Prava srpskog naroda u regionu

Napredni klub, udruženje građana iz Beograda, svake godine objavljuje Izveštaj o političkim pravima srpskog naroda u regionu. Upravo je objavljen četrnaesti godišnji izveštaj od 2009. godine o pravima 1,7 miliona Srba koji žive u okolnim državama.

Kraj šestog talasa epidemije korone, vrhunac krize u odnosima između Globalnog Zapada i Ruske Federacije, te rat koji je 24. februara 2022. izbio između poslednje i Ukrajine svakako nisu pogodovali interesima srpskog naroda koji živi izvan granica Srbije. Svi trendovi erozije i suzbijanja prava proklamovanih ustavima i zakonima susednih država,  nastavljeni su i pojačani.

Bosna i Hercegovina

U Bosni i Hercegovini ubrzan je proces njene unitarizacije i lišavanja srpskog naroda svih kolektivnih prava. Uskraćujući Srbima prava, za koja u slučaju Albanca ili Kurda ratuju, SAD i saveznici pravdaju se višedecenijskom kampanjom kojom Srbe predstavljaju kao narod kolektivno kriv za genocid, čija je kultura istorijski kontaminirana. Ovo je stav mejnstrima u SAD, Britaniji i Nemačkoj.

Produžen je napad na Dejtonski ustav koji sprovode bošnjačke političke partije uz pomoć SAD, Britanije, SR Nemačke i NATO-a. Pored nelegalnih i nelegitimnih odluka Ustavnog suda, oštećivanja samo Republike Srpske, preko nepoštovanja prava samo manjeg entiteta i konstitutivnih naroda prilikom političkog vođenja Bosne i Hercegovine, do kampanja mržnje, zabrana ulaska u BiH građanima Srbije, ekonomskih sankcija i drugih aktivnosti protiv prava jednog naroda.

Prilike su radikalizovane krizom i ukrajinskim ratom. Tako smo prošle godine čuli da Bošnjaci (Muslimani) moraju da budu pacifikovani u jednoj unitarnoj višenacionalnoj državi u kojoj bi dominirali, budući da u samostalnoj nacionalnoj državi mogu predstavljati „opasnost za Evropu” (Volfgang Šojble). Kao cilj Zapada proklamovano je stvaranje „jedne zemlje, jednog naroda” (Angelina Ajnhorst, nemačka političarka zadužena za reformu izbornog sistema u BiH). Ustavni sud BiH (kojem je prošao mandat, gde većinu čine muslimanske i strane sudije, neki na dužnosti 20 godina) nastavio je s faktičkim promenama Ustava.

Prošle godine oduzet je deo imovine samo Republici Srpskoj. Kristijan Šmit, nemački političar koga Savet bezbednosti UN nije izabrao na dužnost visokog predstavnika, omogućio je izbore u Federaciji BiH po sistemu koji favorizuje Bošnjake. Najavio je i da će nametnuti udžbenike istorije koji usvajaju bošnjački nacionalistički narativ. Republika Srpska je tokom protekle godine pokušala da vrati nadležnosti koje su joj protivno Ustavu i silom oduzeli guverneri iz SAD i EU. U BiH je u toku demonstracija sile NATO vojske.

Začuđujuće je da demokratske države koje su branile prava manjina u Srbiji
(Jugoslaviji) i Ruskoj Federaciji (SSSR-u), danas suzbijaju srpski narod gde god je u manjini, a u BiH deluju pritiv faktički većinskih Srba i Hrvata, ukolikoovi ne prihvataju umanjenje svoje dejtonske autonomije i stvaranje centralizovane, jednonacionalne „bosanske“ države.

Prethodna godina donela je najveće napade na Republiku Srpsku i srpski narod od 1995. godine i kraja rata. Srpska i njene vlasti su stavljeni pod nove sankcije, izlovani su, a tokom godine su Ustavni sud i strani guverner oduzeli određena prava (na imovinu i samostalno organizovanje izbora) Srpskoj. Izostala je jasna i održiva politička agenda Srbije. Smanjeno je zvanično finansiranje za Srbe u regionu. Politika simbola i gesta koja je ranije pretpostavljana trajnom političkom, ekonomskom i prosvetnom delovanju umanjena je i donekle utihla tokom prethodne godine.

