Da li se Treći svetski rat već odvija?

Evropa i svet ruskom operacijom u Ukrajini i otvaranjem globalnog sukoba Zapada s Rusijom i Kinom pod prozirnom ideološkom maskom borbe liberalnih demokratija, predvođenih SAD-om, protiv autokratskih režima Kine i Rusije tonu u kaskadni, postupno eskalirajući ili “puzeći” svetski rat.

U evropskim prestonicama polako se gase svetla i nećemo ih više viđati upaljena tokom naših života, izjavio je šef britanske diplomatije Ser Edvard Grej prvih dana Velikog rata. Cinizmom istorije sada se svetla po evropskim gradovima gase i doslovno. Nastali polumrak zlokobno ukazuje na to da smo na pragu novog velikog svetskog sukoba, koji bi po opsegu i posledicama mogao zaseniti tragediju velikih ratova 20. veka.

Sistemski sukobi

Za razliku od Prvog i Drugog svetskog rata, koji su bili sistemski sukobi i u kojima su suprostavljene strane odmah aktivirale sve vojne potencijale do nivoa do koga su u početnom trenutku rata to mogle učiniti, ovaj novi svetski rat u koji Evropa i svet tonu prvi je svetski hibridni rat koji eskalira postupno i u koji sukobljene strane tonu etapno. Reč je o segmentnom svetskom sukobu s puzajućom eskalacijom i postepenim prerastanjem njegovih odvojenih delova u jedinstveni svetski rat.

Nažalost, sve manje je nade da će globalni rat u koji je svet, manje-više neprimetno, već ušao i koji je iniciran ruskim dejstvima u Ukrajini biti zaustavljen i da će se prekinuti postupno uranjanje u novu veliku ratnu klanicu nakon gotovo osam decenij održavanja kakvog-takvog mirovnog režima koji je sprečavao direktne vojne sukobe svetskih sila. Već same trenutne opcije daljnjeg odvijanja rata u Ukrajini, kao inicijalnog rata za eskalirajući svetski sukob, govore sve – ako u ratu počne gubiti Ukrajina, neizbežno je da će se direkto uključiti SAD i NATO-saveznici jer ne mogu dopustiti rusku pobedu, a ako počne gubiti Rusija, režim na vlasti u Moskvi ne bi preživeo i sukob bi mogao eskalirati čak i nekim oblikom upotrebe oružja masovnog uništenja, nakon čega će se, kao i u prvom slučaju, opet direktno uključiti SAD i NATO.

Nada i realne mogućnosti zaustavljanja započetog rata još postoje, no nadu svakim novim danom ruši neviđena propaganda, širenje ratne histerije preko medija i navijačko ludilo fanova zaraćenih strana, koji signaliziraju da su ratne odluke već odavno donete i da ne postoji nikakva mogućnost zaustavljanja eskalirajućeg sukoba.

Ratna paradigma

Istovremeno, medijska prezentacija toga i takvog rata kao kakve sportske utakmice s navijačima ili nekakve videoigre, čemu su se posvetili zapadni mediji, u biti služi uvođenju paradigme rata u kolektivno razmišljanje Europe i celog sveta kao još jednog “novog normalnog”.

Time se potkopavaju mogućnosti zaustavljanja započetog svetskog rata, a lako je moguće, s druge strane, i da je stvorena ratna paradigma zapravo odraz realnosti, da su se svetla odavno ugasila i da je svetski rat već odavno u toku.

Ako ga je teško prepoznati, to je zato što je tokom istorije svaki veliki sukob svetskih sila uvek bio drugačiji, različit po obliku i zamaskiran drugačijim ideološkim postavkama. Stoga je svaki započeti sukob bilo teško prepoznati kao obračun velesila i svetski sukob u trenutku kada bi on započeo, odnosno u trenutku koji je istorija kasnije označila kao nulti dan, datum početka svetskog rata. Danas je započeti svetski sukob još teže prepoznati zbog raširenog uverenja da on nije moguć kako zbog postojanja nuklearnog oružja u rukama velikih svetskih sila tako i zbog potpuno novih oblika ratovanja koje će se u njemu sprovoditi.

Mogućnost identifikacije otvorenog ratnog sukoba na teritoriju Evrope kao prve faze novog svetskog rata posebno otežava njegova očito puzajuća eskalacija i njegov dosad iskazani postupni ili kaskadni tok.

Zapravo su i Prvi i Drugi svetski rat, ako ih posmatramo kao jedan jedinstveni sukob, bili jedan kaskadni rat započet 1914. godine koji je trajao do poraza Nemačke i njenih saveznica 1945. godine i ponovne uspostave delimično modifikovanog mirovnog poretka stvorenog dogovorima pobednika Prvog svetskog rata. Taj poredak nastao pogodbama sila pobednica 1918. godine, pod pokroviteljstvom SAD, poznat i kao versajski poredak, sada je definitivno na izdisaju i jedino što sprečava eksplozivnu eskalaciju rata u Evropi u rat na svetskom nivou je postojanje nuklearnog oružja.

