Rat u Siriji – Ko, s kim, protiv koga i sa kojim ciljem

Radi lakšeg razumevanja rata u Siriji, koji se vodi već skoro šest godina, poslužićemo se vrlo kratkom analizom odnosa vlasti, politike i rata. Vlast se u savremenom društvu, odnosno u određenim državama zasniva na odnosu snaga ustanovljenom u ratu i kroz rat u odredivom istorijskom trenutku. Istina je da politička vlast zaustavlja rat i da nastoji da uvede mir u društvo, ali savremeni procesi u svetu ukazuju na to da je razlog uklanjanja posledica rata nastojanje da se neutrališe neravnoteža koja se pojavila u konačnoj bici rata. Na taj način vlast u nekoj vrsti tihog rata upisuje ostvareni odnos snaga u ratu i sprovodi ga u institucije. Zato Mišel Fuko (francuski filozof i teoretičar), smatra da je racionalnije vlast posmatrati i analizirati na osnovu pojmova borba, sukob ili rat nego na osnovu pojmova cesija, ugovor, otuđivanje itd. Zato on smatra da je „vlast rat nastavljen drugim sredstvima“, čime se obrće Klauzeviceva rečenica da je „rat nastavak politike drugim sredstvima“. To znači da politika potvrđuje i obnavlja neravnotežu sila koje su učestvovale u ratu. Obrtanje Klauzevicevog shvatanja rata znači i to da političke borbe, sukobi povodom vlasti, sa vlašću i za vlast unutar „civilnog mira“ treba tumačiti kao nastavak rata. Takođe, znači i da se konačna odluka donosi samo kroz rat, tj. upotrebu sile, pri čemu oružje treba da bude sudija.

Možda je Sirija najbolji primer za potvrdu ove kratke analize odnosa politike, vlasti i rata, te stalne neravnoteže, koja nastaje u konačnoj bici rata. Znamo da je Sirija postala nezavisna republika 1946. Da je demokratska vlast srušena od strane pučista uz pomoć SAD već 1949. Zatim su se u istoj godini desila još dva vojna puča. Onda se ustankom protiv vojne vlasti 1954. vlast vraća građanima. Sirija je bila u uniji sa Egiptom, iz koje je istupila 1961. Ponovo se dešava državni udar 1963. i na vlast dolazi Bas partija, da bi se 1966. desio još jedan državni udar, i konačno 1970. tadašnji ministar odbrane Hafiz el Asad je dograbio vlast i proglasio sebe za predsednika i na toj poziciji je ostao sve do smrti 2000. U periodu vlasti Hafiza el Asada u Siriji ne možemo reći da se radilo o demokratskom sistemu vlasti, odnosno o parlamentarnoj demokratiji. Bila je to vlasti i mir u čijim temeljima je duboko ležala prošlost i rezultati svih predhodnih sukoba.

Hafiza el Asada na vlasti u Siriji zamenjuje njegov sin Bašar el Asad, koji je odmah posegnuo za nedemokratskom merom, promenivši odredbu Ustava i smanjivši broj godina za predsednika sa 40 na 34, kako bi on mogao preuzeti vlast. Dolaskom na vlast Bašara el Asada pojavile su se nade za političkim i socijalnim reformama, međutim rezultati su bili skromni. Politički protivnici su hapšeni i njihovi zahtevi za slobodnim izborima su ugušeni. Takođe rastao je i sukob sa Kurdima koji naseljavaju severoistočni deo Sirije. Stanje ljudskih prava i građanskih sloboda je bilo slabo. Uporedo sa svim navedenim došlo je i do pada privrednog rasta, porasta nezaposlenosti i pada životnog standarda.

U takvom stanju Siriju zatiče arapsko proleće. Tako da već početkom 2011. dolazi do prvih napuklina u političkom sistemu, poziva na demonstracije, koje upućuje i organizuje Reformistička stranka Sirije sa sedištem i podrškom u SAD. Promenom ukupne situacije na Bliskom istoku i na severu Afrike, padom niza dugogodišnjih režima u građanskim protestima ili u građanskom ratu, sudbina Sirije postaje vrlo neizvesna.

