Ukidanje prava građana na lokalnu samoupravu

Dana 10.09.2013. godine Vlada Republike Srbije je donela Odluke o raspuštanju sve četiri skupštine opštine Severa Kosova i Metohije tj. opštine Zvečan, Zubin Potok, Kosovska Mitrovica i Leposavić. Istim Odlukama su obrazovani i privremeni organi tih opština, a zatim su doneta i rešenja o imenovanju predsednika i članova privremenog organa za svaku od tih opština. Ovi akti Vlade objavljeni su u Službenom glasniku Republike Srbije br. 80/13 od 11.09.2013. i stupili su na snagu narednog dana od dana objavljivanja tj. 12.09.2013. godine.

Odluke o raspuštanju četiri skupštine opštine sa Severa Kosova i Metohije nisu ničim obrazložene, a kao pravni osnov za donošenje tih odluka, poslužio je čl. 85 i čl. 86 st.4 i 5 Zakona o lokalnoj samoupravi.

Opštepoznata je činjenica da su se građani ove četiri opštine na referendumu koji je održan 15.02.2012. godine ogromnom većinom izjasnili da ne prihvataju tzv. kosovske institucije, da odbacuju ustavnopravni poredak tzv. republike kosovo želeći da ostanu u okvirima ustavnopravnog poretka svoje zemlje tj. Republike Srbije. Izlaznost na referendumu je bila oko 75% od upisanih birača, a protiv tzv. kosovskih institucija glasalo je oko 99,74%. U skladu sa tim, rukovodstva sve četiri opštine, koja su izabrana od strane građana na slobodnim izborima, su se izjasnila protiv izlaska na lokalne izbore zakazane za 03.11.2013. godine, iz osnovnog razloga što iste nije raspisala Republika Srbija u skladu sa svojim Ustavom i zakonima, već separatistički režim u Prištini. Neprihvatanje političkog sporazuma koji je državno rukovodstvo, suprotno Ustavu Republike Srbije, postiglo sa separatistima iz Prištine i najavljeni bojkot izbora koje je zakazao separatistički režim u Prištini, predstavlja pravi i suštinski razlog donošenja odluke o raspuštanju skupština neposlušnih opština na Severu. Naravno, to nikako ne može biti valjan zakonski razlog za raspuštanje legalno izabranih organa vlasti jedinica lokalne samouprave na KiM. U nedostatku zakonskih razloga za donošenje odluke, Vlada je pribegla izigravanju odredaba Zakona o lokalnoj samoupravi, pa je prilikom donošenja odluka zahvatila sve tri zakonske odredbe (čl. 85 Zakona o lokalnoj samoupravi), želeći da na taj način stvori privid da su odluke navodno donete na osnovu Zakona. Time se pokušala zamagliti očigledna činjenica da ni jedan od zakonskih uslova za raspuštanje bilo koje od ove četiri skupština opština nije bio ispunjen, pa su shodno tome sve četiri odluke Vlade protivzakonite.

Ustav Republike Srbije odredbom čl. 12 predviđa da je državna vlast ograničena pravom građana na pokrajinsku autonomiju i lokalnu samoupravu,te da to pravo podleže samo nadzoru ustavnosti i zakonitosti.

Lokalna samouprava je pravo građana da upravljaju javnim poslovima od neposrednog, zajedničkog i opšteg interesa za lokalno stanovništvo, neposredno i preko slobodno izabranih predstavnika u jedinicama lokalne samouprave, kao i pravo i sposobnost organa lokalne samouprave da, u granicama zakona, uređuju poslove i upravljaju javnim poslovima koji su u njihovoj nadležnosti i od interesa za lokalno stanovništvo.U vršenju svoje nadležnosti, jedinice lokalne samouprave potpuno samostalno donose propise od značaja za konkretnu opštinu.

Tačno je da nadzor nad radom opštine vrši Vlada, ali samo u smislu nadzora ustavnosti i zakonitosti, te je u tom smislu dužna da obustavi od izvršenja svaki opšti akt opštine za koji smatra da nije saglasan Ustavu ili zakonu i da u roku od pet dana pokrene postupak za ocenu njegove ustavnosti ili zakonitosti.