Crna Gora

Tokom 2021./2022. godine propala je nominalno opoziciona i navodno Srbima naklonjena vlada Crne Gore. Srpske stranke su i dalje ostale izvan vlasti. To je, sada je jasno, na osnovu izjava i javnih izvora, odluka ne samo nacionalističkih crnogorskih struktura nedemontiranog režima, već i SAD i EU.

Zvanična Srbija vodila je polovičnu i neiskrenu politiku zaustavivši veći deo finansiranja projekata na polju kulture i informisanja srpskog naroda u Crnoj Gori. Srpski narod je posle dve godine od pada režimske vlade, nešto više zastupljen u organima lokalne samouprave i u manjoj
meri u državnoj upravi i javnim preduzećima, ali je i dalje daleko podzastupljen u odnosu na pripadnike ostalih naroda. Uspostava manjinske vlade, okupljene oko stranaka nacionalnih manjina, učinila je vladu zavisnom od DPS-a, a njena najvažnija ministarstva zauzeli su kadrovi iz duboko srbofobne SDP.

Do sada nije ostvareno niti jedno obećanje pobedničke opozicije iz 2020. dato srpskom narodu, izuzev što je promenjen sporni Zakon o slobodi veroispovesti. Temeljni ugovor Crne Gore sa SPC i dalje je predmet manipulacija. SPC još nije dobila ravnopravnost, budući da je odustajanje od potpisivanja Temeljnog ugovora (njenog izjednačavanja sa Rimokatoličkom crkvom) postalo pitanje „biti ili ne biti” za partije kojima pripada više od polovine poslanika crnogorskog parlamenta. Doduše, Temeljni ugovor je potpisan, ali je pitanje opstanka vlade Dritana Abazovića postalo još u većoj meri sporno (u međuvremenu ta vlada je oborena na inicijativu DPS-a – prim CEOPOM).

Početkom septembra 2021. na Cetinju je ustoličen mitropolit Joanikije Drugi. Hirotonisanje je prošlo u atmosferi nasilnih demonstracija i pretnji. Na Cetinju se pojavio i predsednik Crne Gore, a u obračunu sa policijom učestvovalo je oko 2000 crnogorskih nacionalista. U Evropi posle Drugog svetskog rata nije zabeleženo da je neki šef države učestvovao u ograničavanju slobode kretanja, veroispovesti i da je stao na stranu nasilnih demonstracija. Bivši ministar
odbrane Bošković tvrdio je da je ustoličenje „finalni korak u okupaciji“ Crne Gore. Uz ove demonstracije bio je celokupan nacionalni pokret i nevladin sektor susednih država – R. Hrvatske, FBiH/BiH i R. Albanije.

Kad je reč o nacionalnoj zastupljenosti Srba u organima, recimo, lokalne samouprave – gde su drugi narodi ipak više zastupljeni nego u središnjim ustanovama – stanje jedva da se promenilo posle promena iz 2020. godine. U izveštaju koji su preneli mediji u Crnoj Gori, navedeni su sledeći podaci. Od ukupno 3.780 popunjenih upitnika u 224 organa, koliko je bilo obuhvaćeno ovom Informacijom, zaposleni su se, u nacionalnome smislu, izjasnili kao: Crnogorac/
Crnogorka 1.930 (51,1%), Srbin/Srpkinja 711 (18,8%), Musliman/Muslimanka 76 (2,0%), Bošnjak/Bošnjakinja 537 (14,2%), Albanac/Albanka 242 (6,4%), Rom/Romkinja 45 (1,2%), Egipćanin/Egipćanka 10 (0,3%), Hrvat/Hrvatica 31 (0,8%), Jugosloven/Jugoslovenka 6 (0,2%),
itd. Analizom nisu obuhvaćeni državna uprava, vlada, ministarstva i državne agencije. Srbi su jedini narod, koji prelazi 1% u ukupnom stanovništvu, a manje je zastupljen od udela u stanovništvu, i to, ako poklonimo poverenje ovom izveštaj (a vlada Zdravka Krivokapića nastoja-la je da relativizuje srpske žalbe i obespravljenost), za čak 25,17%. Ostali narodi – Crnogorci, Bošnjaci,Muslimani i Albanci više su zastupljeni od udela u stanovništvu.