Otvorena pobuna i demonstracije koje su izbile u nekoliko sirijskih gradova, nebivaju ugušeni i ne dolazi do smirivanja situacije. Na scenu stupaju naoružani demonstranti i sukobljavaju se sa sirijskom vojskom. Pokušaj da se nemiri uguše oružanim putem nije uspeo. I evo već skoro 6 godina imamo krvavi rat u Siriji.

Da vidimo ko, sa kojim ciljem i protiv koga ratuje u Siriji.

Ukoliko bi smo rat u Siriji posmatrali kao nešto što se tiče samo Sirije, onda bi smo načinili veliku grešku. Nije lako nabrojati sve sukobljene strane u ratu u Siriji, kako one koje su autohtone, sa prostora Sirije, tako i one koje su umešane u taj sukob iz vana, a borave na teritoriji Sirije i one koje indirektno učestvuju u tom sukobu, dejstvima sa distance, iz vazdušnog prostora ili pak pružajući podršku informativnom, obaveštajnom, političkom, diplomatskom i logističkom smislu.

Pogledajmo o kojim sukobljenim stranama je reč:

1) Sirijske oružane snage – Asadove snage, regularna Vojska Sirije (Armija Sirije, Sirijska ratna mornarica, Sirijsko vazduhoplovstvo, Sirijska republikanska garada,). Asadu vojnu podršku pružaju Rusija, Iran, Kuba. Političku podršku mu pružaju Belorusija, Kina, Severna Koreja, Irak, Venecuela, Egipat (od 2015.). Kao što može videti sve zemlje koje podržavaju Asada na bilo koji način, imaju suprostavljene interese i ciljeve sa SAD, skoro na svim poljima državnog i politčkog delovanja.

2) Sirijska opozicija – Pobunjeničke snage, Slobodna sirijska armija (Sirijska oslobodilačka armija, Livaa Al-Umma). Ekonomsku, logističku i vojnu pomoć im pružaju: SAD, Turska, Katar, Saudijska Arabija, Velika Britanija.

3) Islamska država – Al Nusra, Iračka Al Kaida, Tatah el Islam, Arara el Šam i Sukur el Šam. Otvorenu podršku im ne pruža nijedna država, mada postoje informacije da su ih SAD u jednoj fazi snadbele sa oružjem.

4) Sirijski Kurdistan – Zapadni Kurdistan – Kurdski vrhovni savet (Narodne odbrambene jedinice). Političku i vojnu pomoć pružaju im Irački Kurdistan, SAD, VB, Kanada, Francuska, Australija, Saudijska Arabija, Katar, Jordan, Bahrein, Rusija i dr.

Pored toga što smo naveli određene zemlje koje pružaju političku, ekonomsku i vojnu podršku navedenim sukobljenim stranama, kao strane u otvorenom oružanom sukobu, odnonso u ratu u Siriji možemo između ostalih smatrati i SAD, Rusiju, Tursku.

Skoro da nema zemlje u svetu koja neispoljava interes za rat u Siriji, ili pak da se taj rata ne dotiče u geopolitičkom i vojno-strateškom smislu većine zemalja sveta. Malo je zemalja u svetu koje imaju individualnu-nezavisnu poziciju kada je reč o ratu u Siriji. Skoro svaka od zemalja sveta kroz određene formalne ili pak neformalne odbrambene saveze posmatra rat u Siriji.

Pogledajmo koji su osnovni ratni ciljevi sukobljenih strana u ratu u Siriji.

Sirjske oružane snage Bašara el Asada, polaze od osnovnog ustavnog načela i zadatka Oružanih snaga, a to je odbrana integriteta i suvereniteta zemlje, očuvanje ustavnog poretka i uspostava mira u zemlji, i na taj način održanje na vlasti Bašara el Asada. Ostvarivanje ovoga cilja podrazumeva vojno neutralisanje i uništenje Islamske države, poraz kurdskih snaga i sprečavanje otcepljenja dela teritorije Sirije, koji naseljavaju Kurdi, poraz Sirijske opozicije – Sirijske oslobodilačke armije, njihovo razpuštanje i vraćanje mira u zemlju.

