Globalizam, nacionalni identiteti i smisao podrivanja SPC

U današnjem vremenu globalnog „cunamija“, ili imperijalne ekspanzije, problem očuvanja nacionalnih identiteta treba da bude najbitniji cilj višestruko ugroženih naroda. Iz identiteta naroda proizilazi njegov kolektivni subjektivitet, ali i individualna samosvest. Isto tako on (očuvan identitet) narodu pruža, kroz istorijsko i savremeno iskustvo, bistrinu uma, kojom se narod orijentiše u lavirintima savremenih izazova, ali i unutrašnju snagu pomoću koje ostvaruje zacrtane strateške ciljeve. Nije teško zaključiti da onaj narod koji potpuno izgubi identitetsko uporište postaje dezorijentisan i predstavlja lak plen globalnih razarajućih procesa, te pogodan za  usmeravanje u pravcu ostvarivanja tuđih, najčešće neprijateljskih interesa.

Stvaranje i urušavanje nacionalnih identiteta u Zapadnoj Evropi

Da bi objasnili značaj očuvanja nacionalnih identiteta za sam narod, ali i funkcionisanje sveukupnog globalnog poretka, osvrnućemo se prvo na procese njegovog stvaranja u Zapadnoj Evropi. Izgrađivanje naroda i njihovih subjektiviteta nije proces koji je bio identičan u katoličko-protestanatskoj Zapadnoj Evropi i zemljama pravoslavnog civilizacijskog kruga. U Zapadnoj Evropi su etnički bliske grupacije predvođene poslovno raspoloženim građanstvom, u savezu sa kraljevima a protiv plemstva, vekovima radili na stvaranju zapadnoevropskih centralizovanih država. Građanstvu je odgovarala nacionalno homogena država pa su liberalizam u ekonomiji i etnička bliskost bile podloge stvaranja narodnih kultura i identitetske autentičnosti, koje su opet bile osnov formiranja naroda kakve većinom danas poznajemo.

Nacije su počele da se kristališu sa daljim usavršavanjem država, u konačnom obračunu sa plemstvom i njegovim  istiskivanjem sa tadašnje političke pozornice, za šta se neformalno uzima kao početak Francuska buržoaska revolucija. Konstatujući da je taj proces negde počeo i ranije samo hoću da naglasim da je nosilac nacionalnog identiteta kod zapadnoevropskih naroda buržoazija, kojoj je bilo u interesu da vremenom, sem tržišnog povezivanja, podstakne izgrađivanje čvršćih kulturološko-duhovno-identitetskih spona među srodnim etničkim grupacijama na određenom prostoru, a koje su ionako po logici stvari bile predodređene da formiraju jedinstven narod.

Kasnije, sa izlaskom država iz sve užih narodnih okvira na međunarodnu konkurentsku pozornicu i produbljivaljem homogenizacije, etnički prvo bliskih, a vremenom narodnosno sve identičnijih državnih podanika, udarani su postepeno temelji nacija, kao nosioca zajedničkog kolektivnog sećanja tada već jedinstvenih etničkih grupacija ujedinjenih u modernoj državi kao nosiocu subjektiviteta određene nacije, ali i garanta njene smislene uloge u sistemu država koji je vremenom stvaran u Zapadnoj Evropi.

Dakle može se reći da su u Zapadnoj Evropi nacionalni identiteti plod (pod nadominantnijim uticajem građanstva) etničko-ekonomsko-kulturološkog povezivanja etnički bliskih grupacija, postepeno formiranih sa razvojem i usvaršavanjem država, koja su često i nastajala u otporu prema, sa jedne strane nacionalno većinom indiferentnom plemstvu ali i Katoličkoj crkvi kao nosiocu univerzalizma i negacija nacionalnih posebnosti. Ovo naglašavam zato što je kod Srba proces razvoja naroda i njegove nacionalne afirmacije bio znatno drugačiji, a o čemu će biti reči u drugom delu teksta.

No, u osnovi gotovo svih velikih zapadnoevropskih država i nacija bila je učitana nacionalna grandomanija, kao produkt stalne volje za širenjem tržišta, ideja i ostalih oblika uticaja. Ovo je rezultiralo stvaranjem kolonijalnih carstava i eksploatacijom velikog dela sveta čime je bogatstvo sve više koncentrisano u Zapadnoj Evropi, ali čime su i pretenzije među zapadnoevropskim državama ka daljem ovladavanju prostorima postajale sve izraženije. Takođe umišljenost o superiornosti kod većine zapadnoevropskih nacija, inspirisana od njihovih elita, ispoljavana je i u njihovom osećaju izuzetnosti, koja je po uzoru na Katoličku crkvu – njenu ideologiju i sistemsku organizovanost – bila ideološka podloga imperijalnih ambicija. Mada kako bi rekao Arhimandrit Tihon, parafraziram, to je bila samo prikrivena želja za materijalnim dobitima koja je upregla sve nacionalne potencijale u pohodu kao ovladavanju svetskim prostranstvima i resursima.

No, bilo kako bilo svetske aspiracije evropskih velikih nacija (suštinski nasleđene od ideologije ovladavanja svetom Katoličke crkve) su vremenom dodatno stvarale konflikte, ne samo u kolonijama već i u samoj evropskoj matici, koji su, favorizovanjem često i najsurovije borbe za primat, po logici stvari iscrpljivali njene narode. Na taj način izgrađivani oblici nacionalne afirmacije i državne realizacije su kulminirali u XX veku, što je već iscrpljenu Evropu posle dva velika svetska sukoba gotovo potpuno iscrpilo, čime su stvoreni uslovi za ekonomsko-kulturološko slabljenje zapadnoevropskih država, kao i rezigniranost i dezorijentisanost evropskih naroda.

