Vukovar 1991 – osvrt posle četvrt veka

Na redovnu godišnjicu „Vukovarske operacije“ iz 1991. g., a koja se tekuće 2016. g. poklapa sa dvadesetprvogodišnjicom potpisivanja Dejtonskog sporazuma, smatramo da nam je dužnost da se oglasimo povodom ovog istorijskog događaja, verovatno najmarkantnijeg iz vremena brutalnog i krvavog razbijanja bivše SFR Jugoslavije od strane unutrašnjih i spoljašnjih antisrpskih vojnopolitičkih činilaca, o kome će se tek pisati knjige i naučne rasprave obzirom da je grad Vukovar u svakom slučaju ostao upečatljiv spomenik krvave borbe srpskog naroda protiv povampirene hrvatskonacističke politike iz vremena ustaško-nacističke Neovisne Države Hrvatske (NDH, 1941.−1945. g.).

Karakter „Vukovarske operacije“

Kao po običaju nakon piromanskog (kada je zapaljen simbol demokratije – Parlament) banditsko-uličarskog državnog udara od 5. oktobra 2000.-te g. od strane NATO plaćenika (protiv drugog bandita čiji su partijsko-ideološki jednomišljenici na vlast u Srbiji kao plaćenici Čerčila i Staljina došli oktobra 1944. g. s puškom u ruci i iz šume i to od preko na Drini ćuprije), i ove godine se javljaju po javnim masmedijima u Srbiji (kontrolisanih od strane Brisela, Vašingtona i Berlina) raznorazni EUro-bojovnici i NATO-jastrebovi iz nevladinih organizacija (jer bi bilo isuviše degutantno da sama Vlada izađe sa dotičnim stavovima pa se u javnost poturaju mutanti) koji uporno pokušavaju da prikriju i prekroje povesnu istinu na brdovitom Balkanu. Stoga, ovu priliku bismo iskoristili da prikažemo koliko-toliko realnu sliku o tzv. „Vukovarskoj operaciji“ iz 1991. g. Bar onoliko realnu koliko to dopuštaju povesni istočnici do kojih istraživači trenutno mogu da dođu.

Skoro tromesečne borbe za ovaj zapadnosremski grad na rekama Vuki i Dunavu (od 25. avgusta do 18. novembra 1991. g.) tek će izazivati reakcije i „njihovih“ i „naših“ pov(ij)esničara, ali je ipak i do sada proteklo dovoljno vode i Vukom i Dunavom da se iznese koliko-toliko relevantan sud o ovoj nacihrvatsko-srpskoj epopeji (bolje rečeno građanskog rata između prečanskih dinaraca koji su tako sravnjivali račune iz Drugog svetskog rata po principu krvne osvete) sa dovoljno udaljene i neutralne istorijske distance uzimajući u obzir do sada poznate arhivske dokumente i druge istorijske izvore, a pre svega oslanjajući se na svedočanstva učesnika samih događaja kako bi se izbegle politikantske špekulacije u vidu „teranja vode na svoju vodenicu“.

Hrvati i post-jugoslovenska neonacistička hrvatska tuđmanologija smatraju „Vukovarsku operaciju“ navodnom epopejom i simbolom odbrane hrvatske nezavisnosti i hrvatskog otpora protiv „srbo-crnogorsko-četničke agresije“ na mladu hrvatsku demokraciju (tj. tuđmanokraciju kao paravan novoobnovljene nacističke NDH). Vukovar je u Hrvata ujedno i „grad heroj“ i „istočni grijeh“ Hrvatske, obzirom da je samosvesno žrtvovan od strane vrhovnika zarad dobijanja političkih poena u Berlinu, Briselu i Vašingtonu – praksu koju je od Tuđmana naučio i ponovio Alija Izetbegović nešto kasnije sa Srebrenicom. Međutim, Srbi borbe za grad Vukovar smatraju borbama za odbranu nezavisnosti grada i oslobođenja zatočenih srpskih civila od pokolja od strane hadezeovsko-ustaške soldateske.

