je danas prepoznatljivo da se mnoge od tih podela iniciraju, oblikuju i usmeravaju u stranim centrima moći kao deo decenijskih geostrateških projekata.

Iako nema aspiracija da ulazi u aktivne političke sfere Srpski pijemont će se u okviru svojih aktivnosti truditi da akterima političkog života na srpskom etničkom prostoru, bez obzira da li pripadaju vlasti ili opoziciji, konstantno ukazuje na potrebu borbe protiv podela i značaju jačanja svesrpskog jedinstva, jer se stiče utisak da političke elite ne samo da ne čine dovoljno na prevazilaženju postojećih podela, već ih često i same podstiču zarad političkih ili materijalnih interesa.

Pored aktera u političkom životu značajnu ulogu u prevazilaženju srpskih podela i podizanju svesti o potrebi nacionalnog jedinstva imaju Srpska Pravoslavna Crkva, srpska dijaspora i kraljevska porodica.

Od kada je 1219 godine, srpska crkva dobila autokefalnost i dostojanstvo Arhiepiskopije, a Sveti Sava od strane carigradskog patrijarha (Manojla I) rukopoložen za „arhiepiskopa srpskih i primorskih zemalja“, SPC postaje stožer duhovnog jedinstva srpskog naroda, čuvar tradicije i sastavni deo nacionalnog identiteta. Otuda su oni koji su imali za cilj ovladavanje i kontrolu nad srpskim etničkim prostorom uvek na meti imali i Srpsku Crkvu, koja je šireći jedinstvo u pravoslavnoj veri, bila ne samo centar duhovnosti već i izvor nacionalne regeneracije kroz vekove iskušenja u kojima je srpski narod branio ili iznova osvajao svoju slobodu i nacionalno dostojanstvo. U tom smislu SPC je uvek delila sudbinu svog naroda, sva njegova stradanja i iskušenja, a tako je i danas kada se SPC suočava sa brojnim napadima, od rušenja verskih i sakralnih objekata, preko fizičkog proganjanja sveštenstva i vernika, sve do pokušaja menjanja kanonskih načela i izazivanja raskola unutar Crkve.

Srpski pijemont – Zapadni Balkan posebno opasnim smatra pokušaje politizacije Crkve od strane pojedinih političkih struktura koje svoje odluke pokušavaju da „pokriju“ crkvenim autoritetom. Ovo predstavlja dodatni pritisak na SPC koji za posledicu može imati slabljenje njene duhovne snage i moralnog kredibiliteta, pa Srpski pijemont veruje da će crkveni velikodostojnici iznaći način da se odupru ovakvim pritiscima i da će SPC ostati da bude ono što je bila vekovima – izvor duhovnog jedinstva i nacionalne regeneracije srpskog naroda bez obzira gde on živeo i sa kakvim se teškoćama susretao.

Bez obzira što podaci o broju srpske dijaspore variraju u zavisnosti od metodologije i pristupa ovom pitanju, može se kao prilično pouzdanim omatrati podatak da broj Srba koji živi van srpskih etničkih prostora iznosi preko 4 miliona. (podatak koji daje Vikipedija je od 4,5 do 5,5 miliona). Događaji tokom 90-tih, a posebno tokom bombrdovanja SR Jugoslavije, pokazali su da oni predstavljaju značajnu snagu i patriotski resurs na koji se srpske zemlje mogu osloniti, posebno u slučaju sprovođenja nacionalnih projekata. Njihove organizacije i udruženja u mnogim zemljama imaju značajan lobistički, pa čak i politički uticaj i svakako mogu biti snažan promoter borbe protiv podela u srpskom narodu i neophodnosti jačanja srpsko-srpskih veza na svim nivoima. Neke od organizacija srpske dijaspore zapadnih zemalja već su pristupile projektu Srpski pijemont – Zapadni Balkan, neke su u fazi pristupanja a projekat ostaje otvoren i za sve ostale koje sadašnje stanje srpskog nacionalnog korpusa ne smatraju konačnim.