Sve ovo je rezultiralo duhovno-kulturološkom dezorijentacijom i urušavanjem vitalnosti nacionalnih identiteta, jer se u njima više nije nalazio smisao duhovne egzistencije,  a težište traženja smisla života se pomeralo u materijalnu sferu, ionako karakterističnu za esenciju naroda katoličko-protestantskog civilizacijkog kruga. Dakle pokušaj često agresivne nacionalne afirmacije i samopotvrde bio je ključni razlog iscrpljivanja, razaranja i slabljenja Evrope, gubitka smisla i bistrine njenih nacija, a samim tim i raslabljivanja temelja nacionalnih identiteta na kojima su počivale evropske nacionalne države.

Globalni projektanti u naletu

Ovim razarajućim procesima su stvarani uslovi za penetraciju Imperije na stari kontinent, infiltriranje u gotovo sve njene strukture i apsorbovanje nacionalnih država u globalni nandnacionalni sistem. Tada je u oslabljene države i dezorijentisane nacije počeo da ulazi transnacionalni kapital, ideološki apologiran paradigmom globalizacije i sveopšteg povezivanja naroda u jednu harmoničnu celinu kao navodni prirodan rezultat progresa i pravednog kretanja istorije. U praksi raslabljene evropske države i razduhovljene nacije (posle Drgogo svetskog rata su i ekonomski bile razrušene te su obnavljane američkim kapitalom – „Maršalovim planom“) nisu mogle da se odupru, nekad nasilnom a nekad dobrovoljnom, infiltriranju sopstvenih elita u globalni oligarhijski poredak koji je štitio transnacionalni kapital, radeći sve da radi svoje dobiti dodatno raslabi nacionanu samosvest kao odraz moguće otpora ovim procesima. Gde se otpora javljao brzo je ugušivan marginalizacijom, kako u ekonomskoj tako i u kulturološkoj sferi.

Ovo je proces koji traje, čiji smo i mi savremenici (sa sporadičnim periodima parcijalnog buđenja nacionalne svesti, ali za sada bez vidljivog uspeha, što ne znači da ga uopšte nema) zadaje gotovo presudan udarac subjektivitetima zapadnoevropskih naroda. No on je i vremenom stvorio uslove da globalna oligarhija preuzme preko međunarodnih organizacija (ali i tajnih društava) sistemsku kontrolu nad većim delom sveta, finansijski ojača i upregne sve resurske zapadne civilizacijske hemisfere u pohodu ka stvaranju apsolutne globalne dominacije.

Napuštanjem zlatne podloge dolara, njegovim nekontrolisanim štampanjem bez pokrića u zlatu, stvorene su osnove za preuzimanje relanih svetskih resursa. To je bio ključni razlog za ekonomsku i privrednu ekspanziju u tada za transnacionalni kapital otvorenom delu sveta. Padom „Varšavkog pakta“ i komunističkog bloka sistem je (praktično i ideološki se uobličivši teorijskim postavkama koje su se nazvale „Vašingtonski konsenzus“ kao neoliberalni paket mera nametan vladama svih zemalja koje su ulazile u aranžman sa MMF-om – milom, a nekada i silom) stekao uslove da zakorači u zemlje post-sovjetskog prostora. Time je počeo proces ekonomsko-kulturološko-identitetske agresije (a na neke kao što je Srbija u jednom tenutku vojne), čiji je garant sprovođenja najjači svetski vojni savez, na države i narode Istočne Evrope, postsovjetskog prostora, Rusije, ali i druge među kojima su i Srbi. U tom pocesu, koji i danas traje, stradaju nacionalni identiteti kao nosioci samosvesti i bistrine naroda, da bi i elita i narod bili oblikovani po potrebama globalne oligarhije i trnasnacionalnog kapitala.

Srbija i Srbi suočeni sa globalnom agresijom na državu i identitet

Srbi su ove epohalne promene, oličene u možemo reći procesu kompleksne i višeslojne agresiji Zapada na ostatak sveta, dočekali u gotovo identitetski zamrlom stanju. Dugotrajan period komunizma, period otuđenja elite koje se prenosilo postepeno i na narod u nacionalno razarajućoj Jugoslaviji, ali i pod uticajem Zapada dug staž odricanja srpskih vladara i narodnih predvodnika od sopstvene kulture, duhovnosti i tradicije tokom druge polovine XIX, delovao je pogubno po srpski narodni identitet, a samim tim i po bistrinu uma i duhovnu vitalnost, kako celokupnog naroda tako i pojedinaca (ne želim ovim konstatacijama da sudbonosno osuđujem srpske vladare, pa čak ni tadašnje političke predvodnike,  pošto su se svi oni nalazili u složenim situacijama, a neki od njih su imali i niz dobrih osobina, niti da pospešujem jednu opštu pojavu „zapljuvavanja“ po svemu srpskom karakterističnu i za „evropejsku“ Srbiju, ali i dobar deo navodne patriotske. Takođe ne želim da optužujem protagoniste stvaranja Jugoslavije, jer su procesi jačanja srpske nacionalne države i stvaranja višenacionalne Jugoslavije složeni, te nisu jednostavni za olako procenjivanje, već samo želim da naglasim dugotrajnost trenda „čupanja“ narodnog-svetosavskog identiteta iz Srba)

Duhovno i identitetski u najmanju ruku dezorijentisani mi smo na čelu sa Miloševićem, koji je bio produkt komunističkog sistema (a dobrano i velika većina nas) dočekali višeslojnu ekspanziju Imperije na ostatke našeg bića, narodnog identiteta i, posle raspada Jugoslavije, sveukupno nedefinisane srpske države. Proces ekspanzije je otpočeo posle urušavanja komunističkog lagera, a karakterisao ga je pokušaj produbljivanja trendova rastakanja Jugoslavije u kojoj je srpski narod bio ionako oštećen podelom u nekoliko republika nelegitimno stvorenih na zasedanju AVNOJ-a 1943.g. Pokušaj otpora takvoj globalnoj strategiji koštao je Srbiju izolacije, sankcija, svakovrsnih pritisaka, a na kraju i brutalne vojne agresije. „Kičma nam je slomljena“ a mi smo posle toga prihvatili mahom od Zapada instalirane stranke i pojedince (čast izuzecima) koji su zagospodarili Srbijom posle petooktobarskih promena.

