Zašto još nema američkog ambasadora u BiH

Predsednik Republike Srpske Milorad Dodik ukazao je da „mešetari“ iz Ambasade SAD u BiH žele da se direktno umešaju u izborni proces, sa ciljem stvaranja nestabilne strukture u Srpskoj i Federaciji BiH posle izbora, da bi se „modelirao sistem na njihov način“. „Dolazi do direktnog mešanja kroz spotove USAID-a, kroz direktna obraćanja, razna pisma službenika, a daje se nevladinim organizacijama novac, čime se stvara dodatna pometnja“, istakao je Dodik.[1] Istup predsednika Dodika, pored poznate teme o uključenosti stranih ambasada u pripremu organizovanja obojene revolucije u BiH, dotakao se još jedne, pomalo zaboravljene teme – imenovanja američkog ambasadora u BiH, u čijem odsustvu „mešetari“ „kolo vode“.

Prethodni američki ambasador iz Bosne i Hercegovine otišao je još 24. avgusta 2013. godine. Dužnost otpravnika poslova u Američkoj ambasadi u Sarajevu od tada obavlja Nikolas Hil. Krajem novembra na internet stranici Bijele kuće objavljeno je da je predsjednik Obama nominovao Morin Elizabet Kormak za novog američkog ambasadora u BiH, i da je taj predlog prosleđen Senatu na potvrdu. U američkoj ambasadi u Sarajevu medijima je potvrđena informacija o nominaciji Kormakove, a ubrzo su tekstovima o novoj ambasadorki preplavljene stranice štampe.

Tako je bosanskohercegovačka javnost saznala da je Kormakova za Stejt Department počela raditi 1989. godine. Često je službovala u inostranstvu. U američkoj ambasadi u Seulu bila je zadužena za odnose s javnošću, bila je i na mestu zamenika kulturnog atašea američke ambasade u Parizu, i kao prvi savetnik u manjoj diplomatskoj jedinici na zapadu Francuske. Radila je u odborima Državne bezbednosti od 2005. do 2006. godine. Kormakova je služila kao zamenik direktora Kancelarije za korejska pitanja od 2006. do 2009. i kao direktor Kancelarije za pitanja zapadne Evrope od 2009. do 2010. Od juna 2011. godine je zamenik koordinatora Odeljenja za međunarodne informacione programe pri Državnom sekretarijatu.

Mediji koji su pisali o karijeri nominovane ambasadorke uočili su da Kormakova nije službovala na Balkanu, iz čega su pojedini politički analitičari izvlačili zaključak da „imenovanjem iskusnog, karijernog diplomate na poziciju ambasadora u BiH predstavlja moguću potvrdu ranije odluke SAD da odluke o BiH i o celom području Zapadnog Balkana prepuste EU, ali i da u tom procesu zadrže bitan kontrolni paket.“[2]. Kako Senat uglavnom potvrđuje predloge koje uputi predsednik, dolazak Kormakove u Sarajevo izgledao je potpuno izvestan, naročito nakon što se 06. marta ove godine predstavila Spoljnopolitičkom odboru američkog Senata, koji treba da potvrdi njenu nominaciju.

Iz njenog nastupa, u kojem je istakla da su SAD razočarane nedostatkom napretka u BiH i činjenicom da političari nisu preduzeli osnovne korake da zemlja krene ka članstvu u EU i NATO, bilo je vidljivo da Kormakova neće odstupati od kursa koji je u BiH zacrtao njen prethodnik, Patrik Mun. „BiH rizikuje izolaciju ako ne bude sledila ostale zemlje u regionu koje napreduju ka EU. EU treba da ima vodeću ulogu u institucionalnom smislu kako bi osigurala da joj se zemlja priključi, ali SAD nameravaju da ostanu ključni partner u tom procesu“, istakla je tom prilikom Kormakova.[3] Kormakova se osvrnula i na februarske demonstracije u BiH: „Mislim da su demonstracije pokazale da ljudi postaju sve više frustrirani svojim liderima. Ovo su ekonomske demonstracije, ljudi žele da rade, žele da imaju pristojne plate i penzije“, navela je Kormakova.[4]

Nakon saglasnosti koju je od Senata dobila, Morin Elizabet Kormak trebalo je da u BiH dođe do 15. septembra. Preostalo je samo da američki predsjednik Obama stavi potpis na ukaz o imenovanju Kormakove, nakon čega bi nova ambasadorka u roku od 24 časa bila u Sarajevu, ali to se još nije dogodilo. Mogu postojati samo dva razloga. Jedan je u preokupiranosti američke administracije dešavanjima u Ukrajini, ali je u tom slučaju stavljanje Obaminog potpisa samo tehničko pitanje, što imenovanje ambasadorke ne bi odgađalo. Drugi, ozbiljniji razlog bi mogao biti političke prirode, odnosno u sagledavanju nove realnosti u BiH. Naime, u vrhu američke administracije kao da su uvideli da bi od slanja ambasadorke koja bi sprovodili ustaljenu matricu američke spoljne politike u BiH, mudrije bilo u BiH imati ambasadora kompetentnog za pitanja terorizma i islamskog radikalizma, odnosno nekog ko je službovao u Iranu, Libiji, Tunisu.

