Globalistički udar na Pravoslavlje (1) – slučaj Moldavije

Pritisci različitog karaktera i intenziteta kojima su prethodnih meseci otvoreno izložene Pravoslavna Crkva Moldavije i Jermenska Apostolska Crkva, ali na indirektan način i Bugarska Pravoslavna Crkva i Srpska Pravoslavna Crkva, na prvi pogled ne deluju povezano. Da bi se dovela u vezu i razumela geopolitička pozadina različitih vidova pritisaka na pomenute crkve, nužno je da za potrebe takve analize zanemare one, inače važne, dogmatske i kanonske činjenice po kojima se ove crkve razlikuju, pogotovo s obzirom na činjenicu da jermenska crkva ne pripada Pravoslavnoj crkvi.

Višegodišnji nesporazumi i konflikti između Pravoslavne Crkve Moldavije (PCM) i moldavske države, koji su eskalirali dolaskom na vlast Maje Sandu (u svojstvu premijera od 2019, a u svojstvu predsednika od 2020.), dosegli su vrhunac 30. jula ove godine. Tog dana je predsednik Rebulike Moldavije Maja Sandu, inače i rumunska državljanka (rumunski pasoš imaju i aktuelni premijer Dorin Rečan, kao i predsednik moldavskog parlamenta Igor Grosu, ovde), nakon završene sednice Visokog saveta bezbednosti upoznala moldavsku javnost sa „instrumentima“ koje navodo koristi Rusija u cilju destabilizacije Republike Moldavije (ovde, ovde).

Među deset istrumenata ruskog uticaja u Moldaviji, kao peti instrument Sandu je označila Pravoslavnu Crkvu Moldavije. U prilog toj oceni, predsednica Moldavije je navela, da ova „Crkva služi interesima strane države“, pošto Rusija preko nje „instrumentalizuje religiju s ciljem širenja straha i radikalizacije različitih kategorija stanovnika“. Tom cilju, po Sandu, služe, ni manje ni više, nego „organizacije pokloničkih putovanja u Rusiju“, tokom kojih hodočasnici dobijaju „instrukcije“ za različite aktivnosti, koje moldavska predsednica smatra opasnim po nacionalnu bezbednost zemlje. Potom je navela i „medijsku i logističku podršku“ koju od Rusije dobijaju grupe povezane sa Pravoslavnom Crkvom Moldavije, kao i građanske organizacije i fondovi. Takva organizacija je, prema rečima Sandu, „Evroazija“ koju je navodno osnovao moldavski biznismen i političar Ilan Šor i to „uz moguću indirektnu podršku FSB“. Svoje izlaganje o Pravoslavnoj Crkvi Moldavije, kao instrumentu ruskog uticaja u Moldaviji, Sandu je završila pretnjom kliru ove Crkve, poručivši mu da je „predaja svog bližnjeg, predaja svoje zemlje“, a to je ne samo protivpravno delo, nego i „veliki greh“ (ovde).

Istorija raskola

Da bi se razumeo najnoviji napad predsednice Moldavije i rumunske državljanke Maje Sandu na Pravoslavnu Crkvu Moldavije važno je znati noviju crkvenu istoriju ove zemlje.

Sedam eparhija koje danas čine Pravoslavnu Crkvu Moldavije (PCM), na čelu sa najstarijom Kišinjevskom mitropolijom, kanonski su deo Ruske Pravoslavne Crkve. Od kada je proglašena nezavisnost moldavske države, preciznije od tomosa koji je patrijarh Aleksej II doneo u decembru 1994. godine, Pravoslavna Crkva Moldavije uživa visoki stepen samouprave u okviru RPC.