Sve ovo je imalo dvostruki učinak na osvešćenje i obnovu narodnog identiteta i duhovnosti. Sa jedne strane pritisci kojima smo bili izloženi su delovali oživljavajuće na našu samosvest što su morali prihvatiti i političari poput Miloševića, te na neki način i kreirati politiku u skladu sa nacionalnim buđenjem koje je zahvatilo Srbe. No, sa druge strane usled dugotrajnog perioda otuđenja narodni duh koji se budio, kroz otpor, bio je češće simulacija autentičnog svetosavsko-vidovdanskog duha naših predaka nego istinska obnova tradicionalnih vrednosti.

Simulacija je stvarala podlogu za pogrešno tumačenje svetosavske tradicije, čime je prostor navodnog svetosavskog srpstva često bivao dostupan ekstremima, ali i raznim profiterima koji su novonastalo stanje koristili za ostvarenje svojih stranačkih ili biznismenskih projekata. Tako je (često iz neznanja ali i sistematski i tendenciozno zarad sopstvenih interesa) iskrivljivana, tek u pokušaju da se obnovi, autentična narodna duhovnost i nacionalna tradicija, čime su stvarani temelji da se svest naroda uruši, možda još snažnije nego pre devedesetih godina.

Najnovije urušavanje narodnog identiteta

Upravo to se na neki način i dogodilo. Krivim tumačenjem i u zapadnoevropskom ideološkom klišeu, često ekstremnim iskrivljavanjem narodnog kosovskog mita, stvorili su se uslovi da već potpuno otuđena intelektualna elita, oličene u tzv. drugoj a u suštini antisrbiji, krene, još u vreme Miloševića, u pohod protiv svega što je srpsko radeći posao za svoje gospodare – globalnu elitu. Petooktobarskim promenama, a možemo da kažemo i instaliranjem DOS-a na vlast, antisrbijanska intelektualna grupacija preko stranaka te koalicije je ideološki i institucionalno bezmalo zavladala Srbijom, a suštinski stvarni gospodar je postala globalna svetska oligarhija. Odmah je počeo da se sprovodi istovremeni program privatizacije („pljačke“ državne i narodne imovine) i agresivnog urušavanja nacionalnih vrednosti, kroz atak na sve što je srpsko, pri čemu su Srbi bili podvrgnuti reviziji istorije, svih identitetski objedinjavajućih nacionalnih vrednosti, i stvaranju novih duhovno-kulturoloških obrazaca, koje bi posle rada ne prepariranju njihovih mozgova prevaspitani trebalo da slede. A to sve u cilju potiranja nacionalne svesti (što su opšti problemi naroda) iz koje može da se rodi otpor globalnim procesima, ili u najmanju ruku protivljenje istima.

Kolonijalna demokratija, uvezena posle petog oktobra u Srbiju, stvorila je političku elitu usko povezanu sa globalnom oligarhijom, sve otuđeniju od sopstvenog naroda, a privatizacija tajkune u službi trnasnacionalnog kapitala zadužene da njemu služe po cenu razaranja sopstvene privrede i dovođenja stanovništva do ivice bede. Antisrbijanski intelektualci su preko mreže prozapadnog nevladinog sektora nastavili svoj razarajući uticaj po narodni duh, a razni oblici zabave (tipa rijalitija, fejbuka i raznih društenih mreža, novinskih kič sadržaja itd.) upregnuti su u službu oslobađanja neprirodno amrtizovane stvaralačke narodne energije (neki, tipa rijalitija, oblici zabave su samo za tu funkciju i osmišljeni). Nemajući rešenje duhovno dezorijentisan i osiromašen narod u pokušaju održanja svoje nasilno urušene egzistencije se, ili pasivizirao ili dao u potragu za rešenjem ekzistencijalnih problema učlanjivanjem u političke partije. No kako su one pre svega bivale sve više u službi globalne oligarhije njihove mogućnosti da reše narodne egzistencijalne probleme i poboljšaju standard života su se rapidno smanjivale.

U nemogućnosti da služe i sopstvenom narodu i globalnim gospodarima stranke su se pretvorile u servise uskih krugova sopstvenih rukovodilaca, ali su zbog apsolutne dominacije preostalim nacionalnim resursima ostale predmet interesovanja pojedinaca u potrazi za elementarnom egzistencijom. Ovo strankama daje uticaj na deo naroda, koji one, infiltrirajući ga u svoje redove i podvrgavajući ga podaničkoj disciplini sa zadatkom propagiranja lažnih obećanja i evro, ali i svakih drugih utopija, dodatno kvare.

Sa druge strane pasivizirani deo naroda se kvari ponudom raznih sadržaja (najviše tehnološkim mogućnostima – TV, novine, internet) koje mu daju mogućnost privremenog oslobađanja frustracija i iluzije da nešto kreativno osmišljava, dok istovremeno svojim aktivnostima samo učvršćuje razarajuće institucije sistema, koji su samo periferni deo globalnog nad-sistema. Ovo stanje, postepeno se pogoršavajući, dovelo je do toga da su stranke postale deo problema društva, kao i velika većina medija, ali uostalom i gotovo sve ostale državne institucije. Deo problema u kontekstu rešenja nacionalne i državne krize, ali i stub održavanja procesa globalizacije, transnacionalnog kapitala i nadržavnog svetskog sistema pod dominacijom globalne oligarhije.

U ovom razarajućem procesu došli smo do toga da sve instititucije i organizacije, upregnute u ostvarivanje interesa globalne oligarhije po logici stvari moraju biti protiv sopstvenog naroda. Nemogućnost kompatibilnosti nacionalnih sa globalnim interesima, čiji je zastupnik navodna nacionalna a suštiniski periferna globalistička elita u Srbiji, izazivaju kod jednog dela rezigniranog naroda, na patriotskom polu, mržnju prema sistemu i revolucionarne porive, što se može razumeti surovošću uspostavljenog sistema, ali i kao intelektualna kapitulacija pred njegovim „lancima“ (mada može se priupitati da li je ovaj čvor intelektualno uopšte rešiv), kojima su narod i država gotovo neraskidivo stegnuti.