Zakon o lokalnoj samoupravi predviđa i mehanizam zaštite lokalne samouprave od svih onih koji tu samoupravu na bilo koji način ugrožavaju, i to:

a) putem žalbe Ustavnom sudu u slučaju da se pojedinačnim aktom ili radnjom državnog organa ili organa jedinice lokalne samouprave onemogućava vršenje nadležnosti opštine(čl. 96 Zakona o lokalnoj samoupravi).

b) putem pokretanja postupka za ocenu ustavnosti ili zakonitosti zakona ili drugog opšteg akta Republike Srbije ili autonomne pokrajine, kojim se povređuje pravo na lokalnu samoupravu(čl. 95 Zakona o lokalnoj samoupravi).

Vlada može, pod uslovima koje propisuje zakon, raspustiti skupštinu opštine i imenovati privremeni organ koji obavlja poslove iz nadležnosti skupštine. U tom smislu Odredbama čl. 85 Zakona o lokalnoj samoupravi ( „Službeni glasnik RS“, broj 129/2007) precizno se navode zakonski razlozi i uslovi, od kojih se bar jedan mora ispuniti da bi moglo doći do raspuštanja Skupština jedinice lokalne samouprave, a to su :

1) ako skupština ne zaseda duže od tri meseca;

2) ako ne izabere predsednika opštine i opštinsko veće u roku od mesec dana od dana konstituisanja skupštine jedinice lokalne samouprave ili od dana njihovog razrešenja, odnosno podnošenja ostavke;

3) ne donese statut ili budžet u roku utvrđenom zakonom.

Odluku o raspuštanju skupštine jedinice lokalne samouprave donosi Vlada, na predlog ministarstva nadležnog za poslove lokalne samouprave, odnosno nadležnog organa teritorijalne autonomije.

Ukoliko Vlada donese odluku o raspuštanju skupština, nastaje zakonska obaveza Predsednika Narodne skupštine da raspiše izbore za odbornike u roku od dva meseca od stupanja na snagu odluke o raspuštanju.

Kao što je rečeno, u konkretnom slučaju ni jedan od zakonskih uslova za raspuštanje skupština opština nije bio ispunjen, te je to i bio osnovni razlog što se izbeglo bilo kakvo obrazlaganje odluka o raspuštanju ili preciziranje zakonskog osnova za donošenje odluka za svaku skupštinu opštine ponaosob.

Analizom odredaba Ustava Republike Srbije i Zakona o lokalnoj samoupravi, može se zaključiti da su nadzor nad radom opštine i intervencije Vlade koje predviđaju Ustav i Zakon, predviđene isključivo u funkciji ostvarivanja prava građana na lokalnu samopravu(čl. 12 Ustava), te ostvarivanja izbornog prava i prava na učešće u upravljanju u javnim poslovima (čl. 52 i 53 Ustava), kao osnovnih ljudskih prava i sloboda koje jemči Ustav, a nikako ne može i ne sme biti u funkciji ukidanja tih prava. U tom smislu Zakon i predviđa mogućnost da Vlada interveniše donoseći odluku o raspuštanju skupštine opštine, ali samo ukoliko se ispune strogo propisani zakonski uslovi, sve sa ciljem kako bi se sprečile eventualne zloupotrebe i bilo kakve povrede prava građana da upravljaju poslovima lokalne samouprave, a što čini i suštinu prava na lokalnu samoupravu. Upravo iz tog razloga Zakon predviđa da se lokalni izbori, u slučaju raspuštanja skupština opština i imenovanja privremenog organa, imaju raspisati u vrlo kratkim zakonskim rokovima. Raspisivanje novih lokalnih izbora je u isključivoj nadležnosti Predsednika Narodne skupštine RS, pa te izbore nikako ne može raspisati neki drugi subjekt, a pogotovu ih ne može raspisati separatistička tvorevina koja sebe naziva republikom kosovo.

Nadležnost Vlade je da izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine, a ne da ih namerno i ciljano krši, što se dogodilo u ovom slučaju. Vladavina prava podrazumeva isključenje bilo kakve samovolje države i bilo koje od grana državne vlasti, a ukoliko ta samovolja postoji, kao što se pokazalo u slučaju ukidanja skupština opština na Severu, onda nema govora da je Srbija država u kojoj važi načelo vladavine prava i poštovanja ljudskih prava.

