Kontraverze svepravoslavnog Sabora

Pravoslavna crkva je, ne smemo zaboraviti, Jedina Sveta Saborna i Apostolska crkva. U istoriji Rusije mnoge stvari su naše postojanje podelile na „pre” i „posle” – pre hrišćanstva, pre najezde Mongola i Tatara, pre Smutnih vremena, pre raskola, pre Petra Velikog, pre revolucije, pre rata. Ali ima i događaja koji na prvi pogled ne deluju epohalno, ali su neizmerno uticali na tokove istorije. Među ovim poslednjima je i nedavno hodočašće patrijarha ruske crkve i šefa ruske države.

Patrijarh Kiril i predsednik Putin su posetili Svetu Goru. Ali je posebno važna činjenica da su duhovni i nacionalni vođa države zajedno bili u molitvi na mestu na kome se vekovima pažljivo čuva tradicija Istočne rimske imperije – Vizantije. Ovaj događaj je iste važnosti kao i onaj kada su prvi ruski monasi pre hiljadu godina postali svetogorski monasi, kada je Moskovskoje carstvo nasledilo palo Rimsko carstvo.

Da se prisetimo da je posle Firentinskog koncila 1439. godine, Konstantinopoljska patrijaršija, Drugi Rim, odlučila da se pridruži katolicima, te je tako izgubila ulogu čuvara pravoslavnog hrišćanstva. Kada su mitropolita Isidora, koji je potpisao koncilski dogovor, iz Konstantinopolja poslali u Moskvu, odakle je proteran upravo zbog tog potpisa, uloga čuvara pravoslavlja je prešla na rusku crkvu i rusku državu.

ODNOSI RUSKE I KONSTANTINOPOLJSKE CRKVE

U međuvremenu, smatrajući sebe i dalje „vaseljenskim”, konstantinopoljski patrijarsi i episkopi su kroz istoriju nastavljali da se mešaju u život autokefalne Ruske crkve. Najupečatljivije mešanje bila je aktivna uloga grčkih arhijereja u provođenju tragične crkvene reforme u drugoj polovini 17. veka, koja je dala povod za najgore podele u istoriji Ruske crkve.

Dalji smer i ponašanje crkve nakon turske okupacije Konstantinopolja postali su još problematičniji sa tačke gledišta pravoslavlja, patrističkog hrišćanstva. Ovo je postalo posebno očigledno u 20. veku, kada je 1920. godine Locum Tenens patrijaršijske stolice, mitropolit Dorotej iz Burse izdao enkliktiku O Crkvi Hristovoj u svetu. U njoj je sebi samovoljno dodelio ulogu „svepravoslavnog pape” i pozvao hrišćane, bez obzira na njihovu doktrinarnu razliku u odnosu na pravoslavlje, da se svi približe vaseljenskom jedinstvu. Kao prvi korak u tom pribiližavanju, on je ponudio ujednačavanje kalendara sa katolicima i protestantima.

U to vreme, tron Konstantinopoljske patrijaršije je pod sumnjivim okolnostima zauzeo zloglasni Meletije (Metaksakis), koji je bio član masonske lože Harmonija. Patrijarh Meletije je odigrao glavnu ulogu u potpunom odvajanju Ruske i Konstantinopoljske crkve. On je 1923. godine sazvao takozvani Svepravoslavni sanhedrin (kongres), na kome su priznati sovjetski disidenti, kao i neke crkve kao nezavisne (ukrajinska i estonska). Isti taj lažni sinod usvojio je niz antipravoslavnih odluka, koje su u suprotnosti sa kanoničkim pravom. Među odlukama su i one o promeni crkvenog kalendara i pravu sveštenika na drugi brak. Pored toga, na Meletijevom sanhedrinu je posredno Sv. Tihon, patrijarh moskovski i cele Rusije, pozvan da napusti mesto patrijarha i prepusti ga reformatoru.

Kasnije slabljenje ruske državnosti tokom raspada Sovjetskog Saveza samo je doprinelo novim konfrontacijama između Moskvovske i Konsantinopoljske patrijaršije. Ova druga je postala patron raskolničkih grupa, kakve su Estonska u Ukrajinska crkva a konstantinopoljski patrijarh Vartolomej I je priznao i takozvanu Estonsku apostolsku pravoslavnu crkvu. Ovo je, sa druge strane, dovelo do istorijske odluke da Sveti sinod ruske crkve od 23. februara 2016. odloži kanonsko i euharističko ujedinjenje sa Konstantinopoljskom patrijaršijom i Autonomnom finskom arhiepiskopijom, kao i da se suzdrži od zajedničke službe sa konstantinopoljskim patrijarhom.

Iako je ovo pitanje kasnije rešeno politički, odnosi između Ruske i Konstantinopoljske crkve se nisu oporavili – predstojeći Svepravoslavni sabor, zakazan za 16. i 17. juni na Kritu, je najočitiji primer. Lično sam daleko od toga da optužujem hijerarhiju Ruske crkve da planira da se učešćem na saboru udalji od pravoslavlja. Jer činjenica je da je Patrijarh Kiril taj – zajedno sa mnogim grčkim i gruzijskim velikodostojnicima – čiji stav je sve vreme konzistentan.

DA LI JE BOLJE OTIĆI NA PECANJE?

Oko predstojećeg Svepravoslavnog sabora su se isplele mnoge kontroverze, uključujući i one o pripremljenim dokumentima, u kojima se blago i „diplomatski” navodi da pravoslavci nepravoslavne hrišćane ne smatraju „drugovercima”, već jereticima. I za Crkvu su isto tako važne političke posledice ovog Sabora. Na kraju krajeva, ako se Sabor održi kako je predviđeno, onda će to biti neka vrsta koristi za Vartolomeja I, konstantinopoljskog patrijarha. Da, mi mu priznajemo istorijski ustanovljeno „prvenstvo časti” u dvojstvu pomesnih crkvi, ali takođe vrlo dobro znamo da se taj čovek upetljao sa zapadnim službama i da je poslednjih godina davao neverovatan broj rusofobnih izjava, uključujući i kritiku koncepta Trećeg Rima.

Zato su danas mnogi pravoslavni hrišćani ozbiljno zabrinuti da planirani Svepravoslavni sabor neće biti sastanak predstavnika pravoslavnih pomesnih crkvi, već neki simulakrum Osmog vaseljenskog sabora. A to znači lažni sabor, na kome će patrijarh Vartolomej probati da ličnu volju (a tako i volju zapadnih scenarista) nametne pravoslavnom svetu. Te ovaj sabor na kraju neće voditi približavanju pravoslavih hrišćana, već daljim podelama i sukobima.

I zato, iako se ne slažem sa histerisanjem „istinskih pravoslavaca”, koji danas organizuju razne vrste pobuna i neosnovano kritikuju našu crkvene oce, ipak se pitam: da li se isplati? Da li je potrebno na ovaj način rešavati probleme? Možda je bolje – umesto kod zapadnih obaveštajnih agencija, koje su se razmilele po Kritu – otići na pecanje. To je nešto što svi Rusi, uključujući i sveštenstvo, tradicionalno vole.

Izvor: Katehon