Crna Gora i ruski politički romantizam

U vremenu kada Rusija sa primjetnim rezultatima usporava i zatvara NATO “Drag Nach Osten” kroz Ukrajinu, a neposredno nakon vrlo uspješnog demontiranja okupacionog NATO plana za Siriju, osjeća se da je geopolitička mapa svijeta, a naročito Evrope uzavrela. Sjevernoatlantski vojni savez izvjesno gubi “momentum”, sve snažnije se osjeća narastajuća snaga slobodnog čovječanstva koje do srži raskrinkava apsurdnu, anticivilizacijsku i nehumanu politiku agresivne vojne alijanse. Stoga, NATO gotovo očajnički pokušava da, makar na potemkinovsko-marketinškom planu, ponovo uhvati neki “ritam” dominacije, jačanja i daljeg proširivanja, da povrati već djelimično poljuljano povjerenje u sopstvenu snagu.

U tom pogledu, Crna Gora može doći kao idealna kompenzacija za očigledan sirijsko-ukrajinski gubitak američke “run and gun” ili “run and bomb” politike. Upravo je premijer Crne Gore, Milo Đukanović, u nedavnoj posjeti Vašingtonu, krajnje snishodljivo i duboko ispod granice elementarne pristojnosti nudio Džozefu Bajdenu Crnu Goru kao lak revanšistički plijen, a u kontekstu ruskog trijumfalnog vraćanja Krima svojoj istorijskoj matici. Kao što je poznato, Crna Gora je jedina evropska, mediteranska zemlja čija obala nije pod formalnom NATO kontrolom. To čini njen značaj suštinski većim nego što bi realno bila bez te činjenice.

U više susreta koje sam imao sa ruskim javnim djelatnicima, kao i političarima, shvatio sam da je ruska optika prema Crnoj Gori još uvijek zamagljena romantičarskom istorijskom inercijom, i u tonovima Puškinovog stiha “Černogorcы? čto takoe?”. Dominira u ruskoj državnoj politici i društvenoj svijesti Rusije predstava o maloj zemlji i narodu na dalekom slovenskom jugu koji su slijepo i bez racionalnih ograda posvećeni svojoj velikoj istočnoj zaštitnici – Rusiji. Jedan od najznačajnijih vladara u istoriji Crne Gore, Sveti Petar Cetinjski, ostavio je nevjerovatno snažan i opominjući zavjet svom narodu: “Neka je proklet i onaj ko bi pokušao da nas odvrati od vjernosti poštenoj i hristoljubivoj Rusiji, i svako ko bi od vas – Crnogoraca – pošao protiv Rusije – od istog plemena i iste vjere, da mu Bog da da mu živom meso otpada od kostiju i da mu nema dobra ni u ovom, ni u budućem životu!”

Na tragu ovakvog istorijskog sentimenta Crne Gore, izgleda da se formirala i ruska politika prema njoj, koja nekritički opstaje čak i u vremenu kada crnogorski režim, za razliku od istorijskih prethodnika, otvoreno vodi antirusku politiku, kako na unutrašnjem, tako i na spoljnopolitičkom planu. To se sagledava preko upornog predstavljanja Rusije kao autokratske i zaostale zemlje u kontrolisanim režimskim medijima, kriminalizacijom svih ruskih investcija u Crnoj Gori, do formalnog uvođenja sankcija Rusiji.

Kratki istorijski pregled

Premda je Crna Gora u istorijskom smislu zemlja srpske, pravoslavne, proruske i panslovenske duhovne suštine, ti slojevi se, pod dejstvom različitih uticaja, polako gube, troše, a neki su danas prisutni samo u tragovima.

Ovi pokušaji promjene identitetskog koda Crne Gore su, iako sežu duboko u istoriju, dobili su stvarnu snagu i zaokruženost tek u periodu socijalizma. Tada su neke komponente tradicionalne duhovnosti prosto zbrisane. To je najprije ostvareno birokratskom prisilom, brutalnom državnom represijom a kasnije i sofisticiranim mehanizmima u domenu kulture. U ovom slučaju prije svega mislim na srpsku, pravoslavnu konturu i suštinu Crne Gore.

Otvorenost bivše Jugoslavije uslovila je da se zemlja nađe pod snažnim uticajem svih karakterističnih formi ”meke moći” Zapada, a naročito Sjedinjenih država.

Film, muzika i pipci američkog konzumerističkog životnog stila su prodrli duboko u svijest generacija koje su odrastale u Jugoslaviji. To je uslovilo postepeno, ali vrlo intezivno gubljenje tradicionalnog proruskog osjećaja u dobrom dijelu stanovništva.

Tako su se formirale generacije koje su po granici razdvajanja ”modernog” ili ”tradicionalističkog” prihvatile ”proameričku” ili ”prorusku” orijentaciju. Takva banalizovana, ali vrlo opasna klasifikacija živi i danas. U postojećim okolnostima, statistički i sadržajni volumen srpske i proruske društvene svijesti se u potpunosti poklapa.