No, sistem se čak ni eventualnom uspešnom revolucijom (mada je ona nemoguća bez podrške iz samog sistema) ne može, ne urušiti nego ni načeti. Mogu se samo promeniti igrači na vrhu državne piramide, koji bi opet morali da igraju po pravilima formulisanim iz srca globalnog sistema. Oni bi se morali tako ponašati čak i ako bi u startu bili inspirisani nadom da mogu nešto promeniti, jer bi u praksi vrlo brzo uvideli da je to nemoguće, a benefiti koje bi im sistem ponudio ubrzo bi ih pretvorio u njegove puke poslušnike, čak i apologete (što nam se manje više i desilo na prošlogodišnjim izborima) – kvarljiva je roba čovek. Sa druge strane antisrbijanska opcija se klanja ovakvom sistemu uživajući njegove blagodeti i bespoštedno ga apologirajući po cenu raskida sa sostvenim narodom (ali i sa zdravom pameću) i gubljenjenjem duše. Ovako uspostavljen sistem ne može večno trajati, jednom će morati da dođe do sveopšteg pucanja, ali kada će to biti ne možemo sa sigurnošću znati.

Ali ono što je bitno je sve jasnije uviđanje običnog naroda da rešavanje egzistencijalnih pitanja u vremenom ovakvom stvorenom sistemskom sklopu nisu moguća (da ne govorimo o neophodnom duhovnom i zdravorazumskom osmišljavanju života, bez čega i materijalna egzistencija ima kratkoročne domete) ali za sada, makar masovno, ne uviđa gde su ostvarljiva. Ali čini se da sa nastavkom procesa globlizacije ovog tipa to sve više uviđaju globalni gospodari. Na to ukazuju svakovrsni napadi na najsnažniju organizaciju, stub srpske nacionalne duhovnosti, snage, morala i etike. Izvesno je da će krajnja meta napada dugotrajnih razarajućih globalnih trendova biti poslednje identitetsko, ali i egzistencijalno utočište srspkog naroda. Naravno u pitanju je Srpska Pravoslavna Crkva.

Postoji li institucija koja daje nadu?

Crkva je jedina organizacija, ili tačnije rečeno organizam, koji može da osmisli savremene izazove, povrati bistrinu uma, snagu volje, oživi nacionalni identitet i vremenom mu ulije snagu kako bi bio upregnut u pravilan, stvaralački i životvoran pogon, trenutno urušen globalnim razarujućim pocesima, te da „vaskrsne“ životvorni srpski nacionalni mit kako bi narod postepeno radio na revitalizaciji svih urušenih institucija, a vremenom i celovite države. To projektanti novog „vrlog“ sveta odlično znaju, bolje od većine Srba. SPC je Srbima ta snaga kroz vekove, ona to može biti i danas. Otuda sve očitiji trud da se narod drži odvojenim ili čak konfrontiranim sa SPC.

Logikom lovaca na grehove, a ne istinskom zabrinutošću za ne baš idealno stanje u SPC, uglavnom preko instaliranih polušnika ili izmanipulisanih duša u Srbiji, kritikuje se i podriva, pretežno putem medija ali svakako i drugim neformalnim kanalima, crkvena jerarhija i sveopšte stanje u Crkvi, pokušavajući time da se sistematski raslabi snaga crkvenog organizma. Ovo se čini u cilju potpune neutralizacije srpskog nacionalnog identiteta. Uspeh ovog poduhvata nije moguće ostvariti ukoliko se ne razori Crkva, kao poslednje (a suštinski prvo i odlučujuće) utočište narodnog duhovnog zdravlja, zdravorazumnosti, snage i bistrine.

No, iako Crkvu čine grešni ljudi, uključujući i grešne episkope (mada nisu samo oni Crkva), ona je mnogo žilavija nego što se misli i predstavljaće uvek sigurno utočište za sve one koji ga dobrovoljno izaberu. A da je Crkva žilava najbolji primer nam je njena delatnost u vreme turskog ropstva. Tada je ona, pošto su urušene sve institucije srednjovekovne srpske države, građene nekoliko vekova, preuzela na sebe ulogu sveukupnog narodnog predvodnika, sačuvala ga identitetski i ulila mu energiju za nacionalno buđenje i stvaranje moderne srpske države, te realizovanje srpskog naroda kao istorijskog subjekta i novovekovnim svetskim izazovima.

Svetosavlje i misija srpskog naroda

Da bi se shvatila snaga i bitnost SPS za srpski narod potrebno je objasniti na kojim temeljima ona počiva, odnosno kakav pogled na svet ona zastupa. To nije moguće bez osvrta na rad njenog utemeljivača Sv. Save, njegovo učenje, i ocrtavanja puta srpskog naroda (i Crkve i države), koji je u skladu sa njegovim mentalitetom on definisao.

Hrišćanstvo se kod Srba učvršćivalo postepeno (donekle postepeno i usvajalo) i taj procese je trajao nekoliko vekova. No, tek su delatnošću Stefana Nemanje (SV. Simeona) i Sv. Save stvoreni uslovi da ono ima odlučujući uticaj na integralno objedinjavanje rasutih, i dotle politički rascepkanih, srpskih zemalja, kao i objedinjavajuću magnetnu silu za okupljanje srpskog narodnog korpusa u smislenu zajednicu, sa svojom istorijskom, cicilizacijskom, ali i duhovnom misijom (prtom ne zanemarujem prethodne periode naročito rad solunske braće Ćirila i Metodija). Nemanjino ne pristajanje na paradigmu po kojoj je Srbija vazal Vizantije (a čiji je zastupnik bio njegov brat Tihomir) i vojno-politički rad na objedinjavanju srpskih zemalja bili su uvod u delatnost Sv. Save, koji će produbiti i duhovno-ideološki (uslovno rečeno ideološki pošto su ideologije kakve danas poznajemo plod zapadnoevropskog istorijskog razbitka nastale u francuskoj sa ciljem osporavanja „božanskog“ prava francuskih kraljeva, a kako bi buržoazija ponudila alternativu dotle važećim tradicionalnim katoličko-monarhijskim shvatanjima „božanske“ vlasti, i uopšte društva i države) uobličiti smisao postojanja Crkve, države i naroda, kao i trasirati jasan cilj i put srpskog nacionalnog organizma.