Što se tiče naše istraživačke strane, slobodni smo da iznesemo dva zaključka o suštinskom karakteru borbi za Vukovar 1991. g. a na koja ostali istaživači nisu obraćali dovoljno pažnje:

• Radilo se, bar sa srpske strane, o prvoj posthladnoratovskoj vojnoj „humanitarnoj intervenciji“ u cilju oslobađanja Vukovara kao koncentracionog logora za Srbe – intervenciji koju su dotada već praktikovale zapadne demokratije kako u Evropi tako i u „novom svetu“ a zasnovane na pravnim osnovama Povelje Ujedinjenih nacija iz 1945. g.
• Oslobađanjem Vukovara se sprečavala potencijalna agresija hrvatskih bojovnika na teritoriju Srbije (inače prakse koju su Hrvati već jednom sproveli u delo za vreme Prvog svetskog rata) a u cilju aneksije Istočnog Srema kao „povesne hrvatske zemlje“ po ugledu na poglavnika Pavelića obzirom da je osnovni ideološko-nacionalni cilj Tuđmanove politike iz 1990.-ih bio obnova teritorijalnog integriteta NDH uz etničko čišćenje preostalih Srba na ovim prostorima.

„Humanitarna intervencija“

U toku „Vukovarske operacije“ je sa strane JNA angažovano impozantnih 11 brigada sa sve sedam mehanizovanih i dve pešadijske. U toku borbi je na grad ispaljeno na desetine hiljada granata, uključujući i iz vazduha od strane jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva, a sam Vukovar je skoro potpuno razrušen (isto kao i nešto kasnije Mostar usled hrvatsko-muslimanskih obračuna, tj. sravnjivanja istorijskih računa). Obzirom na antifašistički karakter Otadžbinskog rata 1991−1995. g. možemo slobodno sinonimno uporediti slučaj Vukovara iz 1991. g. sa slučajem Drezdena iz 1945. g. kada su zapadne demokratije pokazale i dokazale kako se treba efikasno boriti protiv bilo kog vida fašizma kao i kojim najefikasnijim tehnikama se „humanitarne intervencije“ realizuju na terenu.

Ovde se mora napomenuti da je zapadnodemokratski koncept „humanitarne intervencije“ zasnovan na etičkim, religioznim i pravnim premisama. Naime, ukoliko se flagrantno narušavaju ljudska prava sa masovnim ubijanjima civila u jednoj državi, međunarodna zajednica je dužna da interveniše kako bi se ovakva praksa zaustavila, a sama intervencija je moralno-pravno zasnovana na Povelji Ujedinjenih nacija i međunarodnom javnom pravu. U suštini, moralno-politički cilj „humanitarne intervencije“ vojnim metodama jeste zaustavljanje ili sprečavanje genocida nad jednim narodom ili jednim njegovim delom što je upravo i bila moralno-etička svrha operacije oslobađanja koncentracionog logora Vukovar.