U momentu raspada SSSR na području nekadašnje Moldavske SSR, delovala je jedino Ruska Pravoslavna Crkva. Nakon proglašenja nezavisnosti Moldavije (1991. g), na saboru klira Kišinjevske mitropolije (u tom momentu jedine crkvene organizacije na teritoriji Moldavije), 8. septembra 1992. godine, odlučeno je da mitropolija ostane u sastavu Ruske Pravoslavne Crkve. Na takvu odluku reagovala je mala grupa nezadovoljnih, prorumunski najstrojenih klirika, tako što je samovoljno formirala Besarabijsku mitropoliju, koju je Rumunska Pravoslavna Crkva primila pod svoju jurisdikciju (ovde, ovde). Ono što je protivkanonski uradila Carigradska patrijaršija u Ukrajini, kada je 2018. od anatemisanih bivših klirika RPC osnovala tzv. Pravoslavnu crkvu Ukrajine, učinila je još 1992. godine Rumunska crkva u Moldaviji, kada je na čelu novoosnovane Besarabijske mitropolije postavila bivšeg klirika RPC, vikarnog episkopa belckog Petra (Pedurarua), koga je Moskovska patrijaršija prethodno odlučila iz Crkve (ovde, ovde).

Osnivanjem Besarabijske mitropolije na teritoriji koja je bila pod jurisdikcijom Ruske crkve, Rumunska crkva je prekršila brojne kanone koji strogo zabranjuju episkopu da vrši jerarhijsku vlast u tuđoj eparhiji (npr. 35. pravilo Sv. apostola; 17. pravilo IV Vaseljenski sabor, ovde) i koji takve protivkanonske akte karakterišu kao „razbojničke“. Pritom je jurisdikcija Ruske crkve nad teritorijom Moldavije stara više od dva veka, jer je istorijska pokrajina Besarabija ušla u sastav ruske države i istovremeno u sastav Ruske crkve još daleke 1813. godine. Dakle, mnogo decenija pre nego što je formirana autokefalna Rumunska crkva 1885. godine (ovde).

Besarabija je bila pod jurisdikcijom Rumunske crkve samo tokom dve i po decenije 20, veka, nakon rumunske aneksije ove teritorije 1918., pa sve do 1940, (u periodu od 1940. do 1941. bila je u sastavu SSSR) kao i tokom fašističke okupacije 1941-1944. godine (ovde). Međutim, ni tada cela teritorija današnje republike Moldavije nije bila u sastavu Rumunske crkve, pošto je područje istočno od reke Dnjestar, današnja nepriznata Pridnjestrovska republika, između dva rata bila u sastavu SSSR i pod jurisdikcijom Ruske crkve.

Fanar i Bukurešt na istom zadatku

Kao što je Carigradska patrijaršija iskoristila teško stanje u kome se našla Ruska crkva nakon dolaska na vlast boljševika, da proširi svoju vlast na kanonske teritorije RPC u Estoniji, Finskoj i Poljskoj, tako je i Rumunska crkva nekanonski prisvojila teritoriju Besarabije između Pruta i Dnjestra protiv volje Ruske crkve, uz njene neprestane proteste, ali i brojne žestoke progone lokalnih arhijereja (npr. rumunske vlasti su prognale kišinjevskog mitropolita i dva episkopa), sveštenstva i monaštva (npr. žestoko su isprebijale monahinje manastira Rečula) koje se protivilo zameni u bogosluženju crkvenoslovenskog jezika rumunskim, kao i zameni Julijanskog kalendara Gregorijanskim (ovde).

Naime, Rumunska crkva, uz zdušnu podršku međuratnih i ratnih, okupacionih rumunskih vlasti, nasilno je htela da latinizuje moldavsko crkveno predanje, koje je vekovima unazad bilo formirano u krilu crkvenoslovenskog jezika i u ovirima Ruske crkve, a koje je pritom bilo jedan od presudnih konsolidujućih kulturnih činilaca etnički inače vrlo slojevitog moldavskog identiteta (slovensko-romanska mešavina). Pritom je crkvenoslovensko pravoslavno prednje Moldavaca u prošlosti bilo i izvor geopolitičke orijentacije Moldavaca ka Moskovskoj Rusiji. Rečju rumunskog istoričara A. Boldura, „s crkvene tačke gledišta, rastojanje od nas do Moskve ili Beograda uvek je bilo manje nego rastojanje do Rima“ (ovde). Stoga do krize moldavskog nacionalnog identiteta zasnovanog na pravoslavlju, te posledične  postupne promene kulturne i geopolitičke orjentacije Moldavaca, dolazi već u 19. veku pod uticajem Francuske revolucije i liberalnog nacionalizma. S tim u vezi, savremeni rumunski istoričar Lučijan Boja zaključuje: „Dok su glavne vrednosti koje su ispovedali bile pravoslavne, Moldavci i Vlasi su osećali da su deo istočno-evropskog prostranstva. Kada je u prvi plan izbio osećaj nacionalnog identiteta, oni počinju na sebe da gledaju kao na ‚latinsko ostrvo u slovenskom moru’“ (ovde).

