Erdoganov Halifat kao ozbiljna pretnja bezbednosti (1)

ABSTRAKT: Geostrateška celovitost Balkana i Podunavlja i strateška stremljenja velikih sila nasleđena iz prethodnih vekova odredili su polazne tačke evropskih kretanja 19. veka. Nemački Prodor na Istok, rusko širenje na Jug i težnja za primatom u borbi za tursko nasleđe, nastojanje Turske da reformama svoju imperiju vrati iz mrtvih i ostane na desnoj strani savsko-dunavskog sliva, čuvajući ga kao svoju prirodnu granicu kao i težnje balkanskih naroda za oslobođenjem, uobličili su geopolitička, strateška i državno-pravna obeležja fenomena nazvanog „Istočno pitanje“.

Osvajački pohodi sa jugoistoka na sever i severozapad i obratno, ukazali su da geostrateške osobine Balkana nisu razdvajanje i geografska nepremostivost (dominantno mišljenje u antičko doba), već spajanje i prožimanje koje otvara strateške puteve za dominaciju nad evroazijskim čvorom i toplim morima Sredozemlja i Bliskog istoka. Činjenica da Balkan nije jedina veza između Evrope i Azije ne umanjuje njegovu geostratešku i geopolitičku važnost. Naprotiv. Ruskom platformom Evropa jeste široko vezana za Aziju, ali dok se ruska teritorija nastavlja u Sibir i pustinje Centralne Azije, teško pristupačne i sasvim izvan centara starih civilizacija, Balkansko poluostrvo je blisko vezano Egejskim morem (mnogobrojnim rasejanim ostrvima i moreuzima) za Malu Aziju i njome za Indiju i Egipat, kolevke najstarijih civilizacija.

Pravci migracije stanovništva i vojnih kretanja predosmanlijskog perioda, pravci turskih osvajanja i austrijsko-ruski odgovori na ove pohode, operacije svih poslednjih ratnih zbivanja i geostrateških pregrupisavanja, govore da gospodarenje nad balkanskim suvozemnim i vodenim putevima znači važan položaj u Evropi kao i kontrolu najvažnijih strateških pravaca i međunarodnih tokova svake vrste.

Ovo pitanje, koje je za velike sile bilo istočno, a za narode jugoistoka Evrope životno, seže duboku u prošlost. Formirali su ga i trasirali geostrateški položaj čitavog prostora koga se Istočno pitanje ticalo i sukobi interesa naroda, religija i čitavih civilizacija koje su se tu sučeljavale. Pojedini pisci smeštaju ovo pitanje duboko u predislamsko vreme imajući u vidu svete ratove, podelu Rimske imperije i tadašnje ponašanje Vizantije, papske napore da se osvoje sveta mesta u Palestini, i idu čak do traženja korena ovog pitanja u faraonskom Egiptu. Ako se, međutim, traži uži istorijski smisao samog pojma Istočno pitanje, naći ćemo ga u sudaru Evrope sa islamskim svetom, koji je sa sobom donelo prodiranje Turske u Evropu i njeno zaposedanje važnih trgovačkih i vojnih puteva, koji su najkraća veza Zapada sa Istokom. U vreme uspona moći Osmanlijskog carstva bilo je to pitanje opstanka evropskih sila koje su bile na udaru Turskih osvajanja, a potom, opadanjem moći Osmanske imperije, Istočno pitanje je preraslo u borbu za tursko nasleđe.

Ta borba pokazala je svoje lice i oblike u svim ratovima koji su se vodili na Balkanu u devetnaestom i dvadesetom veku. Kroz tu borbu i ratove, uobličila se i slika interesa Nemačke nacije i države koja svim sredstvima, masovnim zločinima, genocidom i holokaustom, preko Balkana, želi „na Istok“ u jedinstvenoj strategiji koju su i Nemci ali i druge evropske nacije videle kao strateški interes, pod imenom „Prodor na Istok“.

Postepeno istiskivanje Turske imperije sa Balkana, značilo je istovremeno povratak na Balkan druge imperije, čiju je bogatu istorijsku hroniku pokrivala patina posvećenosti i čiji su carevi, u to doba predstavljali najugledniju dinastičku lozu u Evropi.