Poseban problem predstavljala je politika Srbije. Nakon formiranja Krivokapićeve vlade postepeno je smanjivana nezvanična pomoć i podrška Srbije ustanovama srpskog naroda. Srbija takođe nije prestala da održava tajne veze sa dvoidentiteskim strankama i organizacijom Dri-
tana Abazovića, prema kojima se ponašala na isti način kao prema opozicionim i manjinskim strankama u Srbiji. Prema saznanjima Naprednog kluba, nastavljen je intenzivan odnos između vladajuće SNS u Srbiji i stranaka najveće opozicione koalicije u Crnoj Gori, okupljene oko Nove srpske demokratije.

Hrvatska

Položaj Srba u Hrvatskoj se pogoršao u periodu avgust 2021 – avgust 2022. Dostupni podaci iz najnovijeg popisa pokazuju drastičan pad stanovništva u sredinama u kojima žive Srbi, što znači da će u mnogim mestima srpska zajednica izgubiti uslove za ostvarivanje posebnih manjinskih prava. Srbi su i dalje na dnevnoj bazi predmet diskriminacije i napada na na-cionalnoj i verskoj osnovi. U Hrvatskoj se i dalje provodi revizija istorije i relativizacija zločina kakoiz devedesetih godina, tako i iz Drugog svetskog rata. U proteklih godinu dana Hrvatska sve intenzivnije preti Srbiji blokadom pristupnih pregovora EU.

U Hrvatskoj se i prošle godine dogodilo najviše napada na Srbe u regionu. Nije poštovan zakon o upotrebi manjinskog pisma, i to samo za ćirilicu. Sprečavani su srpski predsednik i narodni poslanici da čak i privatno posete logor Jasenovac. Posle godina kampanje protiv Srba, uz brojne zloupotrebe, izvršen je popis po kojem je Srba nešto više od dva odsto u ukupnom stanovništvu države. Dovoljno je sagledati agresivnu politiku hrvatske države prema Srbiji (700 poseta zvaničnika severu Bačke) i novi nacionalni program HAZU u kojem je predložena čitava politika uslovljavanja, potčinjavanja i teritorijalnog otimanja od susednih država.

Nacionalistički gradonačelnik Vukovara Ivan Penava, koji otvoreno napada srpsku zajednicu i odbija da poštuje ustavni zakon prema kome bi u službenoj upotrebi trebalo da bude srpski jezik, prognozirao je da Srba u tom gradu ima između 25 i 28 odsto, u odnosu na 33 odsto koliko ih je bilo pre deset godina. Pad broja Srba znači da u mnogim mestima više neće biti ni trećina (uključujući verovatno i Vukovar) te da će izgubiti prava iz ustavnog zakona koji im garantuje određen nivo identitetske autonomije. Prema mišljenjima Odbora stručnjaka o primeni
Evropske povelje o regionalnim i manjinskim jezicima iz 2020. godine kao i Savetodavnog odbora za Okvirnu konvenciju iz 2021. godine, zakonski prag od najmanje trećine stanovništva je previsok.

Prema Izveštaju Srpskog nacionalnog vijeća za 2021. godinu, broj grafita i znakova koji sadrže
govor mržnje i etničku netrpeljivost čak deset puta je veći nego što je zabeleženo 2020. godine (sa 30 na 297 – povećanje je verovatno kako posledica janjavanja epidemije korone, tako i krize i ratnih napetosti u Evropi). Povećan je i broj zabeleženih slučajeva vređanja i pretnji Srbima i srpskim institucijama u Hrvatskoj, broj fizičkih napada, oštećenja/krađe srpske imovine. Ukupno, 506 slučajeva istorijskog revizionizma, govora mržnje i nasilja prema Srbima
u 2021. godini, što je gotovo dva i po puta više nego 2020. Međutim, kako procenjuje Savo Štrbac, direktor Dokumentacionog centra Veritas, „ovo je samo manji deo onoga što se dešava“

Primetna je diskriminatorna praksa postupanja u slučajevima ratnih zločina u kojima su Srbi žrtve, posebno kada je reč o članovima porodica žrtava. Kazne izrečene u zločinima u kojima su žrtve srpske nacionalnosti često su blage, a članovi porodica žrtava teško u parničnom postupku ostvaruju pravo na odštetu, a često moraju da snose i visoke sudske troškove.