Iako Srbija već više decenija funkcioniše kao republika, ideja monarhije kao društvenog uređenja koje bi bolje pogodovalo zaštiti srpskih nacionalnih interesa još uvek živi kod dela srpske populacije i u nekim intelekualnim krugovima. Tokom devedesetih godina prošlog veka, u vreme formiranja višestranačja u Srbiji, monarhizam je bio sastavni deo političkih programa nekoliko uticajnih političkih partija, a od 2001. godine kada je tadašnja vlada SR Jugoslavije vratila u posed dinastije Karađorđević „Beli Dvor“, prestolonaslednik Aleksandar II sa porodicom stalno je nastanjen u Srbiji. Budući da je sudbina porodice Karađorđević nakon uspostavljanja komunističkog režima u Jugoslaviji bila uzrok brojnih podela u srpskom narodu, baš kao i istorijiski odnos dveju srpskih kraljevskih dinastija (Karađorđevića i Obrenovića), to sadašnje društvene aktivnosti srpskog prestolonaslednika mogu značajno doprineti prevazilaženju podela u srpskom nacionalnom korpusu.

U tom smislu svakako treba pozdraviti prisustvo prestolonaslednika Aleksandra II Karađorđevića i njegove supruge Katarine na obeležavanju 110 godina od ubistva kralja Aleksandra Obrenovića i kraljice Drage, kao i ostale društvene i humanitarne aktivnosti koje vode prevazilaženju ovih istorijskih podela, čije se posledice i danas osećaju u srpskoj nacionalnoj svesti.

Takođe, Srpski pijemont veruje da srpska kraljevska dinastija, zahvaljujući dobrim vezama sa evropskim plemstvom, može značajno pomoći međunarodnoj popularizaciji ideje o neophodnosti jačanja srpsko-srpskih veza na prostoru Zapadnog Balkana.

Rehabilitacija generala Draže Mihailovića i srpsko-srpsko pomirenje

Kada se govori o srpskim podelama svakako se ne može zaobići ona koja već decenijama opterećuje srpsko nacionalno biće a nastala je kao plod političkih manipulacija Titovog režima vezanih za istorijski tretman ravnogorskog pokreta i tragičnu sudbinu generala Draže Mihailovića, komandanta Kraljevske vojske u Otadžbini tokom II svetskog rata.

Ničim ne umanjujući antifašistički karakter Titovog partizanskog pokreta mora se istaći da i nemački i saveznički izvori ukazuju na činjenicu da su do kraja 1943. godine ravnogorci a ne partizani bili glavna opasnost po nemačku okupacionu silu na teritoriji Srbije. Ipak, u raspletu jugoslovenske ratne drame, zahvaljujući zakulisnim političkim igrama pre svega Engleza, Draža Mihailović je gurnut na margine borbe za oslobođenje od nacizma, a zatim i prepušten komunistima koji su ga proglasili za kolaboracionistu, uhapsili i nakon suđenja po kratkom postupku streljali.

Tokom sudskog postupka (1), koji je bio samo egzekuciona farsa, general Mihailović je bio proglašen krivim za 8 od 47 tačaka optužnice i osuđen na smrt streljanjem, trajan gubitak političkih i građanskih prava kao i oduzimanje celokupne imovine. Kazna je izrečena 15. a izvršena 17. jula 1946. godine, što najbolje govori o suštini tog procesa. Grob generala Mihailovića i danas je nepoznat.

Tragična sudbina genarala Draže uslovila je ozbiljne podele u srpskom narodu, naročito nakon što su ga 1948, za zasluge u borbi protiv fašizma i spasavanju američkih pilota, SAD odlikovale ordenom Legija zasluga prvog stepena, što je najviši američki orden namenjen strancima. Govoreći o njemu Vladika Nikolaj Velimirović je u hramu Hristovog vaskrsenja u Čikagu 18.jula.1954. rekao: „Draža Mihailović je bio legendarna ličnost i za vreme svoga života; no njegova mučenička smrt stvorila je oko njegovog imena oreol Svetog ratnika. S vremenom će taj oreol biti sve svetliji, a ime Dražino sve slavnije.“ (2)

Nakon stupanja na snagu Zakona o rehabilitaciji 2006. godine, Vojislav Mihailović, unuk generala Draže, podneo je zahtev za njegovu rehabilitaciju, sporeći tok i pravičnost sudskog postupka. Zahtev su, 26. februara 2009. godine, podržali Srpska liberalna stranka (predvođena akademikom Kostom Čavoškim), Udruženje pripadnika Jugoslovenske vojske u otadžbini, Udruženje političkih zatvorenika i žrtava komunističkog režima, i profesorka međunarodnog prava dr Smilja Avramov.