«Povratak na Balkan», bio je rezultat kraha osvajačkih ideja na zapadu Evrope: austro-ugarski porazi kod Maćente i Solferina 1859. godine (u ratovima sa Sardinijom i Francuskom), te u ratu sa Pruskom 1866. godine i porazu kod Sadove, posle koga dolazi do stvaranja Nemačkog carstva pod vodstvom Pruske države.

Osim poraza koje je pretrpela, na Balkan je dvojnu monarhiju terao i njen veliko-državni i ekonomski egoizam, koji je težio pomicanju granice političkog uticaja što bliže Aziji i islamskom svetu. I nemački pritisak izvana je prosto gurao ka svom cilju – putevi za Bagdad vodili su preko Balkana i jedina smetnja tom cilju bili su «mali slovenski narodi» i njihova ideja nacionalne slobode.

Nemačka industrija je tražila prostor za svoju ekspanziju i zadovoljenje opšteg, ratnog programa Nemačke 1914. godine, koji je podrazumevao formiranje carinske unije sa Austro-Ugarskom monarhijom i izgradnju vojnih baza na Balkanu. Tako je Nemački interes, iako potajno u suprotnosti sa interesom dvojne monarhije, javno i glasno, podržavao „istočne ambicije“ svog južnog saveznika. Tu se i nalaze koreni konstantnog, izrazito negativnog, anti-slavenskog delovanja Nemačke države i nacije – u interesu, da se ne dozvoli malim slavenskim narodima da sačuvaju zajedničku državu Jugoslaviju, i budu sposobni, na bilo koji način, blokirati i zatvoriti put na istok.

Doduše, odnosi velikih sila, u to vreme, bili su tako zategnuti da su svi sukobi, koliko god bili periferni i prividno nevažni, imali duboke posledice i svet je (baš kao i danas) doživljavao lanac velikih kriza i ratova, od Maroka do Mandžurije, od kojih je svaka kriza, mogla, pod određenim okolnostima dovesti do rata globalnih razmera.

Nakon poraza Turske u sukobu sa Rusijom 1877. godine, velike sile su procenile da je došao trenutak da se od «bolesnika sa Bosfora» preuzmu sve one teritorije i kolonije u kojima je sultanova vlast postala bespredmetna, pa i neostvariva.

Na kongresu velikih sila u Berlinu 28.06.1878. godine, izvršena je revizija San-Stefanskog ugovora i donesene sledeće odluke: Bugarska je podijeljena na Istočnu Rumeliju (koja kao autonomna oblast ostaje i dalje u sastavu Turske) te Bugarsku kneževinu (pod vrhovnom upravom sultana); Rusija je dobila: Kars, Batum i Besarabiju; Engleska je okupirala Kipar a Srbiji, Rumuniji i Crnoj Gori priznata je nezavisnost. Na istom skupu, nakon intervencije austro-ugarskog ministra inostranih poslova Andrašija, uzet je u razmatranje i čl. 14 San-Stefanskog ugovora, koji se tiče Bosne i njenog statusa. Grof Andraši je tom prilikom istakao austro-ugarsko interesovanje za rešavanje prilika u Bosni a prilike su bile takve, da je nakon hercegovačkog ustanka od 1875. do 1878. godine iz Bosne izbeglo preko 200 000 ljudi, uglavnom u Austriju, i da je za njihovo izdržavanje država platila ceh od preko 10 miliona forinti, da se ulaganja stalno povećavaju, da se izbeglice uopšte ne vraćaju i da se u Bosni počinje komplikovati i versko i nacionalno pitanje.

Ističući nemoć Turske imperije da reši sva komplikovana pitanja zaoštrenih odnosa, obnovu privrede, rešavanje agrarnog pitanja te činjenicu približavanja granicama Bosne, državnih granica Srbije i Crne Gore, što može još više zaoštriti postojeće probleme, Grof Andraši je jasno iznio konstataciju kako se za mir u Bosni i stabilnost u regionu, austro-ugarska okupacija Bosne nameće ne samo kao neizbežna već i kao spasonosna. Predlog Austro-Ugarske podržali su predstavnici britanske i ruske vlade (Solzberi i Gorčakov) kao i sam Bizmark, koji je i napravio jak pritisak na turske izaslanike, pa su ovi to i prihvatili 04.07.1878. godine.