U Glini, pretežno srpskoj sredini, hrvatska vlada nije obnovila kuće i infrastrukturu porušenu/oštećenu prilikom zemljotresa koji je potresao taj kraj decembra 2020. godine (za razliku od krajeva naseljenim hrvatskom populacijom – prim CEOPOM).

Srbi u Hrvatskoj su bili meta prilikom proslave praznika Dana srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave, 16. septembra 2021, koji je obeležen u svim srpskim sredinama u regionu. U medijima i u hrvatskoj javnosti iznete su sumnje u lojalnost onih građana koji bi istakli zastavu. Iako se u Hrvatskoj često na javnim mestima i u privatnim lokalima/kućama javno vijore zastave drugih zemalja, javnost je opomenuta da je kačenje stranih zastava u Hrvatskoj protivzakonito
te je najavljeno kako će oni koji pokažu srpsku zastavu biti kažnjeni.

U prethodnoj godini došlo je do novog pokušaja Hrvatske da prisvoji identitet srpskog naučnika
Nikole Tesle, čiju su porodičnu kuću hrvatske snage spalile tokom rata upravo zbog njegovog srpskog porekla. Hrvatska, koja bi u januaru 2023. trebalo da uvede evro kao zvaničnu valutu, predložila je da na svoje kovanice evra od 10, 20 i 50 centi stavi lik srpskog naučnika Nikole Tesle na šahovnici, uz kartu Hrvatske i glagoljicu.

I u protekloj godini u Hrvatskoj je zabeležen niz incidenata u kojima je figuriralo ustaštvo i
neofašizam. Navodimo samo neke od njih: u decembru 2021. je na hrvatskom satiričnom Fejsbuk i Jutjub kanalu „Pretjerivač“ objavljen crtani film „Domovinski rat za najmlađe“, u kojem su Srbi predstavljeni kao pacovi koji na kraju beže iz Knina. Snimak koji traje nekoliko minuta zapravo je prerađeni deo crtanog filma Volta Diznija „Čarobni frulaš”. Video je sinhronizovan na hrvatski, a Srbi su predstavljeni kao „štakori koji su dugo godina živeli kraj ljudi, a
onda su odlučili da žive u jednoj čistoj – štakorskoj državi”, bili su „prava napast koja je sve krala, od odećedo traktora”. Gostovanje Berlinske filharmonije uZagrebu februara meseca, reklamirano je na plakatu na kojem je štampan program iz vremena takozvane NDH. Povodom obeležavanja 31. godišnjice 9. bojne jedinice Hrvatskih odbrambenih snaga (HOS), izaslanik
Ministarstva branitelja Matko Raos je rekao da „ne bi bilo Hrvatske da nije bilo 10. aprila 1941.“, kada je osnovana takozvana NDH.

Ove godine zabeležen je i slučaj zabrane srpskim zvaničnicima da uđu u Hrvatsku. Juna 2022.
predsednica Srpske stranke Zavetnici Milica Đurđević Stamenkovski, izjavila je da je osmočlana grupa poslanika ove stranke, čiju polovinu su činile žene i funkcionerke Zavetnika, bez zvaničnog obrazloženja vraćena sa hrvatske granice i da im je zabranjen ulazak u tu zemlju. Sredinom jula 2022. predsednik Srbije Aleksandar Vučić pokušao je da poseti memorijalno područje Jasenovac. Pošto je njegova zvanična poseta odbijana, pokušao je da organizuje privatnu, ali odgovor je bio negativan. Hrvatski mediji započeli su histeričnu kampanju
prema kojoj je Vučić želeo da podstankne nastanak haosa u ovoj zemlji.