Nakon višegodišnjeg procesa tročlano Veće Višeg suda u Beogradu 15.05.2015. je objavilo da je poništena presuda Vrhovnog Suda FNRJ od 15.07.1946. godine koja se odnosi na Mihailovića, kao i da su ništavne sve njene pravne posledice. Tokom svog rada na ovom predmetu Sudsko veće je nepobitno utvrdilo da Mihailović nije imao pravično suđenje, kako po današnjim tako i po ondašnjim standardima, a u obrazloženju svog stava pozvalo se na niz činjenica od kojih navodimo sledeće:

• Mihailoviću je bilo uskraćeno pravo na branioca tokom istražnog postupka, a branioce je prvi put video četri dana pre podizanja optužnice
• Tokom suđenja branioci su sa okrivljenim mogli razgovarati samo pet puta
• Osuđeni nije imao pravo na žalbu, već samo na Molbu za pomilovanje, a streljan je samo dva dana nakon izricanja presude
• Politbiro KPJ, kao najviši partijski organ odlučivao je da li će suđenje biti javno ili tajno, a visoki partijski funkcioneri Đilas i Ranković direktno su se mešali u rad tužilaštva koje je zastupao Miloš Minić komunista i Titov saradnik
• Suđenje se odvijalo u nerazumno kratkom roku, a u postupku je korišćeno mnoštvo falsifikovanih dokaza

Iako je Sudsko veće Višeg suda u obrazloženju posebno naglasilo da se nije bavilo utvrđivanjem činjenica i izvođenjem zaključaka da li je Dragoljub Mihailović bio ratni zločinac ili ne već, shodno Zakonu o rehabilitaciji, samo ocenom pravičnosti sudskog postupka i njegove političke obojenosti, reakcije srpske javnosti na ovu odluku još jednom su pokazale da je tragična sudbina genarala Mihailovića bila uzrok ozbiljne polarizacije u srpskom narodu koja je vremenom poprimila razmere ideološkog sukoba.

U tom smislu Srpski pijemont-Zapadni Balkan smatra da odluka o rehabilitaciji generala Mihailovića predstavlja istorijsku priliku za prevazilaženje jedne od najdubljijih podela koja je decenijama razjedala srpsko nacionalno biće. Proglašavanje generala Mihailovića za saradnika okupatora iz ideoloških razloga nije nanelo nepravdu i štetu samo njemu i ravnogorskom pokretu, već i čitavom srpskom narodu, jer je pravilo lažnu ravnotežu između Srba i nekih drugih naroda u okruženju koji su fašizam prihvatili kao ideologiju i po tom osnovu formirali svoje marionetske države i režime.

Srpski narod može i mora biti ponosan na činjenicu da je tokom Drugog svetskog rata imao dva autohtona anti-fašistička pokreta (ravnogorski i partizanski) koja su se, iako ideološki međusobno suprostavljena, borila protiv nacističke okupacije. To pokazuje da srpski narod nikada nije prihvatio ni fašističku okupaciju, niti njihovu ideologiju, što je zajednički imenitelj ravnogorskog i partizanskog pokreta. Na tome treba graditi jedinstvo a ne podele jednog naroda, a odluka o rehabilitaciji generala Mihailovića stvara i formalni osnov za takav pristup.

U tom pogledu Srpski pijemont podržava stav SPC koji je izrekao patrijarh Irinej da rehabilitacija može imati ogroman značaj za srpski narod, jer može staviti tačku na ideološke podele Srba na četnike i partizane. „Vreme je da istoriju prepustimo istoričarima, a da srpski narod prestane da se deli samo na osnovu toga ko je nekad kojim putem pošao“ – poručio je srpski patrijarh (3). Zaista!

_______________________________
Odrednice:

(1) – Zvaničan naziv procesa bio je „Suđenje Dragoljubu-Draži Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima za izdaju i ratne zločine počinjene na prostoru Jugoslavije za vreme rata (1941—1945)“

(2) – Vladimir Dimitrijević: Oklevetani svetac/ Vladika Nikolaj i srbofobija, Lio, Gornji Milanovac, str. 76

(3) – http://nedeljnik.co.rs/sr/2015/05/14/dnevni-magazin/patrijarh-srpski-irinej-istina-o-dra%C5%BEi-je-spora-ali-dosti%C5%BEna

Izvor: CEOPOM-Istina

Komentari

Jedan komentar na Srpski pijemont – Zapadni Balkan (3)