Berlinski ugovor o miru sadržavao je 64 člana, a članom 25 ustanovljeno je pravo Austro-Ugarske da okupira pokrajine Bosnu i Hercegovinu kao i da na području Sandžaka instalira garnizone i kontroliše vojne i trgovačke puteve a da sva ostala sporna pitanja budu razrešena u međusobnim dogovorima sa Turskom. Turska je, u maniru velike sile u padu žrtvovala i Bosnu i Hercegovinu.

Vest o predstojećoj okupaciji Bosne i Hercegovine već 05.07.1878. godine dovela je do demonstracija u Sarajevu pod vodstvom vojnog imama Hadži Loje, koji agituje i protiv Turske «jer je sramno prodala Bosnu» ali i organizuje postepeno zauzimanje strateških vojnih utvrđenja i magacina sa oružjem. Na opomene koje su dolazile iz Carigrada, odgovoreno je da narod Bosne i narod Hercegovine više neće primati nikakva naređenja iz Turske i da je Turska država sama ukinula svoju vrhovnu volju u Bosni. Već 08.07.1878. godine, zbačena je osmanska vlast i izabrano Narodno veće od 24 člana a narod je pozvan na otpor i borbu protiv austro-ugarskog okupatora. Glavni organizatori i vojni komandanti su bili: pljevaljski muftija Vehbi ef. Šemsekadić (upućen sa vojskom u Tuzlu), zatim Muhamed Jamaković, Mustaj-beg Fadilpašić i Risto Bujak. Ustanak u Krajini predvodio je Hadži Ahmet-aga Pozderac a u Brčkom Muhamed Ćemerlić. Glavni zapovednik bosanske vojske bio je Smail-beg Selmanović, na proglasu upućenom narodu Bosne i Hercegovine od 07.08.1878. godine potpisan kao Komandant Bosne Ismail Haki.

Karakteristično je da je Pismo narodu (proglas) datirano na 26.07.1294. godine i taj apsurd u kome se vreme meri hidžretskim godinama a kršćanskim mesecima otkriva svu složenost tragike zapletenosti u nekoliko kulturnih i istorijskih krugova jednog nacionalnog korpusa u razvoju. Sve do proglašenja aneksije Bosne i Hercegovine (1908. godine) sultan je formalno bio suveren nad Bosnom. Muslimani su dobili pravo da za vreme svojih praznika isturaju TURSKE ZASTAVE (??!!), da nesmetano održavaju svoje veze sa Carigradom, da slobodno pominju sultanovo ime kod obavljanja molitve i da u finansijskom prometu imaju pravo učestvovati sa turskom monetom.

Austro-ugarskom okupacijom nije došlo do napretka niti promena na bolje, ni unutar socijalne, ni industrijske niti obrazovne strukture bosanskog stanovništva. Bosansko stanovništvo (90%) je bilo i ostalo agrarno (87,92%). Najbrojniju kategoriju predstavljali su kmetovi (oko 85 000 porodica), pa slobodni seljaci (oko 77 000 porodica) i zemljoposednici (oko 7 000 porodica). Zanatlije i trgovci, bez pomoćne radne snage (njih 40 000) činilo je 85% svih vlasnika radnji ili preduzeća. Broj nepismenih iznosio je oko 85% i ovu populaciju činilo je isključivo domaće stanovništvo jer su doseljenici uglavnom dolazili opismenjeni. Ovakvoj poraznoj slici doprinosila je i činjenica da su muslimani, u mektebima, učili isključivo arabiku (nisu ni latinicu ni ćirilicu). Austro-ugarska vlast je u Bosni i Hercegovini gradila železnice (isključivo za svoje potrebe i izvlačenje rudnog bogatstva iz zemlje) i vojna utvrđenja ali je zato na oko 2 000 000 stanovnika držala samo 4 gimnazije, dok ih je u tadašnjem Beogradu (na oko 100 000 stanovnika) bilo 6.

Zato je ISTOČNO PITANJE pitanje kapitalnih geopolitičkih interesa i odmeravanja velikih sila sa pravom na život lokalnog stanovništva – balkanskih nacija.