Puzajuća eskalacija

Upravo zbog toga novi započeti svetski rat vodećih svetskih sila poprima karakter postupnosti, puzajuće eskalacije i kaskadnog uvlačenja potencijala svetskih sila u njegovo odvijanje.

Novi svetski rat koji je započeo bit će postupan sa stepenovanim razvojem, kako u vremenskoj, tako i u prostornoj dimenziji. Vremenom, kako bude trajao taj kaskadni rat, uključivaće sve veće prostore, izazivati sve više odvojenih sukoba dok se konačno svi delovi toga ratnog mozaika ne oblikuju u jedinstveni svetski rat. On neće biti nikada objavljen i dugo neće biti nesumnjivo jasno da li je i tačno kada je započeo. Njegova etapna eskalacija dugo će prikrivati njegov stvarni karakter svetskog sukoba.

Svaki veliki rat imao je kroz istoriju drugačiji oblik pa je obično zbog toga bio i neprepoznatljiv kao globalni sukob. Malo ko je 1914. godine verovao da će sukob između Austro-Ugarske i Srbije prerasti u Veliki rat, posle označen kao Prvi svetski rat. Taj naizgled na Balkan ograničen sukob zapravo je označio kraj jednog mirovnog poretka i rat za stvaranje novog mirovnog poretka. “Evropski koncert sila”, kako se nazivao mirovni poredak u Evropi stvoren nakon Napoleonovih ratova i Bečkog kongresa 1815. godine, Prvim svetskim ratom pretvoren je u prah i pepeo. Na njegovom zgarištu stvoren je versajski mirovni poredak koji se u raznim modifikacijama održao do danas, a sada je došao trenutak njegovog rušenja i zamene novim poretkom.

Evropski koncert sila stvoren je nakon konačnog Napoleonovog poraza i Bečkog kongresa 1815. godine. Na njemu je uspostavljeno neformalno partnerstvo pobedničkih sila, koje su na temelju uravnoteženih odnosa moći formirale i gotovo pola veka održavale evropski mirovni poredak i stabilnost kontinentalne Evrope. Partnerstvo sila koje su faktički vladale Evropom nakon Bečkog kongresa u istoriji je ostalo zabeleženo pod nazivom Evropski koncert.

Večni mir

Evropski koncert, koji su činile Velika Britanija, Francuska, Rusija, Pruska i Austrija, osnovan 1815. godine, izgradio je mirovni poredak usred ideološke raznolikosti sila koje su ga činile. Utemeljen, umesto na formalnom savezništvu ili ugovorima, primarno na neformalnom partnerstvu, stalnoj komunikaciji i mirnom, dogovornom rešavanju sporova u cilju održavanja međusobnih nagodbi, Evropski koncert osigurao je mir u Evropi sve do Francusko-pruskog rata (1870.–1871.). I nakon tog rata i ujedinjenja Nemačke kancelar Oto fon Bizmark pokušavao je diplomatijom i stvaranjem mreže saveza i dalje održavati evropski mirovni poredak i tako osigurati nemačke dobitke ostvarene pobedom nad Francuzima. Evropski koncert praktično je i dalje ostao na životu i održavao mir na evropskom kontinentu sve do Prvog svetskog rata.

Taj rat, za koji su kao i obično svi verovali da ga mogu kontrolisati, pa se čak i verovalo da bi mogao biti dovršen u pola godine, tada se govorilo do Božića 1914., eksplozivno je eskalirao i prerastao u svetski sukob tadašnjih sila. Njegov kraj nije nastupio ni formalnim sklapanjem mira i stvaranjem novog versajskog poretka 1918. godine na temelju pregovora ratnih pobednika na mirovnoj konferenciji u Versaju, i pod američkim patronatom, jer nisu razrešeni suprostavljeni interesi i ambicije velikih sila.

Rat je, iako su potpisani mirovni sporazumi, nastavio svoj prigušeni i postupni hod prema svojoj sledećoj neizbežnoj eskalaciji, kada su sile u Evropi predvođene Nemačkom, nezadovoljne raspodelom moći i uspostavljenim novim mirovnim poretkom, krenule u njegovo rušenje. U Aziji je Japan 1937. godine udario na Kinu i krenuo u ekspanziju, a Nemačka je pokrenula rat u Evropi dve godine posle. Nakon njihovog poraza 1945. godine versajski mirovni poredak u Evropi i na Bliskom istoku obnovljen je i delimično modifikovan novim sporazumima pobednika.