Marta 2022. ukazom predsednika Srbije Aleksandra Vučića na dužnost izvanrednog i opunomoćenog ambasadora Srbije u Hrvatskoj postavljena je Jelena Milić. Izbor Milićke za ambasadora Srbije naišao je na osudu dela javnosti budući da njeno dugogodišnje
zalaganje za pristupanje Srbije NATO i opravdavanje NATO agresije 1999. Takođe, nameće se i pitanje šta je tačno preporučilo Jelenu Milić za ambasadora Srbije, imajući u vidu da nije poznato da se posebno bavila i interesovala za diplomatiju ili položaj Srba u
Hrvatskoj, niti da ima relevantno diplomatsko iskustvo.

Kosovo-UMNIK

Srpski narod na Kosovu i Metohiji suočava se sa velikim teškoćama u ostvarivanju svojih prava. Iako vlasti u Beogradu, od 2000. godine, ne vode politiku otvorene konfrontacije sa zvaničnom Prištinom, prisutan je trend opadanja prava srpskog naroda na ovoj teritoriji pod međunarodnim patronatom. Posebno od 2013. godine i potpisivanja Briselskog sporazuma,
Srbi su stavljeni pod jurisdikciju kosovskih institucija. Od ovog sporazuma, najznačajnije je što
je narod sa severa započeo učestvovanje na lokalnim izborima, kao i što je uključen u policijski i sudski sistem ove međunarodno nepriznate albanske države. Ipak, 6 od 15 tačaka Briselskog sporazuma nikada nije sprovedeno. One se odnose na formiranje Zajednice srpskih opština.

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić, nekoliko puta je u prethodnih devet godina najavljivao kako neće sedati za pregovarački sto sa Tačijem i ostalim predstavnicima prištinskih vlasti, sve dok ZSO ne bude formirana. Međutim, on se svaki put vraćao pregovorima, čime je Srbija pokazala izvesnu dozu nekonzistentnosti u sprovođenju svoje politike. Takođe, Beograd nikada nije pomišljao na sprovođenje mera reciprociteta prema Albancima na jugu Srbije,
koji spadaju među zajednice sa najvećim manjinskim pravima u Evropi.

Ovogodišnju dezintegraciju od onoga što je ostalo od Srbije na Kosovu i Metohiji obeležila je
i predaja elektromreže kosovskim vlastima na severu pokrajine. Do septembra 2013. godine energetski sitem na severu bio je odvojen od ostatka elektromreže Kosova. Struja na severu, u Valač, stizala je iz Novog Pazara. Briselskim sporazum, a potom i Sporazumom o energetici iz 2015. godine ova praksa je prekinuta i elektrosistem je polako počeo da prelazi u ruke albanskih vlasti. Konačno, 21. juna 2022. godine, sporazumom Kosova i Srbije, kosovska firma Elektrosever dobija pristup Valaču koji u potpunosti pada pod kontrolu tzv. vlade Kosova.

Od avgusta 2021. do jula 2022. zabeleženo je 116 incidenata koje je pobrojala Kancelarija za Kosovo i Metohiju Vlade Republike Srbije. Zastrašujuće je ponašanje prištinskih vlasti i činjenica da napadači – počinioci krivičnih dela – nisu sudski gonjeni. Izdvajamo nekoliko tipičnih slučajeva. Srećko Sofronijević pogođen je iz vatrenog oružja za vreme demonstracija. Počinilac je pripadnik kosovske policije. Dragica Gašić, jedina Srpkinja u Đakovici, doživela je pravu toruturu od strane albanskih ekstremista, čak joj je paljena i kuća, ali je zahvaljujući radu Kancelarije za Kosovo i Metohiju ova Srpkinja ostala u svom domu. Juna 2022. godine je zabeleženo čak šest etnički motivisanih incidenata tokom svega 48 sati. Obijena je crkvena kancelarija u Donjoj Gušterici i opljačkano čak 11 povratničkih kuća u opštini Novo Brdo. Posebno je zastrašujuća činjenica da se od početka 2022. godine desilo 15 napada na verske objekte SPC-a, od kojih se izdvajaju obijanje Crkve Svetih Arhangela u Velikom Ropotovu i
krađa novca iz nje, te skidanje zastave sa grbom SPC-a, na Vaskrs, sa Crkve Svete Petke, u opštini Vitina.