Izbegavajući zapadnoevropske tadašnje klišee staleškog, katoličkog elitizma i neke vrste teokratije, kao i vizantijskog etatizma u kojem su krivljenjem simfonije crkve i države na pijedestal stavljeni država i car, a u kojima je narod bio manje ili više marginalizovan, Sv. Sava je udario duhovne temelje za srpsku posebnost, izraženu pre svega u shvatanju narodnog izabranja, odnosno kroz crkveno-narodni organizam ravnopravno učešće naroda u univerzalnom novom duhovnom Izrailju.

Ovo izabranje je vazda kroz istoriju uslovno pošto se zasniva na slobodnom opredeljenju svakog pojednica te narodnih i drugih grupacija, ali Svetosavlje je onaj okvir koji to Srbima omogućuje, spajajući nacionalnu autentičnost sa istinskim hrišćanskim univerzalizmom. Sagledavanje sveta u svetosavskom ključu omogućuje Srbima, sledbenicima svetosavlja, pravilan pristup nacionalnom i hrišćansko-univerzalnom, nacionalno-identitetskom i kosmopolitskom, nebeskom i zemaljskom. Isto tako ono predstavlja kamen temeljac shvatanja preobražaja paganskog u hrišćansko, čime veže u jednu neraskidivu nit predhrišćansko i hrišćansko, prošlo sa sadašnjim i budućim, omogućavajući sagledavanje srpske istorijsko-duhovne vertikale u jasnom ključu.

Crkva, narod, država

Osnov za posebnost, a samim tim nacionalni identitet, ali koji vodi ka hrišćanskoj univerzalnosti, je pravoslavlje, koje su Srbi primali od Vizantije, čije je bio duhovni učenik i Sv Sava. Iz tog duhovnog izvora proizilazi, kako trasiran realni duhovno-materijalni cilj srpskog narodnog organizma tako i shvatanja Crkve, države i naroda. Centralni cilj i Crkve i države je narod (i svaki njegov pojedinac), i služba narodu u cilju njegovog hoda ka duhovnoj realizaciji, ali čiji je početak izgrađivanja, kao i realan okvir delovanje u materijalnoj realnosti, ili drukčije rečeno na zemlji, u datim društveno-državnim okvirima.

To omogućuje narodna Crkva (integralni deo univerzalne pravoslavne Crkve, kao zajednice duhovnog izabranja ili duhovnog Izrailja, čija je glava Hristos), kao duhovni vaspitač i putovođ sa programom ali i snagom da izgradi i osposobi slobodne ličnosti koje će moći stvaralaštvom u realnoj zemaljskoj sferi da realizuju konkretne lične ali i zajedničke društveno-državne ciljeve. Isto tako to omogućuje i država kao zakonski uređen prostor namanjen za realnu i vidljivu manifestaciju narodnog duha, kao i okvir koji će čvršće držati narod okupljenim i time mobilisanim za stvaralaštvo i opšte nacionalnu afirmaciju.                                                                

U Svetosavlju Crkva, kao stub narodne smislene afirmacije, se stavlja u službu narodu i u zajednici (simfoniji) sa državom postaje garant realizacije nacionalne zajednice kao istorijskog subjekta na unutrašnjoj i međunarodnoj – evropskoj i svetskoj – sceni. Zbog toga su pojmovi Crkva i narod u svetosavlju praktično sinonimi, jer Crkvu čini zajednica verujućih počevši od patrijarha do laičkih vernika, dok opet celokupna crkvena jerarhija nije odvojena od naroda po šablonu katoličkog klerikalnog elitizma, te organski i suštinski, i sa istim duhovno-materijalnim ciljem, se nalazi u neraskidivoj zajednici sa celokuopnim narodom i predstavlja njegov integralni deo. Vladari na čelu države, ali i sveukupna srednjovekovna elita, su kao zajedničari crkveno-narodnog organizma samo predvodnici zemaljske realizacije narodnog organizma i čuvari državne kuće, kao prostora nacionalne samorealizacije, kojoj je fundamentalni cilj manifestacija duhovnog i materijalnog u realnim i datim zemaljskim okvirima. Dakle sabornost je glavna karakteristika naroda gde je država ovozemaljsko polje afirmacije a Crkva duhovni izvor, objedinitelj, vaspitač i spona između materijalnog i duhovnog, zemaljskog i nebeskog sveta.

Za razliku od zapada, gde su države imale centralno mesto i bile neophodan uslov nastanka nacija, u svetosavlju prioritetno mesto zauzima narod, oplemenjen hršćansko-crkvenim duhom i ciljem kretanja, kao bitniji deo u odnosu na državu. To ne znači da je država nebitna, ali znači, da za razliku od zapada gde je ona ključna tačka za postojanje i odbranu nacionalnog subjektiviteta, kod Srba simbioza Crkve i naroda, gde je jedno sliveno u drugo, sa jasnom duhovnom vizijom novog duhovnog Izrailja, predstavlja ono što je glavni predmet realizacije. Kada je ovaj cilj jasan narodnoj zajednici i kada postoje u ovom duhu napojene ličnosti država, kao vidljivi rezultat ovakvog duha, uspeva da se realizuje.