Ipak, ovde se postavlja možda i krucijalno pitanje: zar je tolikoj JNA i srpskoj dobrovoljačkoj sili bilo potrebno čitavih 86 dana borbi, tj. granatiranja i nakon toga borbe za svaku kuću da bi se grad oslobodio od, po broju i raspoloživoj tehnici, ipak znatno inferiornijeg neprijatelja? Možda na prvi pogled i izgleda da nije ali u suštini jeste. Verovatno je najbolji odgovor na ovo pitanje dao upravo onaj ko je i prvi ušao u Vukovar slomivši sistem ustaškog terora – Željko Ražnjatović Arkan (sin crnogorskog oficira u JNA, rođenog u Brežicama u Sloveniji). Naime, u intervjuu za britanski dokumentarni film o njemu samome (25 minuta) pod nazivom pod kojim je i prikazan na Zapadu – „Arkan – Mad Dog“ („Arkan – pobesneli pas“) komandant tzv. Srpske dobrovoljačke garde – „Tigrovi“ izdaje u jednoj sekvenci zapovest svojim „tigrovima“ pred oslobađanje grada da se u toku gradskih borbi mora uzeti u obzir činjenica da ustaše (koje su na gornjim spratovima) u podrumima kuća drže srpske civile kao žive taoce pa se stoga mora voditi računa kako se oslobađa kuća po kuća (tj. nema bacanja ručnih bombi nasumice jer će se u tom slučaju pobiti „naša krv“ kako to kaže Arkan). Dakle, kako na osnovu izjave Arkana u ovom dokumentarnom filmu (autor ovog teksta je napravio kopiju filma u Arhivu Otvorenog društva na Centralnoevropskom univerzitetu u Budimpešti) tako i na osnovu svedočenja preživelih civila neosporno je da su hrvatski bojovnici, prethodno okupiravši grad za vreme leta iste te godine, držali srpske civile kao žive taoce po kućama tako da sistem kratkoročnog masovnog bombardovanja grada od strane teške artiljerije JNA  u cilju slamanja otpora njegovih branilaca jednostavno nije dolazio u obzir već se morala preduzeti strategija dugih borbi za svaku kuću i ulicu od strane pešadije uz racionalnu podršku artiljerije i pre svega tenkova. Tako je bar situacija procenjena od strane Generalštaba JNA u to vreme.

Ovakva vojna strategija je nesumnjivo odnela znatno više života i tehnike na strani oslobodilaca grada ali je i sa druge strane spasla mnogo više civilnih života u samom gradu kako Srba tako i Hrvata. Ipak, bilo je i onih vojnih stručnjaka koji su ovakvu JNA taktiku smatrali besmislenom, a jedan od njih je bio i general Nenezić (šef kabineta ministra odbrane SFRJ) za koga „nije trebalo lomiti zube na utvrđenim gradovima“. S druge strane, danas je dobro poznato da je hrvatski vrhovnik samosvesno žrtvovao grad (prepustivši ga dugovremenim borbama) kako bi ostvario dva vojno-politička cilja:

• Usporio prodor JNA i srpskih dobrovoljaca ka Osijeku kako bi se i taj deo Republike Srpske Krajine oslobodio od ustaškog terora i genocida nad Srbima uključujući i sam grad Osijek u kome su već uveliko divljale ustaške bande Branimira Glavaša po uzoru na Francetićevu Crnu legiju iz vremena NDH.
• Dao izgovor Genšerovom ministarstvu spoljnih poslova da Nemačka prizna samoproklamovanu nezavisnost Tuđmanove Hrvatske bez prethodnog saglasja sa ostalim članicama Evropske Zajednice (19. decembra 1991. g.), a pod izgovorom da se JNA mora povući sa teritorije međunarodno priznate Hrvatske čime bi se zaustavila dalja razaranja slična vukovarskom (i ispolitizovanom dubrovačkom) slučaju.

Vukovarski konclogor

U nacionalnom pogledu je nesumnjivo da je grad Vukovar sa okolinom bio mešovita oblast u kojoj su etnički Srbi činili većinu, čak i nakon Drugog svetskog rata (tj. i nakon nacihrvatskog srbocida), i na osnovu toga tražili od novih posleratnih (antisrpskih) komunističkih vlasti da i čitav Zapadni Srem uđe u federalnu jedinicu Srbije. Naime, prema popisu stanovništva iz 1931. g. (poslednji popis pred Drugi svetski rat) u vukovarskom srezu je bilo 41,9% Srba, 26,5% Hrvata, 16,3% Nemaca i drugih. Do promene balansa u međunacionalnim odnosima u vukovarskom srezu dolazi tokom Drugog svetskog rata i masovnih ubijanja lokalnih Srba od strane nacihrvatskih sinova ali i kao posledica posleratne demografske politike kada su u kuće proteranih Nemaca naseljavani Hrvati. Rezultati popisa stanovništva iz 1981. g. ukazuju da su Srbi i „Jugosloveni“ u Vukovarskom srezu činili apsolutnu većinu, a u samom gradu je Srba bilo 24,3%, a Hrvata 37,9%. Treba istaći i da je u samom gradu bilo više od trećine mešovitih brakova (35%). S obzirom na ovakvu međuentičku strukturu u Vukovaru nije ni čudo što novoustaška HDZ (hrvatska kopija nemačkog CDU originala) nije pobedila na izborima 1990. Vukovarčani su glasali za Savez komunista-Partija za demokratske promene, a to je bila jedina stranka u datom regionu bez etničke odrednice „hrvatska“. Međutim, vrhovništvo HDZ je vrlo brzo na otvoren i politički brutalan način izrazilo svoje nezadovoljstvo malim brojem dobijenih mandata u Skupštini opštine Vukovar (26 od 117).