U devetnaestom, i dvadesetom veku – s jedne strane: AUSTRO-UGARSKA, simbol prosvećenosti, zbir anžuvinskih-luksemburških i germanskih stremljenja kroz vjekove identifikuje civilizatorsku ulogu sa pojmovima, kao što su: «moć», «širenje kulture», «osvajanje» – jer je imperijalna ideja, «kosmička ideja» a pravo jačeg, najstarije pravo u ljudskom rodu. S druge strane: «mala balkanska plemena», SLOVENI, ili nešto drugo, zaostali i primitivni streme slobodi kojoj ne znaju svrhu ni domet, i tako plaćaju najskuplju cenu vlastitoj nesposobnosti da uoče moderne forme robovanja i moderne načine otpora. Ne vide granice svoje loše organizovanosti ni krajnju svrhu promeni stanja – zato ih je lako oslabiti i posvađati.

U dvadesetom i dvadeset prvom veku ključni uticaj, ostvarivali su, Amerika i Nemačka – pomalo Rusija. Raspadom Jugoslavije i ratovima na ovim prostorima, unazad celu deceniju, najznačajnije odmeravanje pretvorilo se u UNUTAR-ISLAMSKU BORBU dve MUSLIMANSKE ZEMLJE: „Vehabijske“ Saudijske Arabije i „Šitskog“ Irana. Danas, je u tu borbu, za osmansko-osmanlijsko nasleđe, snažno uključena i Turska.

Tursko ponašanje, opterećeno imperijalnom ulogom, liči na, kretanje slona u staklenoj radnji – i nanosi štetu. Iako je pozornica ovog odmeravanja celi Balkan, ipak je Bosna i Hercegovina tačka odmeravanja tri muslimanske države i nacije.

Turski angažman, u principu, predstavlja imperijalni, osmanski, revivalizam i borbu za vlastito političko nasleđe, označenu jedinstvenim imenom: „NEOOSMANIZAM“.

Dolazak predsednika Turske Recepa Tajipa Erdogana u Zagreb i sporazum sa predsednicom Hrvatske Kolindom Grabar Kitarović i sa bošnjačkim članom Predsedništva i predsednikom najvećeg islamističkog pokreta na Jugoistoku Evrope, nazvanom SDA (Stranka demokratske akcije) o osnivanju i formiranju tzv. Trilaterale, samo je refleksija političkih, neoosmanskih, ambicija Turske na Balkanu.

Odlazak Davutoglua sa čela vlade neće promeniti ništa: stvarni politički arhitekta koji vlada u realnom životu, a ne u teoriji, je Erdogan, koji godinama nepopravljivo srlja i vuče Tursku u izolaciju, u ambis građanskog rata i sukoba u okruženju.

ŠTA JE TO OSMANIZAM „OSMANLIJSKOG CARSTVA“?

Svaka država je, u principu, sredstvo ispoljavanja njene političke ideje – čak i kada sebe definiše kroz religiju i verski identitet, ona teži zaštiti vlastite organizacije kroz koju se institucionalno utelovljuje njena ideja.

Šta je organizaciono, a sledstveno tome i idejno, bila suština Osmanskog carstva, nije teško odgovoriti – nikoga se ne dotiče posebno, kad sa velike vremenske distance sudite o istorijskim činjenicama. Ali ako zakoračite u nove društvene odnose i već formulisane verske i etničke interese – ako dirnete u mitove, tada imate obavezu da svoje stajalište stručno i temeljito objasnite ako ne želite biti deo postojećeg konflikta, na „etnički“ i „kulturno“ , „logičnoj“ strani shvatanja.

U toj premisi, leži moje uverenje da moramo dati odgovor na pitanje: „Šta je za nas Osmanizam“ da bismo definisali pojam „Neo-Osmanizma“.

Politički sistem, društveno uređenje, kritička teorija društva, politička filozofija vladanja, šovinistička doktrina beskrupuloznog islamiziranja i turčenja (stav porobljenih naroda) – ili reformski pokret od sredine devetnaestog veka do balkanskih ratova – napor da se tursko društvo evropeizira i stvaranje uslova za pojavu Kemal Mustafe Paše poznatog kao Kemal Ata-Turk (u što nas uvjerava Turska istoriografija)?