Imajući sve to u vidu, nije slučajno što je u prošlosti crkvenoslovenska tradicija Moldavije bila glavna meta i fanariota, koji su u 18. veku uz odobrenje Porte preuzeli upravu nad ovom zemljom, nakon čega su bogosluženje podrvrgli nasilnoj grcizaciji (ovde, ovde, ovde). To samo pokazuje da je kasnije formirani latinizovani crkveni Bukurešt bio prirodni saveznik Fanara u njegovoj vekovima dugoj borbi za potiskivanje i slabljenje pravoslavnog slovenstva. Pritom, glavni motivi fanariotskih pretenzija na Moldaviju u prošlosti, kojima se nedavno u intervjuu bavio arhiepiskop PCM Markel (Mihejesku), umnogome objašnjavaju i današnje papističke pretenzije Carigradske patrijaršije na različite slovenske pravoslavne zemlje, a naročito na dijasporu pravoslavnih slovenskih Crkava: „Grčki arhijereji Carigradske crkve takođe su do tada (do oslobođenja Besarabije od Turaka i njenog priključenja Rusiji 1813.) ovde formalno služili, ali oni nisu ovde stvorili tradiciju, nisu pustili korene. Oni su pre svega kupovali te funkcije od turske Porte, a ovde su dolazili na mesec dana u toku jedne godine, pokupili bi porez i vratili bi se nazad kući u Stambol“. Za razliku od njih, „ruski jerarsi su ovde založili vrlo čvrstu osnovu pravoslavne kulture, na kojoj Moldavija sve do danas stoji“ (ovde).

Ekspanzionističku politiku Rumunske crkve prema Moldaviji početkom 90-ih godina prošlog veka, koja se ogledala u nekanonskom obnavljanju rada Besarabijske mitropolije, Aleksandar Krilov sa Nacionalnog instituta za istraživanje svestke ekomnomije i međunarodnih odnosa Ruske Akademije Nauka objašnjava političkim razlozima: „Na odluku Rumunske patrijarhata po pitanju Besarabijske mitropolije nije mogla a da se ne odrazi kriza koju je Rumunska crkva preživela posle svrgavanja režima Nikolaja Čaušeskua. Krajem 1980-ih i početkom 1990-ih godina rumunska crkvena jerarhija bila je podvrgnuta žestokoj kritici zbog saradnje sa komunističkim režimom. Patrijarh Teoktist se čak i odrekao prestola, ali je kasnije vraćen odlukom Sinoda. Sukob sa Ruskom Pravoslavnom Crkvom omogućio je rumunskim jerarsima da dobiju podršku nacionalistički nastrojenog dela rumunskog društva i da tako prebrode krizu i vaspostave autoritet“ (ovde). Stoga nije slučajno što se patrijarh Teoktist u decembru 1991. godine našao u ulozi suorganizatora Nacionalnog saveta 27 moldavskih i 33 rumunska poslanika, kao i jednog broja sveštenika, koji je za svoj glavni cilj proglasio ubrzanje „reintegracije“ Moldavije i Rumunije (ovde). Pritom, istoričar Krilov dovodi u vezu ono što Rumunska crkva radi u Moldaviji na kanonskoj teritoriji PCM, sa onim što ista Crkva radi u Srbiji, „gde je bez saglasnosti sa SPC bio postavljen ‚rumunski episkop za Vlahe’“. Sve to jasno govori u prilog postojanja jedne šire nacionalne velikorumunske strategije, u čijoj je realizaciji Rumunskoj crkvi dodeljena važna uloga od strane rumunske države (ovde. Tom temom se pisac ovih redova bavio još 2013. godine, u analizi napisanoj za ruski portal Fond strateške kulture:, kao i u jednom naučnom radu.