Islamska država Iraka i Sirije (ISIS), koja je prvobitno formirana kao militantna grupa, koja svoje korene vuče od sunitskih fundamentalističkih grupa, koje su početkom 2004. nastale u Iraku nakon američke invazije, i vodile su borbu protiv američkih invazionih snaga. Nakon povlačenja SAD iz Iraka i izbijanja rata u Siriji ISIS proširuje svoje aktivnosti na zapad i stupa u savez sa drugim islamističkim grupama, ali neposredno dobija oružje od SAD i njihovih saveznika. U to vreme SAD računaju na ISIS kao snagu za borbu protiv Asada u Siriji. ISIS uspeva osvojiti velike delove teritorije Iraka i Sirije i postaje značajan faktor u građanskom ratu u Siriji. Njihov osnovni cilj je planetarnih razmera, stvaranje islamske države i kalifata i uvođenje šerijatskih zakona vladanja svetom. Konkretno u Siriji nastoje izvojevati vojnu pobedu i proglasiti celu Siriju delom budućeg Kalifata.

Sirijska opozicija – Sirijska oslobodilačka armija, predstavlja oružane formacije opozicionih političkih snaga u Siriji. Uz svesrdnu pomoć SAD, Turske i nekih drugih arapskih i zapadnih zemalja, kao osnovni cilj imaju rušenje vlasti Bašara el Asada i formiranje kako oni kažu „slobodne demokratske Sirije“. Ciljevi Sirijske opozicije su identični ciljevima SAD i drugih njihovih pomagača. Ukoliko bi ove snage pobedile u ratu u Siriji onda bi bila formirana još jedna nova vlada i država po željama SAD, i to bi bila još jedna pologa za SAD za njihovo lakše delovanje na bliskom i srednjem istoku i potiskivanje Rusije iz toga regiona. Jer za SAD nema konačnog završetka započetih procesa arapskog proleća dok se ne reši problem u Siriji, koji se zove Bašar el Asad.

Sirijski Kurdistan – Zapadni Kurdistan sa svojim narodnim oslobodilačkim jedinicama vodi značajnu borbu protiv ISIS, a istovremeno vodi i borbu za autonomiju Kurda u Siriji, za vlastiti entitet, ili pak za ujedinjenje svih Kurda koji žive u tri države na severoistoku Sirije, Zapadu Iraka i jugoistoku Turske.

Dakle ko je kome glavni neprijatelj u Sirijskom građanskom ratu. Za Bašara el Asada glavni neprijatelj su terorističke snage u koje on ubraja i ISIS i Snage sirijske opozicije, a kao manju pretnju vidi Kurdske snage, posebno dok se one uspešno bore protiv ISIS. Istovremeno kao svoje neprijatelje Asad vidi i SAD, koje direktno pomažu i podržavaju sirijsku opoziciju i nastoje da ga svrgnu sa vlasti. Takođe je i Turska veliki neprijatelj za Asada. Turska pomaže snagama sirijske opozicije zajedno sa SAD, ali se borbi protiv Kurda, koji nastoje izboriti kurdsku državu zajedno sa iračkim i turskim kurdima.

Za ISIS su svi neprijatelji koji neprihvataju Kalifat. Zahvaljujući vojnim uspesima u Iraku i Siriji, ISIS planira i uspeva da aktivira svoje mnoge simpatizere i članove koji žive na zapadu i u Evropi, i da vodi prljavi rat protiv civila širom sveta, isključivo kroz najužasnije terorističke akte.

Za snage sirijske opozicije glavni neprijatelji su Asad i ISIS. Za Kurde glavni neprijatelj je ISIS, zatim manja pretnja su snage Asada, ali značajna pretnja im je Turska.

Kakva je pozicija spoljnih podržavalaca i pomagača sukobljenih snaga u Siriji. Da li se na osnovu obima i načina angažovanja vojnih snaga država kao što su SAD, Rusija, Turska, mnogih arpaskih zemlje, zemelja EU, može govoriti o novom svetskom ratu, ili pak o uvodu u taj rat. Iako se rat teritorijalno vodi na ograničenom prostoru, obzirom na postavljene ciljeve aktera u ratu, angažovane države i vojne snage, te način dejstva i krajnje posledice onda se može reći da je reč o ratu svetskih razmera, u kome se odmeravaju koncepcijske, moralne i fizičke komponente vojne moći najjačih zemalja sveta.

Kakve su pozicije SAD i NATO, Rusije i Turske kada je reč o ratu u Siriji.