Nakon odbijanja amandmana na tuđmanovski ustav Hrvatske od strane Skupštine Vukovara 17. jula 1990. g., a kojima se ukidaju nacionalna prava srpskog naroda u Hrvatskoj po ugledu na Pavelićevu NDH, neoustaška hadezeovska vlada Hrvatske preduzima posebne mere prema kojima se u grad dovozi oružje, naoružava etnička hrvatska milicija (po uzoru na Hitlerove SS i SA odrede) i paravojne formacije HDZ, a kao vrhunac krize 27. marta 1991. g. se organizuje javna smotra etno-hrvatskih bojovnika sa simbolima iz Pavelićeve NDH. Ova smotra HDZ bojovnika je bila prirodni nadovezak hadezeovske politike otvorenog oružanog razračunavanja na međunacionalnoj osnovi, a koja je započeta donošenjem odluke o čišćenju Opštine Vukovar od etničkih Srba u februaru 1991. g. (tj. čišćenje „preživelih“ [survivors] iz doba Pavelićeve NDH, 1941−1945. g.). Na ovom političkom vrhoskupu na kome je de facto doneta odluka o otpočinjanju oružanih sukoba u Opštini Vukovar su prisustvovali i predstavnici Hrvatskog sabora – Vladimir Šeks, Ivan Vekić i „Osiječki poglavnik“ Branimir Glavaš (sve go ustaša do ustaše). Tom prilikom je odlučeno da se akcija čišćenja Srba iz ove zapadnosremske opštine sprovede smenjivanjem građana srpske nacionalnosti na svim opštinskim političkim funkcijama, zastrašivanjem u cilju napuštanja grada i opštine i konačno fizičkom likvidacijom „nepoželjnih građana“.

Kao i u ostalim delovima „mlade hrvatske demokracije“ tako se i u Opštini Vukovar u čitavoj prvoj polovini 1991. g. sprovodilo intenzivno isporučivanje oružja paravojnim hadezeovskim formacijama (Martin Špegelj je sam priznao na emitovanom tajnom snimku KOS JNA da je tada pod oružjem bilo 200.000 hadezeovaca, a što je emitovano u BBC serijalu „Smrt Jugoslavije“ prvi deo). Nakon političkog hapšenja lidera vukovarske SDS Gorana Hadžića i B. Slavića lokalni Srbi počinju sa „balvan revolucijom“ kao jedinim načinom odbrane od povampirenog hrvatskog ustašoidnog fašizma.