Strazburška podrška raskolu

Državne vlasti Moldavije nisu posle 1992. godine spečavale delovanje nekanonske Besarabijske mitropolije Rumunske crkve, ali su odbijale da registruju još jednu pravoslavnu crkvu u zemlji, pored već registrovane Pravoslavne Crkve Moldavije. Takvu svoju odluku vlasti su pravdale time da Besarabijska mitropolija ne predstavlja neki poseban religiozni kult, već ispoveda pravoslavnu veru, kao i već registrovana PCM, a da jedina razlika među njima jeste u tome da Besarabijska mitropolija pripada Rumunskoj, a PCM Ruskoj crkvi. Sledstveno tome, reč je o unutarcrkvenom pitanju razgraničenja jurisdikcija pomesnih autokefalnih crkava, a u takva pitanja svetovna vlast nema pravo da se meša i da svojim odlukama podstiče raskol (ovde, ovde).

Zbog takvog stava moldavskih vlasti, pristalice Besarabijske mitropolije Rumunske crkve podnele su 1998. godine tužbu Evropskom sudu za ljudska prava iz Strazbura. Sud je 2001. godine usvojio tužbeni zahtev, utvrdivši da su moldavske vlasti odbijanjem registracije ove crkve prekršile čl. 9. i 13. Evropske konvencije o ljudskim pravima. Posle dodatnog pritiska Saveta Evrope, Moldavija je 2002. godine registrovala Besarabijsku mitropoliju Rumunske crkve i tom prilikom je ovu mitropoliju priznala za naslednicu mitropolije Rumunske crkve koja je delovala u Moladviji između dva svetska rata i tokom okupacije (ovde, ovde).

Imajući u vidu da je pravoslavlje najvažnije vezivno tkivo moldavskog identiteta, a da se odlukom Evropskog suda za ljudska prava podstiče raskol među pravoslavnim vernicima, tadašnji ministar pravde Moldavije Jon Morej optužio je Sud iz Strazbura, da je svojom odlukom „doveo Republiku Moldaviju na ivicu etničkog i religijskog sukoba sa nepredvidivim posledicama“. U Sudu u Strazburu moldavski zvaničnici su prvi put otvoreno optužili Rumuniju za destabilizaciju zemlje, a Rumunsku crkvu da je sredstvo za realizaciju državne politike „rumunskog ekspanzionizma“ (ovde, ovde). Doduše, Rumunija nije ni skrivala takve namere, a rumunske vlasti nikada nisu suzbijale velikorumunske ispade. Kada je 1998. godine Vrhovni sud Moldavije odbio registraciju Besarabijske mitropolije Rumunske crkve, u  rumunskim novinama Cotidianul napisano je da je „borba za ujedinjenje Rumunije započela sa Crkvom“ (ovde).

Ono na šta je upozoravao moldavski ministar pravde daleke 2002. godine zadesilo je moldavsko društvu. Nakon zvanične registracije Besarabijske mitropolije došlo je zaista do produbljivanja raskola u moldavskom društvu, ali i do preotimanja hramova, nekanoskog prelaska sveteštenika, fizičkih sukoba između vernika. Doduše, pre dolaska na čelo Moldavije Maje Sandu 2020. godine, Rumunska crkva se u Moldaviji širila na račun PCM uglavnom uz pomoć novca i različitih oblika prevara, a vrlo retko korišćenjem nasilja i u tom periodu bez asistiranja državnih vlasti. Naime, rumunska država je obezbeđivala plate za arhijereje i sveštenike Besarabijske mitropolije, a prema nekim podacima sveštenici koji bi prebegli iz PCM u Rumunsku crkvu, tj. Besarabijsku mitropoliju dobijali su i jednokratni iznos od više hiljada evra. Takvim ponudama su naročito teško odolevali siromašni moldavski seoski sveštenici, koji su u kriznim vremenima 2000-ih neretko prosili da bi preživeli.  Sveštenici PCM su često svedočili da su im klirici Besarabijske mitropolije obećavali rekonstrukciju starih oronulih hramova, ikonostasa, pevnica, parohijskih domova, ukoliko se odluče da pređu u Rumunsku crkvu. Takođe, rumunska država je direktno ili preko lokalnih biznismena ulagala ogromna sredstva u izgradnju hramova, parohijskih domova i rumunskih kulturnih centara. Međutim, Rumunska crkva je pre svega težila da se na različite načine dočepa starih crkava i manastira, kako bi nakonadno pribavila tapiju na moldavski identitet, iako je većina tih hramova bila podignuta još u Ruskoj imperiji. Istovremeno, PCM nije dobijala nikakvu materijalnu pomoć iz budžeta moldavske države, što je kanonsku Crkvu Moldavije dovodilo u materijalno neravnopravan položaj u odnosu na ekspanzionističku Rumunsku crkvu (ovde, ovde, ovde, ovde).