Nusret Imamović, radikalni vehabijski vođa iz Gornje Maoče, od nedavno se nalazi na specijalnoj globalnoj listi terorista Stejt Departmenta. Tako je BiH i zvanično u međunarodnim krugovima postala zemlja izvoznik terorista.[5] Ujedno, to govori o svesti američke administracije o snažnoj infrastrukturi Al Kaide u BiH. S druge strane, rat koji protiv Islamske države vode Sjedinjene Države, itekako bi mogao imati refleksije u BiH, gde ideja o kalifatu ima brojne pristalice, o čemu svedoči i 375 boraca, državljana BiH, koji se na strani Islamske države bore na iračko-sirijskom ratištu. Po broju boraca u odnosu na stanovništvo BiH je „rame uz rame“ sa Saudijskom Arabijom i Tunisom.

Međutim, nemar državnih institucija u tretiranju terorizma kao gorućeg problema u BiH, stvara sumnju na podršku i zaštitu infrastrukturi Al Kaide. Imamović je javno iznosio da samoubilački napadi nisu zabranjeni već da ih treba iskoristiti u pravo vreme. Ni teroristički napad na policijsku stanicu u Bugojnu, kojom prilikom je poginuo policajac Tarik Ljubuškić, a jedna policajka ranjena, nije bio dovoljan da se upali „crveno svetlo“ u BiH za opasnost od terorizma. Imamović nije pozvan ni na informativni razgovor. U decembru prošle godine neometan je otišao na sirijsko ratište. Čak su i reakcije na napad koji je na Američku ambasadu u Sarajevu izveo Mevlid Jašarević, od strane Filipa Rikera, američkog diplomate zaduženog za Zapadni Balkan, bile blage i odmerene, kao da se radilo o „prijateljskoj vatri“. Teoristički napad u kojem je jedan policajac ranjen, a zgrada ambasade izrešetana, Riker je označio kao incident.

Poznati bosanskohercegovački ekspert za terorizam, Dževad Galijašević, ukazao je da Al Kaida u Federaciji BiH raspolaže sa više od pet hiljada radikalnih islamista koji predstavljaju stalni izvor terorističkih pretnji.[6] Ujedno, Galijašević je ukazao da se radikalni islamisti grupišu u BiH, ali da Obavještajno-bezbjednosna agencija BiH ne čini ništa da to spreči.[7] Kada se uz navedeno ima u vidu da je Bajro Ikanović, osuđen zbog učešća u pripremi terorističkog akta, danas jedan od komandanata Islamske države, da se Enrah Fojnica, osumnjičen kao saučesnik Mevlida Jašarevića u napada na Američku ambasadu, a potom oslobođen odgovornosti, nedavno razneo u teorističkom napadu u Iraku, sve je više pitanja o javnoj politici BiH u oblasti bezbednosti.

Evidentno je da su mere koje agencije za provođenje zakona u BiH preduzimaju na suzbijanju terorističke prijetnje neefikasne, i da se ne primjećuje ni namera da se na tom polju nešto promeni. Zašto država ne preseca finansijske tokove terorizma, zašto je infrastruktura Al Kaide netaknuta? Kome je potrebna Al Kaida u BiH, i iz kojih razloga? Da li bi Al Kaida mogla biti upotrebljena protiv Republike Srpske? S druge strane, nameće se i pitanje, kako će nesporno veliki broj pristalica Islamske države u BiH, reagovati na američke vazdušne napade na Islamsku državu?

Američki rat protiv Islamske države ne treba posmatrati odvojeno od rata u Ukrajini. Konačno, predsednik Obama je javno ukazao na „rusku agresiju na Ukrajinu i širenje Islamske države na Bliskom Istoku“ kao na dva ključna svetska problema.[8] Primirje sklopljeno u Ukrajini, liči na primirja koja su sklapana tokom ratova na prostoru bivše Jugoslavije. Kada bi srpske snage imale inicijativu, međunarodna zajednica je insistirala na primirju, koje je korišćeno da se protivnička strana, dodatno naoruža i osposobi za nove ofanzive. Za očekivati je da će i primirje u Ukrajini biti u funkciji opremanja ukrajinske armije sofisticiranim i ubojitim oružjem, kako bi protiv Novorusije na proleće bila preduzeta akcija poput vojne operacije „Bljesak“,  tokom koje je u maju 1994. godine hrvatska vojska zaposela srpsku enklavu u Okučanima, uz prećutnu saglasnost međunarodne zajednice i velike srpske žrtve. Paralele između ratova u Hrvatskoj i BiH sa ratom u Ukrajini su lako vidljive. Ujedno, primirje u Ukrajini je iskorišćeno za otvaranje ratišta protiv Islamske države, nakon što je postala jasno da snage Islamske države postaju opasnost po Saudijsku Arabiju. Isto tako, to je prilika za američku analizu prisustva ruskih vojnih snaga na Arktiku, odnosno obnavljanje ruske vojne baze i polarne infrastrukture, napuštene početkom 1990-tih.[9] U Stejt departmentu su svesni da prisustvo ruskih snaga na Arktiku ima dubok geopolitički smisao.[10]

Izvor: Fond Strateške Kulture

Komentari

Jedan komentar na Zašto još nema američkog ambasadora u BiH