Drugog maja 1991. g. Srbi su uspeli da odbiju upad hrvatskih redarstvenika u najveće srpsko selo u vukovarskoj opštini – Borovo Selo i tom prilikom, što je malo poznato, masu ustaških bojovnika je spasla JNA poslavši svoje oklopne transportere da evakuišu hadezeovske crnokošuljaše koji su nosili oznake Pavelićeve NDH i pevali ustaške pesme prilikom pokušaja osvajanja ovog sela. Nakon ove neuspešne vojno-redarstvene akcije Zagreba lokalni vukovarski hadezeovci počinju sa primenom plana fizičke likvidacije Srba u Opštini Vukovar jula i avgusta 1991. g. što je prouzrokovalo masovni egzodus Srba iz grada Vukovara, a što je na krajnje ciničan način objašnjavano od strane hrvatskih lokalnih zvaničnika kao smišljeni plan Beograda i JNA da izvuče što veći broj srpskih civila iz grada pre početka „srbo-crnogorsko-četničke agresije na Vukovar“ (treba videti priloge HTV iz tog vremena, a naročito propagandno-dokumentarni film HTV o „sto dana otpora Vukovara“). Ono što je ostalo kao pečat tog vremena su specijalne hrvatske SS „grupe za tihu likvidaciju“ („sumnjivih moralnih i profesionalnih kvaliteta“) Srba u Vukovaru, a kojima su komandovali Tomislav Merčep (sekretar opštinskog sekretarijata u Vukovaru), Branimir Glavaš, Mile Dedaković (zvani „Jastreb“), Josip Gaže, i drugi. Ostalo je zabeleženo da je za pet meseci ubijeno oko 4000 vukovarskih Srba na osnovu unapred pripremljenih „spiskova za (fizičku) likvidaciju“, nakon otvaranja vatre po srpskim kućama, miniranja kioska i drugih objekata u srpskom vlasništvu (srpski restorani „Krajišnik“, „Sarajka“, „Tufo“, „Brdo“, „Mali raj“, „Popaj“, „Točak“, „Čokot bar“, „Čid“).

Prvog maja 1991. g. hrvatske hadezeovske vlasti su primenile politiku totalne fizičke blokade grada pretvorivši Vukovar faktički u koncentracioni logor za Srbe. Grad je postao fizički odsečen od ostatka sveta što je omogućilo hadezeovskim bojovnicima da nesmetano vrše noćna hapšenja, ispitivanja i likvidacije Srba u gradu, a sve pod izgovorom navodnog traženja oružja. Svedoci događaja tvrde da je samo od 3. maja do 14. septembra 1991. g. uhapšeno i mučeno u improvizovanim kazamatima više stotina Srba (inače, prema podacima nezavisnih međunarodnih službi u Hrvatskoj je od 1991. do 1996. g. ubijeno oko 10.000 Srba). Vukovarski deo Dunava je opet kao i pre pola veka dobio crvenu boju od srpske krvi. Ovakvo stanje stvari je konačno rezultiralo napuštanjem grada od strane 13,734 Srba tako da se može reći da je veliki broj etničkih Srba napustio grad Vukovar usled hadezeovskog terora.

Međutim, grad su napuštali i etnički Hrvati koji se nisu slagali sa ovakvom SS politikom hrvatskog neoustaškog vrhovništva. Tako je Hrvat Marin Vidić u svom dnevniku zapisao da je u tom periodu pored mnogobrojnih Srba Vukovar napustilo i oko 6000 hrvatskih žena, dece i staraca (vojnosposobnim muškarcima izlazak iz grada nije bio dozvoljen).

U toku hadezeovske pripreme za „konačno rešenje“ srpskog pitanja u Vukovaru (produžetak „konačnog rešenja“ iz Drugog svetskog rata) kojim je rukovodio Merčep u junu mesecu 1991. g. u grad ulaze hrvatsko-ustaški gardisti (ZNG) i redarstvenici (MUP) i od tada važi režim propusnica za ulazak u grad. Vukovarskim Srbima nije dozvoljavano da grad napuste jer su po Merčepovim planovima trebali da odigraju ulogu živog štita u planiranim borbama protiv JNA kako bi se obezbedilo teritorijalno pripajanje (aneksija) srbijanskog Istočnog Srema u novoustašku NDH. U avgustu mesecu je hrvatski Krizni štab Slavonije i Baranje proglasio grad Vukovar za najistureniju tačku odbrane nove i samoproklamovane hrvatske nezavisne države koja u to vreme nije bila međunarodno priznata, što će reći da je u okvirima međunarodnog prava SFRJ još uvek postojala i shodno tome imala ustavnu obavezu da zaštiti ljudska prava svojih sopstvenih građana. U Vukovaru je od početka avgusta faktički sva vlast prešla u ruke neoustaške HDZ (Marin Vidić) koja je kontrolisala sve javne medijske servise. To je bila posledica odluke da se raspusti legalno izabrana Skupština opštine Vukovara i njeno Izvršno veće, a koja je doneta 24. jula nakon posete gradu od strane tri vodeća hrvatska vrhovnika – Franje Tuđmana, Vladimira Šeksa i ministra odbrane Gojka Sušaka. Tako je političkim pučem HDZ smenila legalno izabranu vlast u gradu i od izborno poražene stranke postala vladajuća (tj. teroristička).