U takvim okolnostima moralo je doći do povećanja broja parohija i manastira pod jurisdikcijom Besarabijske mitropolije. Dok je u vreme registracije 2002. godine ova mitropolija Rumunske crkve imala samo 24 parohije, a PCM 1080, već 2007. godine Besarabijska mitropolija je u svom sastavu imala 309 registrovanih parohija, manastira, bogoslovskih ustanova i  misija (ovde). Sinod Rumunske crkve je 2007. godine doneo odluku o formiranju tri nove eparhije u okviru Besarabijske mitropolije (ovde). U istom periodu u Moldaviji se samo 2,2% stanovnika izjasnilo kao Rumuni (ovde).

Represivni režim Maje Sandu

I pored svega, 2021. godine Besarabijska mitropolija Rumunske crkve imala je tek negde oko 20% od ukupnog broja vernika u Moldaviji (ovde). Sledstveno tome, još uvek snažna pozicija u moldavskom društvu Pravoslavne Crkve Moldavije, kojoj pripada oko 70% pravoslavnih Moldavaca (ovde), podstakla je sadašnji prorumunski unionistički moldavski režim, na čelu sa Majom Sandu, da krene u ogoljenu represiju protiv klira PMC.

S tim u vezi, sveštenik Antonije Žuravelj primećuje, da se klir PCM ne bavi političkom delatnošću, ali očigledno iritira sadašnju vlast svojim opozicionim pogledima: „Veliki broj sveštenika je stvarno protiv ove vlasti, iako se o tome ne izjašnjavaju u javnom prostoru. A ljudi sveštenicima itekako veruju, kod nas je visoki stepen poverenja u crkvu kao instituciju. I vlast to razume“ (ovde). Ipak, glavni razlog što režim Sandu progoni klir PCM leži u tome što „većina klira PCM jesu nosioci ideje nezavisnosti Moldavije“. Stoga se, po rečima sveštenika Žuravelja, „naša Crkva protivi tome da Rumunija na neki način prisajedini Moldaviju, da se izvrši aneksija naše teritorije“. Pritom, „to nije službena pozicija Crkve,  jer se Crkva ne izjašnjava o o takvim političkim temama, ali je to lična pozicija većine klirika“. S druge strane, „sadašnja vlast“, po rečima ovog sveštenika PCM, „odredila je za svoj osnovni cilj ujedinjenje sa susedom“. Isti sveštenik objašnjava zašto sadašnja moldavska vlast u PCM „vidi svog ideološkog protivnika“. „Mi ne govorimo glasajte za tog ili drugog. Međutim, u Moldaviji nije malo sveštenika (PCM), više nas je od hiljadu, i naše okruženje, naše porodice i prijatelji znaju našu građansku poziciju. Ako nas privatno pitaju, mi im svakako odgovaramo: ako hoćete gubitak nezavisnosti Moldavije i prisajedinjenje Rumuniji – glasajte za ovu vlast“, zaključuje sveštenik Žuravelj.

Drugi razlog zbog kojeg režim Maje Sandu progoni PCM, jesu „veze moldavskog klira sa ruskim“. Po rečima sveštenika Žuravelja, „objektivno gledano, još jedino Crkva povezuje Moldaviju sa Rusijom“. To se, naravno“ sadašnjim vlastima „ne sviđa, pa zato protiv nas vode takvu politiku“. Pritom arhiepiskop Markel napominje da je takva veza sa PCM Ruskom crkvom ne samo formalna, kanonska, već supstancijalna, jer se „liturgijski život u Pravoslavnoj Crkvi Moldavije ni po čemu se ne razlikuje od liturgijskog života u Ruskoj Pravoslavnoj Crkvi, što se ne može reći za Rumunsku crkvu“ (ovde, ovde)