No, kada toga nema, i kada integralno-nacionalni duh svetosavlja slabi država se usled, po pravilu odstupanja prvo elite, urušava sa tendecijom ka podelama, regionalnim partikularizmima i padu u ropstvo nekoj stranoj sili. Ovo se može videti kroz celokupnu srpsku istoriju. Sa druge strane pad države usled gore navedenih razloga ne znači i gubitak identiteta naroda. Štaviše kada se nacionalna elita presudno otuđi od nacionalnog duha i cilja, a usled zadovoljavanja svojih kratkoročnih materijalnih interesa, pad države i dolazi kao kazna za duhovno konvertitstvo elite i moralno kvarenje naroda, što doprinosi kristalizaciji stanja i suočavanju sa obezduhovljavanjem i duhovnim otpadništvom, što sve opet ima za cilj jasnije sagledavanje realne situacije kako bi se definisali pravci izlaska iz krize i povratka svetosavskim duhovnim korenima (odnosno tradicionalnim srpskim vrednostima), koji su jedini put za obnovu države.

Možemo dakle reći da je svetosavlje, sa narodnom Crkvom (ali ponavljam sa Crkvom koja je jedinstveni deo univerzalne pravoslavne crkve) bilo temelj srpske srednjovekovne države, ali je i posle propasti države, zapečaćeno, obnovljeno i dodatno potvrđeno kroz Vidovdanski Zavet (narodnom žrtvom prinešenom u vreme raspada države uzrokovanim moralnim urušavanjem elite, kao pokušaj odbrane te iste države ali možda još više duhovnog narodnog bića) ostalo integrativni kamen temeljac srpskog nacionalnog bića, kada je spoljašnje ropstvo bilo realnost, te presudno uticalo na očuvanje Srba kao naroda i kao istorijskog subjekta u svetskoj, Srbima nimalo naklonjenoj sceni. Dakle, okolnosti gubljenja države nisu pogubno uticali na snagu nacionalnog organizma pošto je Crkva kao stub očuvanja nacionalnog identiteta i misije naroda definisane svetosavljem, ostala da vrši svoj zadatak, istina sada u izmenjenim i rapidno otežanim uslovima. Ipak Crkva je zajedno sa narodom uspela u tome.

Usamljena Crkva, bez države

Kao što sam naglasio ovakav red stvari na relaciji Crkva, narod, država, ne podrazumeva omalovažavanje a pogotovo ne negaciju bitnosti države. Dužnost je državu braniti, kao što su i naši preci radili, ali je ne treba glorifikovati i od nje praviti alfu i omegu nacionalne esencije. Odnos prema državi je i pokazatelj snage svetosavskog duha, kao što je i njena odbrana njegova manifestacija u datoj realnosti kada je državni organizam ugrožen. Ali je potrebno shvatati kontekst delovanja da ne bi usled jalove borbe za državu, koja isključuje afirmaciju nacionalnog duha, narod bio žrtva razarajućih trendova koji bi onemogućili vaskrs i jednoga i drugoga – i naroda i države.

Primera shvatanja pravilnog istorijskog konteksta a samim tim i načina nacionalnog delovanja imamo u srpskoj istoriji pregršt. Mi ćemo se ovde samo na kraakteristične osvrnuti. Od Vidovdanske bitke srpski narod se žestoko opire turskom prodoru potvrđujući svoj svetosavski nacionalni identitet upravo odbranom države. Ali pristup nikada nije bio jednostran. Kao što Despot Stefan posle kosovske bitke realno sagledavajući situaciju prihvata vazalstvo Bajazitu, tako i čitav nacionalni organizam posle pokušaja obnove države u drugoj polovini XV veka (pošto je despotovina pala 1459.g.) počevši od XVI veka shvata novu istorijsku situaciju i realnost.
Turci su tada nezadrživo prodirali i pokoravali delove Ugarske sa odlučujučom penetracijom u centralnu Evropu gde je i Beč bio ugrožen nekoliko puta. Srpske zemlje su ostale u dubokom zaleđu osmanlijske imperije pa se u uslovima konstantnog jačanja turskog carstva nada u brzo oslobođenje lagano gubila. Ali tada se osećaju nova stremljenja u narodu, a Crkva kao objediniteljski i krovni deo nacionalnog organizma počinje da radi u pravcu svog rekativiranja posle perioda smutnje izazvanog turskim pljačkanjima novoosvojene teritorije, ali i delatnošću Ohridske Arhiepiskopije, koja je u stanju stradanja srpskih zemalje širila jurisdikciju nad eparhijama srpske crkve.

Pošto se narod primirio, prihvatajući da stanje gubitka države neće biti kratkoročno, sa jedne strane je radio na definisanju svog statusa u okviru turske imperije, dok je sa druge crkvena jerarhija krenula u pravcu obnove delatnosti Pećke patrijaršije čime bi integrisala narod, sada već u tuđoj državi. Prilagodljivim radom i svetovnog vođstva, koje je poniklo iz naroda i formiralo se u uslovim okupacije, i crkvene jerarhije došlo se do pozitivnih rezultat u oba pravca. Većina Srba je obezbeđivanjem „Vlaških privilegija“ dobila status unutrašnje autonomije u okviru carstva za koje su morali ratovati, dok je uspostavljanjem Pećke Patrijaršije srspki narodni organizan ujedinjen u okviru imperije, čime je ostao faktor njene unutrašnje dinamike, ali i stekao mogućnost da se zadrži na putu svoje istorijsko-civilizacisko-duhovne misije.

Ceo period ropstva, dug nekoliko vekova, karakterisaće borba za status Srba u oviru dve imperije (turske i habzburške), kao i duhovna delatnost Crkve kao krovnog mehanizma integracije naroda, ma gde se on nalazio. Ujedinjenost oko Crkve i njenog patrijarha je činila da Srbi budu i politički bitan faktor iako su bili bez države, a ovo je opet uticalo da mogu vršiti pritiske na carstva u cilju čuvanja svojih stečenih privilegija, koje su povratno delovale na homogenost naroda i produbljivanje bitnosti misije čiji je okvir Crkva čuvala i sprovodila, te narod usmeravalu ka njenom ostvarenju.