Srpski kulturni potencijal je ogroman i ako gdje ima smisla govoriti o regionalnom liderstvu, a da to nije tek puko politikansko šepurenje, onda je to upravo kultura. Organizacije koje vrše prenos takozvane „meke moći“ , osmišljeno i uz korišćenje savremenih marketinških i komunikativnih koncepata, sa jedne kulturne i državne adrese, mogu biti od ključnog značaja za opstanak i vitalnost nacije, odnosno jednog identitetskog modela.

Stoga, stvaranje uslova za adekvatan prijem i razvoj srpske kulture u Crnoj Gori je potpuno usaglašen proces sa jačanjem ruskog kulturnog, a time i političkog uticaja. Na žalost, danas je ruska kultura u Crnoj Gori svedena isključivo na domen klasične književnosti. Zbog trendova u savremenom obrazovanju i taj uticaj, koji je nekad bio značajan, oslabio je i ne utiče u značajnijoj mjeri na razvoj opšte kulture i društvene procese.

Promjena identitetskog koda Crne Gore

U poslednjih petnaestak godina naročito je ubrzan proces „čišćenja“ identitetske i kulturne teritorije Crne Gore od srpskog uticaja. Zapad preko svojih geopolitičkih agencija, a uz asistenciju Vlade Crne Gore kao ”naručioca posla”, već duže vrijeme sprovodi kampanju „dubinskog iskorijenjivanja“ srpskog elementa u tradiciji i istorijskom biću pravoslavnog naroda u Crnoj Gori.

Taj proces teče naročito kroz sve grublje falsifikovanje istorijskih činjenica. U tom smislu, posebnu važnost ima školski, obrazovni sistem. Pod posebnom lupom identitetskog inžinjeringa su predmeti „Istorija“ i „Maternji jezik i književnost“.

Crnogorski jezik, uspostavljen sa ciljem da potisne srpski jezik u Crnoj Gori, suštinski se konstituisao na Odsjeku za hrvatski jezik u Osijeku, u Hrvatskoj, a uz određenu ”pomoć” nekih ukrajinskih lingvističkih ”eksperata”. Time postaje unekoliko jasnije na kojoj adresi se nalazi, ako ne upravljački, onda glavni logistički centar novih ideoloških koncepata koji se primjenjuju na Crnoj Gori.

Posebno opasan proces, sa nesagledivim posledicama, kako po identitetsko pitanje, tako i po stabilnost društva u Crnoj Gori odvija se prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi.

Uz pomoć tradicionalno zainteresovanih centara moći za slabljenje ”pravoslavne komponente”, režim sprovodi brutalni progon Crkve u Crnoj Gori. Posebno ilustrativan detalj ove prakse je da je vladajuća partija u svom programu definisala kao cilj samostalnost tzv. Crnogorske pravoslavne crkve. Podsjećamo, Crna Gora je makar nominalno i ustavno definisana sekularna država, u kojoj vladajuća partija pokušava, preko sredstava državne, institucionalne represije, obezbijediti nekakvu autokefalnost pseudoreligioznoj grupi koju su upravo oni formirali i nazvali je Crnogorska pravoslavna crkva.

Režim sprovodi propagandno-političko i simboličko vezivanje „srpske tadicije“ Crne Gore za nešto grubo, anahrono i primitivno, a naročito je usmjeren na mlađe generacije, koje se danas vaspitavaju odrastaju bez nekog određenog sistema vrijednosti, bez jasnih duhovnih orijentira i uzora. Time se stvara „pihtijasta politička masa“ koja nema nikakvu ambiciju da se bavi konstruktivnim istorijskim ciljevima. Kič-hedonistička ideologija zapadnog društva je postala zamjena za herojsku, epsku tradiciju u Crnoj Gori.

Takođe, režim je uspostavio propagandno-politički model po kom je jačanje državnosti Crne Gore direktno proporcionalno urušavanju njenog istorijskog srpskog karakatera. Stoga je ”antisrpski konsenzus” postao određujući faktor političke i društvene stvarnosti u Crnoj Gori. Taj neformalni ‘’antisrpski dogovor”, još uvijek čvrst i operativan, nastao je u oblaku gebelsovske medijske manipulacije strahom od Srba.

Već pri prvoj, makar i površnoj analizi istorijskih i trenutnih političkih prilika u Crnoj Gori, moguće je naći zapanjujući nivo sličnosti između procesa koji su se dešavali u Ukrajini i Crnoj Gori. Potpuno ista politička tehnologija, skoro identična sredstva, isti utvrđeni pravci djelovanja, ciljevi i naravno ista istorijsko-civilizacijska mreža moći koja to podstiče i materijalno-politički održava. Otvoreno pitanje je: Da li postoji ozbiljna konkurencija tom procesu, odnosno da li je u ovom trenutku Rusija posjeduje neku stratešku doktrinu koja se tiče Crne Gore, Srbije, Republike Srpske, odnosno Balkana u cjelini? Ono što je evidentno je da još uvijek postoji i institucionalna, a što je važnije, društvena baza za razvoj takve doktrine na ovim prostorima. Ta osnova je svakako neuporedivo slabija nego što je bila u bližoj istoriji, ali je još uvijek očuvana u mjeri u kojoj moderna i dobro osmišljena politika Rusije može naći oslonac.

Izvor: Fond Strateške Kulture