Više je nego jasno da je Vlada Republike Srbije, kršeći zakonsko pravo nadzora, te donoseći odluku o raspuštanju skupština četiri opštine na severuAP KiM, zloupotrebila i izigrala odredbe Ustava Republike Srbije, Zakona o lokalnoj samoupravi, Zakona o lokalnim izborima i Zakona o teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije. Odluke Vlade nisu donete sa ciljem afirmacije i zaštite prava građana na upravljanje poslovima lokalne samouprave u skladu sa Ustavom, zakonom i statutom tih jedinica lokalne samouprave, već su donete sa ciljem da se građani Republike Srbije u potpunosti liše ostvarivanja prava na lokalnu samoupravui, u vezi sa tim, ostvarivanja izbornog prava, u okviru ustavnopravnog poretka Republike Srbije. Vlada je ovim činom ukinula organe lokalne samouprave u opštinama Zvečan, Zubin Potok, Kosovska Mitrovica i Leposavić sa očiglednom namerom da se ti organi više nikada ne konstitušupo Ustavu i zakonima Republike Srbije, već da se na mesto tih organa, shodno odredbama tzv. briselskog sporazuma, nakon zakazanih izbora konstitušu organi lokalne vlasti u okviru ustavnopravnog poretka separatističkog režima u Prištini. Time je, s jedne strane izvršen zločin prema svakom građaninu Republike Srbije koji živi na tom delu državne teritorije, a sa druge strane i zločin prema vlastitoj državi koja više ne bi bila teritorijalno uređena u skladu sa Ustavom Republike Srbije, već se teritorijalno uređenje Kosova i Metohije kao dela državne teritorije Republike Srbije definitivno ustupa tzv. republici kosovo.

Takva odluka Vlade Republike Srbije, je suprotna preambuli i osnovnim načelima Ustava Republike Srbije i topre svega načelu koje određuje građane kao nosioce suverenosti, načelu vladavine prava i jedinstva pravnog poretka, načelu jedinstva i nedeljivosti državne teritorije, načelu koje se odnosi na teritorijalnu autonomiju i lokalnu samoupravu. Vlada je prekršila ljudska prava i slobode koje jemči Ustav, među kojima izborno pravoi pravo građana na učešće u upravljanju javnim poslovima,nakon čega se, po principu domino efekta, krše i sva ostala ljudska prava kao što su opšta zabrana diskriminacije, pravo na slobodu i bezbednost, pravo na državljanstvo, sloboda kretanja, zaštita podataka o ličnosti, sloboda izražavanja nacionalne pripadnosti, pravo na imovinu, pravo na rad… Naravno, prekršene su odredbe Ustava koje se odnose na teritorijalno uređenje Republike Srbijei sledom toga prekršeni su i, na teritoriji AP KiM, stavljeni van snage Zakon o lokalnoj samoupravi, Zakon o lokalnim izborima, Zakon o teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije.

Pošto je kršenje Ustava i zakona od strane Vlade Republike Srbije otvoreno i očigledno, privremeni organi jedinica lokalne samouprave koji su imenovani radi obavljanja tekućih i neodložnih poslova iz nadležnosti Skupštine i izvršnih organa konkretnih opština, dužni su da po Zakonu o lokalnoj samoupravi, hitno i neodložno podnesu pravno sredstvo za zaštitu lokalne samouprave tj. žalbu Ustavnom sudu zbog onemogućavanja vršenja nadležnosti jedinica lokalne samouprave opština, zbog povrede prava na lokalnu samoupravu (čl. 96 Zakona o lokalnoj samoupravi).

Istovremeno, nastala je i zakonska obaveza Predsednika Narodne skupštine Republike Srbije da hitno raspiše lokalne izbore za skupštine ove četiri opštine, shodno odredbi čl. 86 st.2 Zakona o lokalnoj samoupravi.

Eventualno propuštanje da se izvrše navedene radnje bi se imalo smatrati nevršenjem službene dužnosti od strane službenog lica u smislu čl. 359 Krivičnog zakonika RS, kojim propuštanjem bi se građanima Republike Srbije, stanovnicima predmetnih opština, nanela ogromna šteta i teže povredila njihova prava koja im garantuje Ustav Republike Srbije: pravo na lokalnu samoupravu, izborno pravo i pravo na učešće u upravljanju u javnim poslovima i mnoštvo drugih ljudskih prava i sloboda koje jemči Ustav.

Na kraju treba reći da odluke o raspuštanju četiri skupštine opštine sa Severa AP Kosovo i Metohije predstavljaju još jedan nož u leđa kosovskih Srba i ostalih građana lojalnih Srbiji i njenom ustavnopravnom poretku. Istovremeno, ove Odluke Vlade predstavljaju najavu čitavog niza nezakonitih akata i radnji tj. najavu novih uboda koje državna vlast u Beogradu namerava da zabije u samu srž Srbije, sprovodeći tzv. briselski sporazum, dalje kasapeći pravni poredak Republike Srbije.

Izvor: Fond Strateške kulture