Treći razlog za progon PMC od strane režima Maje Sandu, jesu žestoki protesti njenog klira protiv ratifikacije Istanbulske konvencije od strane Moldavije 2020. godine, kao i uopšte protiv  podrške koju promoterima ideologije političkog homoseksualizma pružaju aktuelne moldavske vlasti. Zbog žestokih javnih protesta protiv promocije LGBT ideologije, pojedinim arhijerejima PCM veću su izricane novčane kazne za narušavanje javnog reda (ovde, ovde, ovde, ovde). Režim Maje Sandu, kojem su „evrointegracije idol“, doživljava javno i masovno suprotstavljanje promociji LGBT ideologije od strane klira i vernika PCM, kao opstrukciju evrointegracija od strane pristalica „ruskog sveta“ (ovde).

Najčešće represivne mere koje režim Maje Sandu koristi protiv klira PCM, jesu novčane kazne za dela tzv. izborne korupcije, potom sprečavanje pokloničkih putovanja u inostranstvo, kao i javna diskreditacija ove Crkve (ovde).

Tokom poslednjih izbornih ciklusa novčane kazne za tzv. izbornu korupciju postale su vid svakodnevnog pritska aktuelnog režima na sveštenstvo i vernike PCM u brojnim njenim eparhijama. Po rečima sveštenika PCM Vitalija Šinkarja, bilo kakav kontakt sa Rusijom tokom izborne kampanje, bilo da je reč o pokloničkom putovanju ili novcu koji bi neki penzioner dobio od svojih iz Rusije, kvalifikovao se, i to bez ikakvih dokaza, kao vid izborne korupcije. U nekim slučajevima optuženi sveštenici su uspevali da na sudu dokažu neosnovanost takvi optužbi, ali su ovi montirani sudski postupci i u tom slučaju ostvarivali svrhu zastrašivanja vernika i sveštenstva PCM. Moldavski politikolog Viktor Žosu, smatra da se smisao novčanih kazni koje se izriču sveštenicima i vernicima PCM u izbornoj kampanji za navodnu izbornu korupciju krije u tome, da se obezbde blagovremeno dokazi za poništavanje izbora zbog navodnog ruskog mešnja, ukoliko je njihov rezultat nepovoljan za sadašnju vlast (ovde).

Režim Maje Sandu pokušava na sve načine, ne samo da oteža veze između PMC i Moskovske patrijaršije, nego i da njenim kliricima spreči bilo kakvu crkvenu komunikaciju sa drugim pravoslavnim crkvama. Tako je ove godine moldavska policija dva puta sprečila arhiepiskopa Markela (Mihejeskua) da otputuje na pokloničko putovanje. Jednom da odleti sa aerodroma u Kišinjevu u Jerusalim kako bi doneo u Moldaviju Blagodatni oganj (ovde), a drugi put da za praznik Prenosa moštiju sv. Nikolaja Čudotvorca poseti antičku Miru, odnosno Demre u današnjoj Turskoj (ovde). U oba slučaj je neosnovano policijsko zadržavanje na aerodromu u Kišinjevu trajalo onoliko dugo koliko je bilo potrebno da avion za koji je arhiepskop Markel imao kartu poleti, nakon čega se policijsko ispitivanje završavalo bez ikakvog obrazloženja i naknade troškova. Prošle godine je desetak klirika PCM, koji su bili na pokloničkom putovanju po Rusiji po blagoslovu patrijarha Kirila, podvrgnuto policijskom ispitivanju i na kraju su i novčano kažnjeni.  Tako su starešinu hrama Sv. Georgija u Kišinjevu, o. Niklaja Florinskog, moldavske vlasti prošle godine kaznile visokom novčanom kaznom u protivrednosti od 2 000 evra za organizaciju pokloničkog putovanja po svetinjama Rusije. Devetanest sveštenika PCM, koji su prošle godine u sopstvenoj režiji posetili Svetu zemlju, odmah po povratku u Moldaviju postali su predmet obrade policije, a Generalni inspektor policije Moldavije, Viorel Černeucanu, javno ih je optužio da su se tamo „sreli s čovekom bliskim Putinu“ (ovde, ovde).