SAD, kao i druge važne članice NATO odigrale su presudnu ulogu u otpočinjanju arapskog proleća, i izazivanju spirale nasilja. Jedna od tih posledica jeste i značajan doprinos nastanku i jačanju snaga ISIS i njihova umešanost u rat u Siriji. Pošto su SAD odigrale važnu ulogu u političkom i vojnom organizovanju i konsolidovanju snaga opozicije, kao glavnih nosioca i subjekta obaranja režima Bašara el Asada, one su nastavile sa aktivnom ulogom naoružavanja, opremanja i obučavanja, te političkog i diplomatskog promovisanja budućih novih snaga koje bi trebalo da vladaju Sirijom.

SAD su se na bazi njihovih ranije proklamovanih načela mešanja u unutrašnje stvari suverenih država u ime „zaštite ljudskih prava i građanskih sloboda, te legalnog svrgavanja diktatorskih režima u svetu“ otvoreno ušle u oružani sukob u Siriji, na strani opozicionih snaga. Istini za volju SAD su otpočele vazdušnu kampanju avioudara na snage ISIS. Ti vazduhoplovni udari su bili precizno planirani i izvođeni, tako da su snage ISIS koje su u se sukobljavale sa Asadovim snagama, i koje su im nanosile velike gubitke, bile pošteđene američkih avioudara. Pored vojnog-oružanog angažovanja snaga SAD iz vazduha i sa distance po Asadovim snagma, kao i logističkom i obaveštajnom podrškom opozicionih snaga, SAD su intenzivno radile na stvaranju šire koalicije u arapskom svetu i na zapadu, protiv režima Bašara el Asada. Znači glavni protivnik-neprijatelj SAD u ratu u Siriji su: Oružane snage Sirije, snage Asada, snage ISIS, kao direktni učesnici u okršajima, a indirektni protivnici su im saveznici Asada, a pre svih Rusija.

Angažovanje vojnih potencijala SAD u Sirijskom ratu je suprotno međunarodnom pravu. SAD su se bez poziva Vlade u Damasku, uključile u oružani sukob u Siriji, narušavajući integritet i suverenitet zemlje. SAD su znale, ako se sukob nereši relativno brzo, da on može porimiti regionalni karakter i da će se umešati i drugi svetski igrači, a pre svih Rusija.

Pozicija SAD u Siriji nije lagodna. Stvari se odvijaju i mimo njihove kontrole. Podržavajući snage opozicije u borbi protiv Asada, i kurdske snage u borbi protiv ISIS, kao i Tursku u njenim udarima na položaje ISIS, a protiv udara Turske na Kurde, njihova pozicija je krajnje ambivalentna.

Osnovni cilj SAD jeste svrgavanje Asada, uspostava nove marionetske vlade, okončanje arapskog proleća u duhu vlastitih interesa, držanje Turske po strani od Sirije, posle svrgavanja Asada, te pokušaj iznalaženja rešanja za kurdsko pitanje, koje tangira tri države (Tursku, Siriju i Irak). A kao konačni cilj jeste izbacivanje Rusije iz regiona i eliminsanje njenog uticaja u arapskom svetu i približavanje ruskim granicama sa juga u regiji takozvanog „mekog trbuha“ Rusije, u sklopu opkoljavanja Rusije po planu „Anakonda“ – stiskanja i davljenja Rusije sa svih strana.

U vojnostrateškom i geopolitičkom smislu Rusija je pokazala kakvu važnosti za nju ima Sirija i region bliskog i srednjeg istoka. Rusija je imala i ima svoju vojnu bazu u Siriji. Ta baza je uspostavljena na bazi bilateralnih odnosa dve države Rusije i Sirije uz poštovanje svih međunarodnih normi. Rusija se morala uključiti u sukob u Siriji iz više razloga: 1) radi zaštite vlastite baze i vlastitih snaga; 2) odlučujuće i beskompromisne borbe protiv terorizma koji se najdramatičnije ispoljava u delovanjima ISIS; 3) kao odgovor na poziva Vlade u Damasku da pruži pomoć vlastima Bašara el Asada u odbrani zemlje i očuvanja suvereniteta države.