Centralna tačka duhovne i nacionalno-identitetske integracije je bio kosovski mit, koji je bio prirodni produžetak mitova srpskih svetih kraljeva i patrijarha. Njegovu bitnost su uočavali i katolički misionari. Posle dugog istraživanja srpskog mentaliteta njihov, možemo reći opšti zaključak, je bio (pošto su vekovima pokušavali da ispitaju Srbe zarad lakšeg prelaska u Uniju bilo je više ozbiljnih izučavanja naroda u kojima je učestvovalo mnoštvo katoličkih misionara) da je srpski narod istoričan, da na njegovu samobitnost utiče istorijsko pamćenje realizovene države i kosovskog mita, da su ovi njegovi uzori i centralno mesto objedinjujućeg kulta i da je Crkva njegov čuvar, te da bi trebalo pokušati sa pridobijanjem za Uniju patrijarha posle čega bi se ceo narod lako privoleo postepenom jedinstvu sa zapadnom Crkvom. No, iako su patrijarsi često taktički čak i sarađivali sa katolicima, iako su sveštenici i episkopi rubnih eparhija patrijaršije bili nekad i zavrbovani, kratkoročno a nekad i duže pristupali Uniji, patrijarh pećki nikada se nije kolebao ili popustio pred pritiscima katoličkih misionara. No, svest naroda je tada bila nerskidivo povezana sa Crkvom i njenim svetosavskim učenjem da teško da bi neki patrijarh i uspeo u takvom naumu čak i da je hteo nešto da preduzme u tom pravcu.

Konvertitstvo i Crkva                                                                                                                                                                         

No, teške istorijske okolnosti preživljavanja u dva carstva bez sopstvene države su uticale na deo naroda, pa je konvertitstvo i odustajanje od svetosavskog puta i vidovdansko zaveta, a samim tim i izdvajanje iz srpskog nacionalnog korpusa, u pojedinim periodima uzimalo maha. Teškoće i stradanja koje su trpili narod i njegova Crkva su glavni uzrok konvertitstva. Nisu svi mogli da izdrže. Njima nikada nisu zatvarana vrata srpskog nacionalnog korpusa, ali im je glavna prepreka za povratak, kao i ključna tačka razlaza, mentalitet konvertitstva. Nikada njima Crkva nije branila ili negirala pripadnost srpskom nacionalnom organizmu (možda neki pojedinci, ale ne i Crkva kao celina), ali nije ni dozvoljavala da se zarad njihovog povratka ugrozi njen narodni svetosavsko-vidovdanski kod, koji je omogućio opstanak srpskog nacionalnog bića u gotovo nemogućim uslovima.

Drugim rečima Crkva nije pristajala da se odrekne svetosavlja zarad ujedinjenje rasutog srpskog nacionalnog korpusa na bilo kojim temeljima (a većinom su uvezeni iz prakse i iskustva Zapadne Evrope), koji su u suprotnosti sa svetosavsko-vidovdanskih duhom, jer rezultat takvog sabranja bio bi više razarajući nego objedinjavajući. Stav Crkve, ali i srpskog naroda je uvek bio u skladu sa prihvatanjem realnosti, sa prihvatanjem različitosti, gde se treba raditi na postepenom njihovom prevazilaženju, a afirmisati sve ono najbolje u različtim grupacijama i pojedincima stimulišući tako ostvarenje onoga najvrednijeg iz različitih kultura i civilizacija. U slučaju brzih, deklarativnih integracija, najverovatnije bi se desilo da se preostali Srbi povratnici ne integrišu na pravi način u narodni organizam, pri čemu bi strane ideologije i mentaliteti ozbiljno uzdrmali nacionalni osećaj same srži i centralnog dela naroda.

Ovo se već dešavalo, a potvrde imamo i u najnovijoj istoriji u raznim političkim projektima poputa zajedničke države tokom prošlog veka. Jugoslavija je dakle jedan od takvih primera, kao kompromisni pokušaj objedinjavanja naroda koji su većinom pripadali srpskom nacionalnom korpusu (varaju se oni koji misle da bi to sigurno bilo izbegnuto da je stvorena Velika Srbija, uz napomenu da i ona posle velikog rata teško da je imala ikakve šanse da se formira i zaživi usled geopolitičkih strategija zapadnih sila praktikovanih na ovim prostorima proteklih nekoliko vekova). Rezultate znamo, ogledaju se u polomu Srba i srpske Crkve. Oboje su doživeli pogrome, pa i martirstvo, čiju su protagonisti bili bliski (ili nekada isti) narodi, sa kojima smo ostvarili brzopleto ujedinjenje na temeljima koji nemaju ništa zajedničko sa svetosavljem i vekovnom tradicijom srpske Crkve, srpske države i naroda.

Smisao podrivanja SPC – u prošlosti i danas

Crkva je čuvar srpskog nacionalnog bića i njegove, kao istorijske misije tako i duhovnog univerzalnog izabranja, koje su Srbi prihvatili primajući hrišćanstvo, a koje je Sveti Sava uobličio, najbolje shvatajući sveukupnu ulogu naroda i njegovih duhovno-materijalnih stremljenja. Bez Crkve srpski narod je dezorijentisan, nemoćan, bez mudrosti da se snađe u lavirintima svetskih previranja, koje su u prošlom i ovom veku naročito pojačane procesom globalizacije i pokušajem ovladavanja sveta od strane Imperije i svetske oligarhije. Stvoriti Srbe po potrebi velikih igrača, imperija koje su u prošlosti vladale ovim prostorom kao i aktuelne imperije koja se pokušava zaokružiti, je cilj za koji je neophodno urušiti snagu i autoritet SPC. Istisnuti narod iz prirodnog duhovnog ležišta, čime se onemogućava vrlinska i obnova tradicionalnih vrednosti, bez koje on postaje laka meta manipulacija i predmet globalne krovne kontrole pomoću održavanja nerazumevanja, ali i zavađenosti različitih političkih i društvenih grupacija, su vazda bili ciljevi svih imperija koje su vladale ovom prostorom.