Akcija oslobođenja Vukovarskog logora smrti

Za vreme svih ovih događaja neutralnost JNA se može okarakterisati kao direktnom izdajom državnih interesa pa i kao davanje zelenog svetla hadezeovskim formacijama da sprovedu etničko čišćenje u pojedinim krajevima Istočne Slavonije i Zapadnog Srema. Objašnjenja generala Veljka Kadijevića (polu-Hrvat koji je sebe smatrao Jugoslovenom) u svojim memoarima ostaju krajnje neuverljiva. Samo da se podsetimo još jedanput da su upravo oklopni transporteri JNA iz vukovarske kasarne spasili hrvatske redarstvenike iz Borovog Sela 2. maja, da JNA nije bukvalno prstom mrdnula kada su sprovedene akcije etničkog čišćenja Srba u Borovom Naselju 4. jula i Lužici 25. jula 1991. g. Vrlo verovatno bi JNA i dalje ostala „statusno neutralna“ da nije bila i sama direktno napadnuta od strane hrvatskih oružanih snaga slično kao i u slučajevima u Varaždinu (2. maja), Vinkovcima (11.−26. septembra) i Zagrebu (17. novembra).

Vukovarska kasarna JNA je po prvi put napadnuta 20. avgusta 1991. g. da bi ubrzo nakon toga bila stavljena pod blokadu. JNA se konačno odlučila da upotrebi vatru tek kada je 25. avgusta pucano na jedno od njenih vozila. I tada se dogodilo nešto sasvim nerazumljivo i neobjašnjivo: JNA koja je faktički preuzela kontrolu nad čitavim gradom (tj. oslobodila ga od ustaša) ubrzo se u sporazumu sa lokalnim (nelegalnim) nacihrvatskim vlastima povlači sa ulica u svoje kasarne i time samu sebe stavlja u zamku obzirom da su hrvatske formacije odmah otpočele sa blokadom i bombardovanjem kasarni. JNA se tada obratila Evropskoj Zajednici da posreduje u deblokadi kasarni kako regularna jugoslovenska armija ne bi morala da preduzima silu radi njihove deblokade (zamislite da se američka armija u Avganistanu obrati Savetu bezbednosti UN da posreduje u deblokadi njihovog vojnog kampa koji je pod blokadom Talibana!).

I tada, faktički, dolazi do sinhronizovane akcije Brisela (u stvari Berlina) i Zagreba: Brisel ne daje nikakav odgovor na ponuđeno posredništvo ali zato Zagreb donosi odluku 14. septembra da se na čitavom prostoru (međunarodno nepriznate) Republike Hrvatske napadnu sve kasarne JNA što u prevodu znači objavu rata oružanim formacijama (međunarodno priznate) SFRJ.
JNA je otpočela akciju oslobađanja svojih kasarni i grada Vukovara 25. avgusta, a istu završila uz pomoć srpskih dobrovoljaca 18. novembra obzirom da je bila nesposobna da ovu „humanitarnu intervenciju“ uspešno sprovede do kraja sama. Ustaška odbrana grada je slomljena 16. novembra, a koncentracioni logor Vukovar potpuno oslobođen od naci-hrvatskog terora dva dana kasnije.