Od dolaska na čelo Modavije Maje Sandu i njene Partije akcije i solidarnosti (2020. godine), PCM se stalno nalazi na udaru moldavskih zvaničnika i medija. Ignorišući moldavsko zakonodavstvo i Evropsku konvenciju o ljudskim pravima, a uz prećutnu podršku Saveta Evrope, moldavski zvaničnici redovno nazivaju PMC „samoproglašenom“ i „ekstremističkom“ organizacijom, a njen klir „agentima Moskve“. Poslanik vladajuće Partije akcije i solidarnosti Vasile Šojmaru poručio je u avgustu prošle godine, da će „doći momenat kada ćemo se i mi, kao Ukrajina, odreći Mitropolije Moldavije, koja je u stvari ruska“ (ovde).

Repriza Ukrajine?

Javni napadi najviših moldavskih funkcionera na PCM, represivne mere protiv njenog sveštenstva i vernika, ograničenje njenih kontakata sa matičnom Crkvom i drugim pravoslavnim pomesnim crkvama, uz dodatno ionako loš materijalni status, dovode PCM u nezavidan položaj u odnosu na konkurentsku Besarabijsku mitropoliju Rumnske crkve.

Diskriminacija, koju uz prećutnu podršku Saveta Evrope, vrši prorumunski unionistički režim Maje Sandu, još je veća, ako se uzme u obzir činjenica da Bukovinska mitropolija od njenog dolaska na mesto predsednika Moldavije uživa verbalnu i materijalnu podršku moldavske države, što je simbolično najavljeno prisustvom „mitropolita Besarabije i egzarha Novih zemalja Rumunske Pravoslavne Crkve“ Petra (Pedurarua) inauguraciji Sandu 2020. godine (ovde). Dok se sveštenici PCM kažnjavaju i za poklonička putovanja Rusiji, mitropolit bukovinski se redovno sastaje sa premijerima Rumunije, a iz Rumunije i dalje stiže obilata materijalna pomoć njegovoj mitropoliji (ovde). A to što sveštenici cele Rumunske crkve, a ne samo Besarabijske mitropolije, primaju plate od rumunske države, za arhiepiskopa PCM Markela (Mihejeskua) je nedvosmisleni dokaz „da je Rumunska crkva nalazi u potčinjenom položaju u odnosu na rumunsku državu“, jer, dodaje ovaj arhiepiskop, „onaj ko daje pare, taj naručuje muziku“. Sveštenici PCM žive o svom „kruvu i ruvu“, ali su i pored toga javno stigmatizovani kao „agenti Moskve“. Pritom nema način da se te optužbe oslobode pod rusofobnim i evrofanatičnim režimom Maje Sandu, jer i kada nema dokaza ostaju, po modelu „dobre“ stare srednjovekovne evropske/rimokatoličke prakse suđenja jereticima, na neodređeno vreme pod sumnjom.

Pritom je važno napomenuti da je državni progon PCM, kao ključne čuvarke moldavske crkvenoslovenske kulture, zapravo samo deo sveukupne politike rumunizacije koju agresivno sprovodi režim Maje Sandu. Tako je 2023. godine rumunski jezik dobio status službenog jezika, dok je tradicionalni ruski jezik izgubio status prvog stranog jezika i taj je status dodeljen engleskom. Kao što Bukovinska mitropolija Rumunske crkve nema u svojim redovima većinu pravoslavnih Moldavaca, nego još uvek jednu drastičnu manjinu, tako ni režim Sandu nije imao 2023. većinu u parlamentu za dodeljivanje statusa službenog jezika rumunskom. Ali je unionistički režim za politiku rumunizacije našao podršku u Ustavnom sudu Moldavije, čijom je odlukom rumunski postao drugi službeni jezik u Moldaviji (ovde).