Osmanizam (s-h.) ili – Osmanlilik, Osmanlicilik (tur.) te Ottomanism (eng.), predstavlja termin koji se u turskoj istoriografiji koristi za označavanje ideologije i političkog programa osmanskih modernističkih reformatora koji su u periodu od početka Tanzimata 1839. do balkanskih ratova 1912-1913. promovisali osmanski patriotizam među različitim versko-etničkim grupama Carevine. Primer nosilaca takve ideologije je Društvo Mlade Osmanlije (osnovano 1865) koje se borilo za uvođenje ustavnog uređenja u Carevinu, jednakost svih podanika Carevine bez obzira na versku i etničku pripadnost i privrženost Osmanskoj državi kao domovini (vatan) svih njenih stanovnika. Cilj ovog društva bio je u krajnjoj liniji „stvaranje jedinstvene osmanske nacionalnosti tako da svi sultanovi podanici imaju ista prava i dužnosti bez obzira na razlike u rasi, veri i naciji“.^[1] O ovoj političkoj ideologiji i politici detaljno se govori u posebnoj odrednici nove turske Islamske enciklopedije. Na sasvim turski način i u duhu turskog interesa. Prema tome, ako je verovati Turcima, osmanizam je termin koji se odnosio na unutrašnje preuređenje Osmanskog carstva u duhu ideje evropskog modernizma.^[2]

Turci, svakako, žele da i mi na njihovu istoriju gledamo „njihovim očima“ pa da jedan pokret, koji nama samima nije značio ništa, posmatramo kao važan izraz reformskog duha te da celu istoriju osmanskog vladanja negiramo prihvatajući njihovu definiciju. Naravno, o posledicama te vlasti i tog perioda Turci mogu raspravljati sa pozicije vlastitog interesa ali moraju prihvatiti da postoje mišljenja i stavovi porobljenih naroda i njihov ugao gledanja na Osmanski period.

Često se kaže da je Osmansko carstvo bilo turska država. Istini za volju, osnivači osmanske države i dinastije jesu bili turskog porekla, ali se osmanska država širila s novim osvajanjima i vremenom obuhvatala mnoge narode koji su govorili različitim jezicima i imali različite vere. Štaviše, samu vladajuću klasu u Osmanskom carstvu su tokom većeg dela njegove istorije činili ljudi iz različitih etničkih grupa. Od „klasičnog doba“ Mehmeda II i Sulejmana pa do jačanja nacionalizma u 19. veku čak su i sami pripadnici vladajuće klase pod „Turcima“ podrazumevali proste i nepismene seljake iz Male Azije s kojima nisu hteli da imaju ništa. Zato predstavnici osmanske vlasti i učeni ljudi svoju državu nikad i nisu zvali turskom, nego devlet-i aliye, visoka porta, ili devlet-i ali-Osman, država Osmanove loze. Kao i u većini drugih srednjovekovnih i ranih novovekovnih država, lojalnost dinastiji bila je mnogo važnija od pripadnosti etničkoj grupi.

Ponekad su sultani, tokom „klasičnog doba“, imali neograničenu vlast i kontrolisali sve što se dešava širom osvojenih oblasti. Međutim, carevinu koja se prostirala na tri kontinenta nije bilo lako nadgledati, naročito s onako ograničenim tehničkim sredstvima kakva su postojala u kasnom srednjem vijeku i na početku novog doba. Čak je i sistem timara, zahvaljujući kojem su sultani kontrolisali najznačajniji deo vojske, zapravo bio samo sredstvo kakvo se koristilo u svim razvijenijim poljoprivrednim društvima s nešto većom teritorijom i stanovništvom – sredstvo, dakle, kojim se na lokalnom nivou postizalo ono što se, s obzirom na nizak stepen razvoja novčane privrede, nerazvijen saobraćajni sistem i nerazvijen sistem komunikacija, nije moglo postići na nivou čitave zemlje, a što je zahtevalo efikasne mere kojima bi se očuvali red, mir i obezbedio prenos svakog proizvedenog viška u ruke same vladajuće elite. Kasnije sultan postaje i verski vođa ali jednostavno rečeno, „despotska“ vlast osmanskih sultana samo teorijski je zavisila od Boga, a praktično od okolnosti kakve,u to doba, vladaju među državama i među ljudima.

Razlika između društava i stanovništva jugoistočne Evrope, s jedne, i osmanskih osvajača s druge strane, okosnica je mnogih naših nacionalnih verzija istorije. Tokom osvajanja i duge osmanske vladavine sukoba je bilo mnogo, a na predstavi o tom vremenu i sudbini vlastitog naroda nastali su mnogi mitovi i uverenja sa kojima je i danas nemoguće polemisati.