Američki versajski mir doživeo je poraz

Novostvoreni poredak pod američkim kišobranom ostao je netaknut do danas, a njegov kostur nije ništa drugo nego onaj isti čitav vek star versajski mirovni poredak, o čemu uostalom svedoči i činjenica da je većina granica u srednjoj i istočnoj Evropi, kao i na bivšim osmanlijskim posedima na Bliskom istoku, iscrtana još na Versajskoj mirovnoj konferenciji i potvrđena međudržavnim ugovorima koji su sastavni deo poretka koji je i danas na snazi. Jednako kao i granice država istočne i srednje Europe, i granice današnje Sirije i Iraka iscrtane su na Versajskoj mirovnoj konferenciji i te države su takođe tvorevine versajskog poretka. Da se vladajući mirovni poredak u Evropi bliži kraju, moglo se zato naslutiti tokom trajanja ratova koji su na Bliskom istoku praktično razorili Irak i Siriju kao versajske tvorevine. Rušenje mirovnog poretka u Evropi započelo je proteklih decenija ratovima na Bliskom istoku.

Joška Fišer i nezavršeni prošli rat

Višegodišnji nemački ministar spoljnih poslova i vicekancelar Joška Fišer u autorskom članku pod naslovom “Kraj stabilnosti“ (The End of Stability) od 29. avgusta ove godine otvoreno potvrđuje da dolazi do nove smene mirovnih poredaka, a sve su se smene do sada u istoriji odvijale kroz velike svetske ratove. Fišer bez ikakve dileme navodi: “Iako je svetski poredak izgrađen nakon Drugoga svetskog rata bio daleko od savršenog, barem je pružao stabilnost i brojne mogućnosti za međunarodnu saradnju. Ali sada se čini kako se raspada. Dok se većina kriza u novijoj istoriji događala unutar postojećeg sistema, sada se suočavamo sa krajem postojećeg poretka. Hteli ili ne hteli, najavljuje se nova realnost i povratka na pređašnje stanje više nema”, upozorava Fišer.

Ujedinjenje ratova

Mirovnom poretku koji je sada na snazi u Evropi, isto kao i nekada poretku Evropskog koncerta sila, bliži se kraj. Odnosi između svetskih sila postupno ga razdiru, i u istoj meri kako ga razaraju, tako svet tone u novi svetski sukob u dosad neviđenom obliku. Stari poredak je na izdisaju, a novi se tek treba stvoriti.

Počinje era ratova koji će se ujediniti postupno u jedan svetski rat koji se od prethodnih razlikuje po tome što je skalabilan zbog ograničenja koja postavlja oružje masovnog uništenja. Taj kaskadno-eskalirajući svetski sukob ubrzava procese rušenja globalizacije uništavanjem finansijskih, investicionih i trgovinskih veza, što u praksi znači kidanje postojećih dobavljačkih ruta energenata, roba i industrijskih komponenti. Suprotnosti između velikih sila SAD-a, Rusije i Kine došle su do tačke kulminacije kada je sukob neizbežan, a evropske sile i njihova Evropska unija zbog pogrešnih odluka u prošlosti i odbijanja prihvatanja realnosti da je započeo novi svetski sukob upadaju u podređenu poziciju, kada od subjekta geopolitike postaju objektom i mestom borbe drugih sila, uključujući i oružane ratove glavnih aktera u borbi za svetsku dominaciju.

Definitivno dolazi vreme ratnih sukoba kao sastavnih delova jedinstvenog puzajućeg svetskog rata. Ratni okršaji postupno će voditi k velikom oružanom sukobu kroz faze trgovinskih ratova, bitke za tehnologiju, ovladavanje finansijama, sirovinama, energentima, tržištima valuta, informacijama, sprovođenjem terorističkih akata, udarima na infrastrukturu protivnika, obaveštajnim operacijama, prikrivenim napadima na značajne objekte protivnika dronovima, atentatima čiji se broj i učestalost rapidno povećavaju, do nadmetanja za kontrolu strateški važnih komunikacijskih kopnenih i pomorskih puteva, zahuktale borbe za kontrolu okeanskih prostranstava i sve češće naznake borbe za kontrolu svemirskog prostora.

Narušena ravnoteža

Eskalacija će se odvijati i kroz veći broj posredničkih, naizgled lokalnih ratova, državnih udara i rušenja vlada u pojedinim državama. Sve te aktivnosti novog svetskog rata odvijaće se pod neposrednom pretnjom direktnog sukoba SAD i NATO-a s Rusijom u Evropi i SAD i saveznika s Kinom u Aziji, a u završnici sve će one upravo i voditi ratnom razrešavanju suprotnosti.

Kao i prethodni svetski ratovi, i ovaj će zapravo biti rat za kontrolu Evroazijskog prostora, odnosno središnje svetske kopnene mase, kako na evropskom, tako i na azijskom delu ratišta.

Novi kaskadni svetski rat rušiće mirovni poredak koji je postao nestabilan i u kojem je ravnoteža narušena, a u plamenovima rata nastaće novi poredak. Istorijsko iskustvo govori da rušenje starog i stvaranje novog poretka i smene geopolitičkih epoha nikada nisu prošli bez Velikih ratova. Sve ukazuje na to da se istorija neumoljivo ponavlja.

Izvor: Geopolitika News