U takvim okolnostima Maja Sandu, kao što smo već gore naveli, napravila je 30. jula još jedan dodatan, čini se presudan korak, u politici petogodišnje otvorene državne represije nad PCM, time što je ovu crkvenu strukturu označila kao ruski instrument za destabilizaciju Moldavije. Pojedini moldavski i ruski analitičari očekivali su posle ovakve izjave predsednice Moldavije i Visokog saveta za bezbednost da vrlo brzo dođe do realizacije ukrajinskog scenarija u Moldaviji. Pokazalo se, međutim, da sadašnji režim neće dodatno radikalizovati svoj odnos prema PCM pre parlamentarnih izbora, koji su zakazani za 28. septembar. U slučaju izborne pobede Partije akcije i solidarnosti aktuelne predsednice države, klir i vernici PCM ne očekuju ništa dobro, kada je u pitanju status njihove Crkve.

Polazeći od toga da na postsovjetskom prostoru postoji „jedan scenario za borbu protiv crkve (RPC, prim aut), ali postoje i njegove modifikacije, Ukrajina ima svoje spceifičnosti, Pribaltik svoje, Moldavija svoje“, moldavski politikolog Viktor Žosu ne veruje da će se u Moldaviji ići, kao u Ukrajini, na potpuno zatiranje Pravoslavne Crkve Moldavije, jer je reč o Crkvi kojoj pripada ubedljiva većina građana Moldavije. Po njemu, pre se može očekivati da moldavske vlasti, u slučaju ponovne pobede partije Maju Sandu, donesu zakon kojim će tražiti formalni prekid kanonskih veza PCM sa Ruskom crkvom. U tom slučaju se može očekivati i da mitropolit kišinjevski Vladimir (Kantarjana) bude prognan iz Moldavije, ako odbije da napusti mesto u Sinodu Ruske crkve, što su estonske vlasti već uradile sa mitropolitom talinskim Jevgenijem (Rešetnjikovim). Prema Vikotoru Žosu ne treba odbaciti ni scenario sa ponudom nekanonskog prelaska PCM pod jurisdikciju Carigradske patrijaršije. Tako, realno je očekivati povećanu državnu represiju prema kliru i administrativne pokušaje oduzimanja hramova, koji se nalaze u državnom vlasništvu, a trenutno ih po osnovu zakupa koristi PCM, što se već dogoilo sa jednim hramom u Kišinjevu. Ipak, klir i vernici PCM se nadaju da do svega toga neće doći, jer očekuju da će prorumunska unionistička politika predsednice Sandu i njene partije biti kažnjena na septembarskim parlamentarnim izborima. (ovde, ovde, ovde).

Slučaj državnog progona i otvorene diskriminacije Pravoslavne Crkve Moldavije, koja je ne samo ključni čuvar crkvenog i kulturnog jedinstva Moldavije i Rusije, nego i čuvar moldavske državnosti i etničke posebnosti, a istovremena podrška, domaća (režim Maje Sandu) i inostrana (Rumunija, Savet Evrope, Evropski sud za ljudska prava) crkvenim strukturama susedne države koje negiraju moldavski identitet i državnost, jasno pokazuju da Kolektivni zapad u Moldaviji ima drugi cilj od onog koji je zacrtao u Ukrajini. Dok u Ukrajini pokušava, ranije u uslovima „obojene“ revolucije, a sada rata, da okonča formiranje novog, veštačkog, antiruskog ukrajinskog identiteta, dotle u Moldaviji čini sve da uništi zatečeni, tokom istorije formirani moldavski identitet, i time olakša rumunsku aneksiju ove zemlje. Različite geopolitičke pozicije Ukrajine i Moldavije u geopolitičkim planovima Zapada svakako imaju veze sa njihovom veličinom i upotrebljivošću u konfrontaciji sa Rusijom. Sledstveno tome, Kolektivnom zapadu je u Ukrajini bila potrebna crkvena struktura koja će biti potpora novom antiruskom ukrajinskom identitetu, zbog čega je, uz podršku vernog saveznika sa Fanara, i osnovao tzv. Pravoslavnu crkvu Ukrajine. Suprotno tome, u Moldaviji je crkvena struktura koja štiti moldavski nacionalni identitet smetnja realizaciji strateških planova Zapada u vezi sa ovom teritorijom. Ono što je zajedničkom ukrajinskom i moldavskom crkvenom slučaju, jeste težnja zapada i loklnih marionetskih režima da po svaku cenu prekinu kanonske veze lokalnih autonomnih crkava sa „majkom“ Ruskom Pravoslavnom Crkvom.

Izvor: Novi Standard