SAD i EU su i ovom prilikom pokazale pristrastnost. Kada su Srbi blokirali puteve
odupirući se sporazumu o registarskim tablicama, oglašavao se OEBS, a održana je i sednica Saveta bezbednosti UN-a. Kada se dešavaju napadi na Srbe, zapadne sile, koje u pokrajini predstavljaju UN, ne reaguju i svojim proalbanskim stavom otežavaju položaj preostalim Srbima.

Severna Makedonija

Premda je Republika Severna Makedonija, uz Crnu Goru, jedina republika bivše SFR Jugoslavije
čije je osamostaljenje sprovedeno mirnim, nenasilnim putem Srbi su u ovoj državi sa kratkim pauzama sistematski obespravljeni i asimilovani.

Srbi su relativno zadovoljni zakonskim rešenjima koja definišu njihov položaj, pre svega činjenicom da im je ustavnim promenama iz 2001. godine dat status nacionalne manjine. Tako su dobili pravo na finansijsku pomoć države u sprovođenju programa očuvanja nacionalnog identiteta i na obeležavanje proslave svog nacionalnog praznika (Sveti Sava). U prošlom sazivu parlamenta imali su dva poslanika. Srpski jezik je u službenoj upotrebi u tri opštine severozapadne Makedonije.

Srba nema na rukovodećim mestima u izvršnoj i sudskoj vlasti R. Severne Makedonije. Problemi nastaju i u oblasti obrazovanja, jer se nastava na srpskom jeziku odvija samo u tri osnovne škole, u kojima se smanjuje broj učenika. Što se tiče nastave u srednjim školama na srpskom jeziku, ona već decenijama ne postoji.

Crkveno pitanje bilo je kamen razdora u odnosima između država Srbije i S. Makedonije, odnosno između srpskog i makedonskog naroda. Od 1967. godine na prostoru tadašnje SR Makedinije, iz SPC je protivkanonski i nasilno izdvojena „Makedonska pravoslavna crkva“. SPC je prihvatila da prizna autokefalnost Ohridskoj arhiepiskopiji MPC. Srpskim arhijerejima i sveštenicima prvi put posle 1967. dozvoljen je pristup bogomoljama na teritoriji Severne Makedonije. Ipak, treba napomenuti da srpski narod i druge manjine (osim Albanaca) u R. S. Makedoniji ne uživaju ona prava koja manjine imaju u drugim državama nastalim umesto bivše SFR Jugoslavije.

Albanija

Republika Albanija je zemlja sa kojom se graniči Srbija. Srbi u Albaniji nisu priznati kao nacionalna zajednica. Suprotno međunarodnim konvencijama nemaju mogućnost nacionalnog izražavanja na popisu. Država Alabanija je zakonom zabranila upotrebu srpskog pisma, formiranje srpskih škola na nivou višem od nevladine organizacije, sticanja dvojnog državljanstva i, na kraju, nošenje nealbanskog imena i prezimena.

Nepoznat je broj pripadnika našeg naroda u ovoj republici. Ipak, procene naših i međunarodnih organizacija su da Srba u Albaniji, svih veroispovesti, ima oko 40.000.
Najviše oko Skadra.

Politika srpske države prema pitanju Srba u Albaniji podseća na nekadašnju jugoslovensku poli-
tiku. Naše vođstvo se ponaša kao da Srbi imaju sva prava. Gotovo kao Albanci u Srbiji. Na reciprocitet se ni ne pomišlja. Posledica takve politike jeste ispunjavanje albanskih interesa i interesa ostanka na vlasti režima u Srbiji. To se očigledno vidi po funkcionisanju integracije „Otvoreni Balkan“. Usled svega navedenog i bez podrške matice, nije zabeleženo pobošljanje ni po jednom pitanju značajnom za ostvarivanje prava srpskog naroda u Albaniji. Primetan je osetan pad u aktivnostima naših udruženja u ovoj državi. „Jedinstvo“ i „Morača-Rozafa“ nisu imali takav obim rada kao ranijih godina. Nisu podržavani i podsticani od
zvanične Srbije.