Ustaške snage odbrane konclagera Vukovara su brojale i do 8.000 boraca pod oružjem (iako zvanična hrvatska (h)istoriografija barata sa ciframa od 1.300 do 2.000), a snage JNA, po hrvatskim izvorima, između 35.000 i 40.000. U zvaničnim hrvatskim statistikama se može naći podatak da je u toku „Vukovarske operacije“ poginulo ukupno 1.712 lica u gradu od toga 182 hrvatska policajca i vojnika (mada nezvanični hrvatski izvori navode cifru od oko 400 poginulih hrvatskih bojovnika). Srpska strana navodi da je u gradu poginulo oko 1.000 hrvatskih SS gardista. Što se tiče srpskih gubitaka, hrvatska strana navodi brojku od 6.000 do 8.000 dok srpska strana tvrdi da broj poginulih srpskih vojnika i oficira iznosi 1.800.

Hrvatski bojovnici su napuštali Vukovar tri dana od 16. do 18. novembra. Nakon ulaska u grad JNA je svim stanovnicima dala dve mogućnosti: ili odlazak u Hrvatsku ili odlazak u Srbiju (sam Arkan je na gornjespomenutom dokumentarnom filmu tvrdio da su njegovi „tigrovi“ predali 2.000 Vukovarčana JNA). Bilo je mnogo slučajeva deljenja porodica po etničkoj liniji po pitanju odabira prve ili druge ponuđene alternative. Sve u svemu, epilog „Vukovarske operacije“ je bio taj da je iz grada evakuisano oko 12.000 stanovnika i uhapšeno oko 600 hrvatsko-ustaških zengi.

Zaključak

U zaključku se mora napomenuti da je jedan od glavnih razloga za „Vukovarsku operaciju“ iz 1991. g. (ali ne i odlučujući) bio i ideološke prirode obzirom da je za tadašnju prečansko-dinariodsku partizanštinu na vlasti u Beogradu (SPS−JUL) grad Vukovar bio simbol Komunističke partije Jugoslavije – grad u kome je partija pod tim imenom faktički i osnovana (tj. preimenovana dotadašnja SRPJ(k)) na njenom Drugom kongresu održanom od 20. do 25. juna 1920. g. kada je donet i novi (boljševički) program partije. Prema tom programu, jugo-komunisti se bore za stvaranje sovjetske republike, do koje se dolazi „pomoću diktature proletarijata u obliku sovjetske vlasti“ po primeru boljševika u Rusiji.

Naravno, činjenicu da je grad bio pod opsadom od strane JNA koja je i dalje koristila boljševička obeležja, ustašoidna vlast u Zagrebu je umela da maksimalno iskoristi u propagandne svrhe na Zapadu i na kraju predstavi (a Zapadu nije bilo mnogo teško da to olako prihvati) čitav rat na prostoru Brozove Velike Hrvatske kao borbu zapadne demokratije protiv istočnog boljševizma (i četništva bosanskohercegovačkog „crvenog vojvode“).

Pozitivni uticaji vukovarskog primera „humanitarne intervencije“ iz 1991. g. su se vrlo brzo pročuli u zemljama zapadnih demokratija tako da su njihove vlade već od naredne 1992. g. otpočele sa kopiranjem balkanskih Srba:

• Somalija 1992. g.
• Haiti 1994. g.
• Ruanda 1994. g.
• Istočni Timor 1999. g.
• Siera Leone 2000. g., itd.

Srbi, kao tradicionalno narod sa najdužim demokratskim stažom na Balkanu su sa svoje strane vukovarska iskustva „humanitarne intervencije“ iz 1991. g. ubrzo primenili i na okolna područja bivše Jugoslavije u kojima su ljudska prava (Srba) bila takođe flagrantno ugrožena:

• Sarajevo, 1992. g.−1995. g.
• Srebrenica 1995. g.
• Kosovo i Metohija 1998. g.−1999. g.

Primedba:

Tekst članka je kritičko-naučni doprinos sledećem izdanju „znanstvene“ publikacije: D. Živić, S. Špoljar Vržina, S. Cvikić, I. Žebec Šilj (urednici), Vukovar’ 91 – Genocid i memoricidna baština Europske Unije, Zagreb: Institut društvenih znanosti Ivo Pilar, 2014.

Izvor: CEOPOM-Istina