SAD i NATO su očekivali da se Rusija može uključiti u sukob u Siriji. Znali su da Rusija raspolaže sa respektabilnom vojnom snagom u svim vidvima vojske i sferama njenog delovanja, ali su ipak bili iznenađeni silinom vojnih udara po snagama ISIS u Siriji, organizovanošću, operabilnošću, manevrom i istrajnošću ruskih vojnih snaga. Nakon onoga što je Rusija u vojnom smislu pokazala u Siriji, njen ugled i respekt u svetu je porastao, kako među saveznicima, tako i među protivnicima. Osnovni cilj vojnog prisustva ruskih vojnih snaga u Siriji jeste borba protiv ISIS koja predstavlja deo ukupne borbe protiv terorizma, očuvanje i učvršćivanje svoje vojnostrateške pozicije u regionu i sprečavanje komadanje Sirije ili stvaranje marionetske vlade po meri SAD, te ograničavanje uticaja SAD u regionu. U slučaju pada režima Bašare el Asada, ili pak stvaranje nove Vlade u Siriji bez ikakvog uticaja Rusije, to će za Rusiju biti poraz u regionu, i pored velikh uspeha u antiterorističkim operacijama protiv ISIS.

Turska u ratu u Siriji, takođe ima važne interese. Osnovni cilj Turske jeste svrgavanje Asada sa vlasti, zatim formiranje nove vlade po njihovoj meri, očuvanje integriteta Sirije i sprečavanje Kurda da se njihova borba iz Sirije prenese na tlo Turske, među turske Kurde, kako bi se, sprečio glavni kurdski cilj a to je stvaranje kurdske države od njihovih etničkih teritorija koje se nalaze u Siriji, Turskoj i Iraku. Turska nastoji ojačati i proširiti svoju ulogu u regionu i biti glavni regionalni igrač.

Šta rat u Siriji još pokazuje, kada je reč o savezništvima. Asadov režim u Siriji na unutrašnjem planu nema saveznike, osim onih koji su taj režim uvek podržavali, tj. vladajuća partija, i Kurdi u ograničenom smislu kada je reč o borbi protiv ISIS. Na spoljem planu ima nabrojane saveznike, a glavni je Rusija. Opozicione snage na unutrašnjem planu imaju delimično saveznike među Kurdima, a na spoljenem, nabrojane saveznike, među kojima su ključne SAD. ISIS ima podršku od ekstremnih fundamentalističkih i islamističkih snaga unutar Sirije i unutar islamskog sveta. Delimično su podržavani od strane SAD i Turske, bar u smislu da su ih ove zemlje „štedile“ u pojedinim fazama rata. Kurde podržavaju SAD u borbi protiv Asada i ISIS. SAD i Turska su kvazisaveznici, jer su im sukobljeni interesi kada je reč o Kurdima, a komlementarni kada je reč o obaranju asadovog režima, a kada je reč o borbi protiv ISIS tu je savezništvo neiskreno.

Sva ova savezništva su kratkotrajna i vrlo krhka, osim savezništava između Rusije i Asadaovog režima, odnonso SAD i opozicionih snaga, jer se preko njih direktno prelamaju odnosi i sukobljeni intersi SAD i Rusije.

O savezništvima u sirijskom ratu,o kome je ovde reč možemo govoriti pre svega kao faktičkom, a ne pravnom pitanju. Jer kod nastanka ad hoc savezništava, kao u ovom sukobu ne insistira se na nikakvim ugovorima o vojnom savezništvu, iako su poženjni, ali ne i neophodan čin. Kao što vidimo da se sva ova nabrojana savezništva rukovode političkim i drugim interesima i da savezništva postoji dok postoje i ti interesi. Neka od ovih savezništava su i nametnuta. Mogućnost izbora sasvezništva ima samo onaj ko savezništvo nameće rukovodeći se svojim interesima.

Dakle rat u Siriji u svojoj naknadnoj, odnonso završnoj fazi pokazuje kako se velike sile, koje iako to neće priznati, kao arhineprijatelji, nadmeću i sukobljavaju na tuđoj, za sebe interesnoj teritoriji, koristeći tuđu živu silu, eksperimentišući sa novim doktrinama i novim ratnim sistemima, samo odlažu onaj trenutak istine, kada će se morati direktno sukobiti. U svakom slučaju rat u Siriji ima regionalni karakter, ali po svojim odjecima na politčkom, ekonomskom, vojnom i geopolitčkom planu ima svetski značaj i karakter.

Izvor: Fond Strateške Kulture