Zbog toga su i metode imperija, prošlih i sadašnje, slični, suštinski identične. Globalni gospodari znaju da je garant njihove krajnje pobede uspešan lov na ljudske duše, te kao i katolički misionari tokom prethodnih vekova, ali sada sekularnim metodama, se ustrmljuhju u tom pravcu. Jer dok je duša živa ona može uvek pružiti otpor, ali ako uspe da se anestezira postaje predmet manipulacije na razne načine, i lak objekat usmeravanja u pravcu zadovoljenje globalnih interesa. Znaju nosioci ovakvog procesa globalizacije (i to bolje od Srba) da je Crkva najsigurnija zaštita i utočište narodne duše, ali i sakog njegovog pripadnika ponaosob. Zbog toga uporedo sa urušavanjem svih ostalih, za identitet bitnih institucija uključujući i državu, u procesu ovladavanja svetom neminovno je da njegovi protagonisti se ustreme na Crkvu, kao čuvara riznice svetosavskog duha, a sa tim i nosioca srpskog nacionlnog identiteta, pameti, snage i samosvesti. Bez urušavanja Crkve, kojim se teži održavanju i produbljivanju veštačke razdvojenosti, čak i konfrontacije naroda i Crkve, dugoročno se narod neće moći držati u ropstvu i eksploatisati. Ili, u najmanju ruku, bar takvo ropstvo i eksploatacija neće predstavljati sudbonosni udarac nacionalnom biću, bez mogućnosti njegovog vaskrsa i obnove.

Crkva se takođe podriva (sa ciljem potpunog urušavanja) kao jedini mogući krovni integrativni faktor srpskog nacionalnog bića. Kao trenutno jedina moguća nacionalna alternativa imperijalnom pritisku, ili mogućnost da kroz labavljenje kontrole Imperije izvrši snažniji uticaj na narod i doprinese stišavanju društvenih polarizacija, koje su bezbrojne. Dok god sistem dubinske okupacije bude na snazi podele će se produbljivati što će obezbeđivati usmerenost srpskog nacionalnog bića u pravcu ostvarivanja interesa globalne oligarhije i transnacionalnog kapitala. Istovremeno to će pratiti sve veće uverenje različitih društvenih grupacija i struktura da su potpuno u pravu i da su jedino njihove vizije i pogledi na stvarnost ispravni, dok će protagonisti procesa globalizacije i njihovi pomoćnici ovde u državi jedini biti ti koji će se okoristiti na narodnoj nesreći i opštoj državnoj propasti. A ako se stvari budu kretale u tom pravcu nacionalni brod će naravno tonuti ka sve većem udesu, kojem se kraj neće nazirati.

Reč, dve na kraju...

No, možda je sve ovo što se događa potrebno da bi se narod osvestio, čime bi se stekli uslovi za povratak svojim identitetskim temeljima čiji je Crkva čuvar (kada kažem Crkva ne mislim naravno samo na crkvenu jerarhiju). Da bi krenuli u tom pravcu trebali bi da počnemo da radimo na neutralizaciji odvojenosti naroda od Crkve, jer snaga učenja koje Crkva zastupa počiva između ostalog i na masovnosti i veri naroda. Isto tako je potrebno da razne društvene grupacije uspostavljaju linkove jedna prema drugoj jer se time stvaraju temelji za jedno svedruštveno objedinjavanje. Isključivost donosi stalnu polarizaciju i traži uniformnu identičnost što je posledica ideološke svesti i sektaškog duha.

Ako svako radi ono zašta je najsposobniji ovo društvo može da krene putem koji bi završio u, za početak makar minimalnim integracijama njegovih podeljenih grupacija. Ovo bi uslovilo makar početak društvene i državne otpornosti raznim pritiscima koji nas očekuju u nastavku procesa globalizacije. Takođe u očekivanju jačanja multipolarnog sveta (a trenutno na našim prostorima još uvek dominantne Amerike i EU) samo jedinstveniji bi mogli da primoramo strance da prihvate i naše interese, kao što bi trebali da izgradnjom nacionalnog NVO sektora počnemo parcijalnu, institucionalnu borbu protiv raznih projekata koji podrivaju nacionalnu snagu i narodnu otpornost. Za sve ovo je potrebna promena ponašanja, dobra volja i strpljiv rad. Tada rezultati sigurno ne bi izostali.

Sa druge strane crkvena jerarhija (i episkopi i sveštenstvo) bi trebalo da krene snažnije u susret narodu. Kakva god da je crkvena jerarhija upravo ona bi trebala, uprkos velikim pritiscima i opasnostima kojima se izlaže, praktično kada god se izjasni o nekom pitanju, da se na pristupačniji način obraća narodu. Kombinacijom univerzalno-hrišćanskog sa nacionalno-svetosavskim poimanjem duhovnosti crkveni velikodostojnici bi, čini se, bili efikasniji u „rehristijanizaciji“ srpskog naroda. Jer uz specifičnost pristupa svakoj ličnosti ovo su neki univerzalni načini, koji mogu da se obezbede snažnijim, javnim i kulturnim angažmanom. Ne bi Crkva time izgubilo na univerzalnosti, naprotiv samo bi je učvršćivala i produbljivala, kao što je to kroz vekove na taj način činjeno među Srbima u raznim istorijskim u državno-društvenim okolnostima.

Samo radeći na tim stvarima srpski narod će dobiti šansu za duhovni, ali i biološki opstanak. Svi ostali putevi su u najmanju ruku sumnjivi, a velika većina danas aktuelnih ga vode ka duhovnom-fizičkom uništenju, ili pak u pravcu lobotomije mozgova, posle koje sledi nepodnošljivi jaram služenja tuđim interesima bez ikakve nade u moguću nacionalnu i državnu obnovu. Uostalom na narodu (uključujući i jerarhiju, i sve društvene grupacije, pa i one na vlasti) je da odabere. Srpstvo, shvaćeno u svetosavskom ključu, je uvek kroz istoriju bilo i stvar izbora, te je tako to i danas. Kako budemo izabrali tako će nam i biti.

Izvor: Vidovdan