Najveći deo Jugoistočne Evrope Osmanlije su osvojile u 14. i 15. veku, neki su delovi ili zauzeti posle (na primjer Slavonija, Banat, Kipar, Krit), ili nikad nisu ni potpali pod osmansku vlast (Krf, Slovenija, delovi Dalmacije i Hrvatske). Za narode u ovoj regiji osmanska vladavina predstavlja izuzetno važnu istorijsku činjenicu, koja je odredila njihove živote u neposrednom i dugoročnom smislu.

Istoričari su o tome imali vrlo često različita, ponekad i suprotstavljena mišljenja. Većina istoričara o tom je procesu pisala sa stanovišta nacije, iako su narodi kasnoga srednjeg veka retko doživljavali svet na etnički način. Za jedne su osmanska osvajanja katastrofa, bilo za njihov narod, bilo za celu evropsku civilizaciju, a za druge su predstavljala simbol mira koji je osmanska vladavina uspostavila. Naravno, celi je taj proces osvajanja bio daleko kompleksniji i u njemu je vrlo teško jasno razdvojiti etničke, verske i kulturne grupe i prepoznati sve njihove interese.

Ipak, sa sigurnošću se može reći: Osmanska država je predstavljala:

– Versku i naslednu monarhiju kojoj je na čelu sultan kao vrhovni politički i verski autoritet^[3]

– Moć države bazira se na vojnoj sili kojom upravlja (takođe) sultan^[4]

– Ekonomski i privredni odnosi zasnovani su na specifičnom „timarsko-spahijskom“ feudalnom sistemu^[5]

– U carstvu vlada potpuna i permanentna diskriminacija nemuslimana i žena.

Jednostavno, reč je o totalitarnom, teokratskom, militarnom i diskriminatorskom carstvu, na tri kontinenta, sa Osmanizmom kao definicijom i izrazom feudalne organizacije i ideje vladanja.

Osmanizam je ideja Osmanskog carstva i ona je na ovom delu Evrope funkcionisala pet vekova. Iako se feudalna Evropa nije puno razlikovala, ipak je u periodu Osmanske vladavine, i pored velike volje, teško pronaći bilo šta pozitivno. Naše (a time mislim na sve Južne Slovene i druge Balkanske narode) istorijsko iskustvo sa Turcima je teško, bolno i nema ni jednu pozitivnu dimenziju. Ta vladavina je naša zajednička tragedija, koja ostavlja posledice i nakon što je doživela težak poraz baš na Balkanu. I ne samo na Balkanu i Podunavlju, nego i u Prvom svetskom ratu – tek ti porazi doveli su konačno do stvaranja kritične mase potrebne za revolucionarne promene, koje je predvodio, vojskovođa i (kasnije) državnik Kemal paša Ata-Turk.

U „Sukobu civilizacija“ Semjuel Hantigton otkriva tektonsku, civilizacijsku napuklinu koja je nastala turskim prodorom na Balkan u drugoj polovini 14. vijeka i ostavila neuređene granice između islamske i hrišćanske civilizacije na svim linijama turskog prodora. Hantington prognozira sukobe i ratove u Mediteranu a posebno na Balkanu. Pada u oči da se geografski špic agresije tokom poslednja dva veka osmanske ekspanzije poklapao sa idejom i programom “zelene transverzale”. Od samog početka, taj je koncept imao kristalno jasnu geopolitičku logiku. Napori Osmanlija u cilju islamizacije lokalnog stanovništva i kolonizacije muslimana iz Azije bili su daleko tvrđi i uspešniji duž koridora Trakija-Makedonija-Kosovo-“Sandžak”-Bosna nego u drugim osvojenim hrišćanskim zemljama – npr. u kopnenom delu Grčke, u centralnoj Srbiji, severnoj Bugarskoj ili Vlaškoj.