Republika Slovenija

Republika Slovenija, ugledna članica Evropske unije, čiji političari neretko kao zastupnici i arbitri dolaze u Srbiju, ne dozvoljava Srbima status nacionalne manjine u svojoj državi. Iako Slovenaca ima procentualno manje u Srbiji, nego Srba u Sloveniji, oni uživaju pun manjinski status. Po procenama, Srba u Sloveniji ima oko 40.000 ili oko 2% ukupnog stanovništva (Ivica Dačić je u razgovorima sa slovenačkim kolegom Igorom Zorčičem izneo podatak da u Sloveniji živi između 70.000 i 100.000 Srba).

Među brojnim srpskim organizacijama u Sloveniji, tokom prethodne godine najistaknutiji je bio Savez Srba Slovenije. Ova organizacija često sadejstvuje sa srpskim institucijama i dobija sve veću podršku. Raduje diplomatski put kojim zajedno idu matica i naše organizacije u ovoj državi. One sve više insistiraju na ključnim pitanjima, kao što su dobijanje manjinskog statusa, priznanje srpskog jezika i sticanje dvojnog državljanstva.

Mađarska i Rumunija

U Rumuniji i Mađarskoj stanje prava je tokom protekle godine bilo zadovoljavajuće.

Po uzoru na evropsko zakonodavstvo, ostvarenje kolektivnih prava Srba i drugih nacionalnih manjina u Rumuniji zakonski je regulisano Deklaracijom o nacionalnim manjinama. Deklaracija garantuje zaštitu manjina od bilo kog oblika diskriminacije, nasilne asimilacije ili segregacije i ostvarivanje prava poput prava na obrazovanje na maternjem jeziku, verskog i
moralnog obrazovanja dece pripadnika manjina.

Srbi u Rumuniji nisu organizovani u posebnu političku stranku koja bi zastupala njihove interese, pa tu funkciju obavlja Savez Srba u Rumuniji čije je sedište u Temišvaru. Osnovne aktivnosti SSR-a su negovanje nacionalne svesti, obrazovanja na maternjem jeziku i kulturne baštine.

Srbi u Rumuniji praznuju Dan srpskog jezika ustanovljen zakonom Parlamenta Rumunije. Ovaj dan
obeležava se 21. novembra svake godine od 2016. godine. Od kulturnih manifestacija valja izdvojiti Maraton srpske pesme i igre, kao i Olimpijadu iz srpskog jezika i književnosti.

Mađarski Ustav iz 2001. godine ne priznaje nacionalne manjine nego narodnosti, u koje se ubraja i srpska zajednica.

Poboljšanje položaja srpske etničke zajednice u Mađarskoj poslednjih godina prati i trend poboljšanja zvaničnih odnosa između dveju država. Kao primeri dobre saradnje navode se zajedničke sednice dveju vlada. U poslednjih nekoliko godina zabeležen je pomak i
u ekonomskoj saradnji.

Porast u populaciji srpske zajednice u Mađarskoj pozitivno je uticao na rast broja dece koja se školuju na maternjem jeziku. Najveća srpska školska ustanova u Mađarskoj je obrazovna ustanova „Nikola Tesla“, koja se nalazi u Budimpešti, i obuhvata srpsko zabavište, osnovnu školu, gimnaziju i đački dom. Na Univerzitetu Etveš Lorand (ELTE) u Budimpešti postoji katedra za srpski jezik i lingvistiku, kao i katedra na Segedinskom fakultetu.

Vernici Srpske pravoslavne crkve okupljeni su u Mađarskoj u okviru Eparhije budimske, čije sedište se nalazi u Sent Andreji, gde se nalazi i Saborna crkva (poznata i kao Uspenjska, Bogorodičina crkva ili Beogradska katedrala).

Celokupan izveštaj možete preuzeti sa sajta Naprednog Kluba u PDF-formatu.

Izvor: Napredni klub