Osmanska imperija napokon se raspala pre skoro jednog veka, ali njeno nasleđe je ostalo širom Balkana. Na tih pola miliona kvadratnih kilometara danas živi oko 60 miliona ljudi. Od tog broja, pravoslavni hrišćani – Grci, Bugari, Srbi i slovenski Makedonci – imaju tanku većinu od jedva iznad 50 odsto. Muslimani – 12 miliona njih u evropskom delu Turske i približno još toliki broj Albanaca, slovenskih muslimana i etničkih Turaka van Turske – čine oko 40 odsto stanovništva; dok katolika (uglavnom Hrvata) ima tek sedam odsto. Ove zajednice ne žive danas niti su ikada živele u multikulturnom skladu. Trajna mržnja, koja se snažno emitovala iz Sarajeva, centra islamske ksenofobije i radikalizma u Evropi a posebno u ovom (žrtvovanom i otpisanom u korist Austro-Ugarske) geopolitičkom ostatku“, tačnije pipku osmanskog oktopoda, ostala je jedina konstanta. O tome je, pisao Ivo Andrić, kao o prokletoj avliji koja povremeno eksplodira u verski motivisano, krvavo nasilje, kao trajnom izrazu i rezultatu osmanske vladavine. Nasuprot revizionističkom mitu o benevolentnoj, multikulturnoj i tolerantnoj carevini, mitu koji je jedan od ideoloških stubova neoosmanizma, ta je vladavina uvek imala u islamu utemeljenu – islamom opravdanu, institucionalnu diskriminaciju nemuslimana i strahom i nepoverenjem ispunjenu koegzistenciju naroda.

Mnogo prije Sjedinjenih Američkih Država, Osmansko carstvo je funkcionisalo kao imperija zla koja podstiče i podržava ideologiju kulturnih podela, tenzija i sukoba. I danas, ta mržnjom opsednuta muslimanska populacija i njihova elita, uprkos prividno umerenoj retorici, nikada nisu odustali od političkog cilja uzurpacije balkanskog prostora kao islamskog bastiona uz spremnost da se iskoristi Evropska unija za povratak islamskog uređenja društva i države i realizaciju programa islamske dominacije, sanjane 150 godina.

Većina balkanskih muslimana živi u kompaktnim pojasevima teritorije duž takozvane Transverzale. Postoje samo dve značajne pukotine u tom lancu. Jedna je u istočnoj Makedoniji, gde tek nešto više od sto kilometara vazdušne linije deli najistočnija albanska sela kod Kumanova od najzapadnijih naselja Pomaka u jugozapadnom špicu Bugarske, u Blagoevgradskoj oblasti. Druga je u trouglu Nova Varoš-Prijepolje-Pljevlja u Raškoj oblasti, duž puta i železničke pruge Beograd-Bar.

Međutim, geografska rasprostranjenost uporišnih punktova Zelene transverzale prikriva njenu vitalnost i potencijalne buduće dimenzije iz prostog razloga što se hrišćanske zajednice na Balkanu nalaze u stalnom političkom konfliktu, odsustvu bilo kakve konzistentne politike saradnje. Posebno vidljiva je negativna spremnost pojedinih država da se buduća geostrateška oblikovanja ovog prostora rade u savezništvu sa Turskom državom, nastala na predrasudi da je jedina stvarna pretnja miru i katoličkoj Evropi obnovljena moć Rusije. Ovaj pristup koji ugrožava evropski mir i stabilnost formulisan je u Londonu i Vašingtonu istovremeno predstavljajući izraz zajedničkih geostrateških planova Nemačke i Turske, baziranih na nemačkom konceptu „prodora na istok“ i turskoj ambiciji da prodre na zapad i vrati se potpuno u Evropu, i istoriske nezrelosti zvaničnog Zagreba i mržnjom zadojenog Sarajeva.

„Jednog dana, moje ponizno tijelo će se, sigurno, pretvoriti u prah. Ali republika će ostati da živi. Uvijek.“

Kemal Mustafa-paša Ataturk

____________________________

Odrednice:

[1] Joseph von Hammer, Historija Turskog/Osmanskog Carstva, vol. 3, Zagreb 1979, str. 408-409.

[2] TDV Islam Ansiklopedisi, Istanbul, 2007, vol. 33, „Osmanlicilik“, str. 485-487.

[3] Shaw, „Ottoman View of the Balkans“, str. 69-70

[4] O pojedinostima vidi Sugar, Southeastern Europe under Ottoman Rule, str. 37-3X; Rycaut, Present State of the Ottoman Empire, str. 172-173

[5] O timarskom sistemu vidi Tomasevich, Peasants, Politics, and Economic Change, str. 2X-33; Sugar, Southeastern Europe under Ottoman Rule, str. 98-99, 212

Izvor: Fond Strateške Kulture