Veze Rusa i Srba u ranoj istoriji (2)

CEOPOM-Istina objavljuje drugi deo novog Feljtona Miodraga Milanovića  VEZE RUSA I SRBA U RANOJ ISTORIJI, koga će te pratiti u tri nastavka.

Ovaj materijal nastao je kao plod primene najnovijih antropoloških metoda istraživanja, zasnovanih na paleogenetici, savremenoj disciplini koja u istraživanju porekla čoveka i njegovog istorijskog razvoja koristi DNK analize i ostala dostignuća Genetike, što samo po sebi pokazuje kompetentnost autora i zaključaka koje izvodi.

Milanović je diplomirao 1979. na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Tokom 1976. slušao je predavanja M. Fukoa, koje je ovaj držao u Visokoj školi u Parizu i to ga je zainteresovalo za strukturalnu antropologiju, čiji je promoter bio K. Levi-Stros, što ga je usmerilo u ove oblasti. Osamdesetih godina prošlog veka učestvuje u nizu mešovitih britansko-francuskih ekspedicija u Iranu, Iraku, Nubiji. Jedno vreme bio je urednik u časopisu za popularizaciju nauke „Galaksija“. Napisao je više knjiga („Svetska blaga, izgubljena i nađena“, „Istorijsko poreklo Srba“, „Srpski stari vek“, „Mit, magija i religija“,  itd) i obišao fascinantan broj arheoloških lokaliteta u svetu. Živi i radi u Beogradu.

Narodi sa Boristena

Drevni stanovnici sa obala Boristena, pra-stanovnici današnje Rusije, bili su Kelti i Kimeri. Nekoliko vekova kasnije, na ove teritorije dolaze grčka plemena: Boristeni, Halizoni, Agrikole i Kalipidi. Oni će kultivisati zemlju i civilizovati je, osnivajući kolonije i praveći pogodne luke, angažujući se u trgovini, razvijajući živi pomorski promet sa maticom. O ovim plemenima detaljan izveštaj daje Diodor sa Sicilije.

Sarmati tj. Srbi, njihove komšije, podižu na ušću reke Boh u Boristen, drevni hram Cer, nedaleko od naselja Boristen, kome Grci daju ime Olviopolis. O čestim čarkama i borbama grčkih kolonista sa Sarmatima, pored Apijana, piše i Diodor sa Sicilije. Ipak, mnogi pojedinci i familije su opstali nakon ovih sarmatskih revolucija. Herodot navodi imena naroda što napustiše prostor uz Dnjepar, ispod pustinje Gero, preko puta Kijeva, gde sa svojim stadima lutaju nomadska plemena Skita. To su Antropofazi, Melenheleni, sa gradom Černigovom, Geloni i Budini. Ime Odina, boga-zakonodavca kod Skandinavaca, proizilazi od naziva Budina ili Vodina.

Dolazak slovenskih plemena, u regiju Boristena, pada u prvi vek kada počinje njihovo mešanje sa starosedeocima i ostalim narodima. Kao podanici Bosforskog kraljevstva, plaćaju danak Mitridatu. U njihovom susedstvu žive plemena Alana, Ostrogota i Bugara. Sloveni podižu izuzetno značajno utvrđenje Sarkel koje će, 900. godine, osvojiti Pečenjezi o kojima piše Ditmar u svojoj Hronici. Pleme Poljana zauzelo je Malu Rusiju, odakle je krenuo njihov ubrzani marš protiv Grka. O etimologiji njihovog imena pisao je Nestor, dodavši da su poljski Kosari i Poljani, osnivači Kijeva, poreklom bili Sarmati.

Ovo sarmatsko pleme ne treba brkati sa Poljanima naseljenim na obalama Dnjepra; oni su, starinom Sloveni, susedi srpskog plemena Drvljana (Drevljana), čije ime dolazi od reči drvo i označava stanovnike šumskih predela. Drvljani su ime dobili u Lužici, od strane tamnošnjih stanovnika. Glavni grad im je bio Drvoban na čijem pepelu je, posle sukoba Srba i Germana, nikao današnji Gerlic. Najorginalnije ime Drevljana se sačuvalo u nazivu grada, nedaleko od Lunenburga, po imenu Drawehn; nemački izvori ga beleže i kao: Drevener, Drawanen, Drewjanen. Domovina Drvljana je bio hanoverski Wendland i sam grad Hanover, današnji centar SPC za Zapadnoevropsku eparhiju. Zbornik Smilja Dabižova Vasilija iz 1344.g. navodi tri drevljanska srpska plemena koja su, 641. godine, došla u današnju Crnu Goru, u oblast Plava, pod Komovima. Ovaj zbornik pronađen je u manastiru Ćićevo kraj Andrijevice.

Drvljani su se graničili sa kijevskom oblašću. Glavni grad, upravno i trgovačko središte, im je bio Korosten ili Novopolj. Drugo, važno središte, bio je Ovruš ili Oleg. Nestor nas izveštava i o plemenu Duljeba, pišući o etimologiji njihovog imena, navodeći dokaze tvrdnji kako je u pitanju jedno od brojnih slovenskih plemena. Živeli su u arealu reke Bug i po njoj dobili ime Bužani. 619.g. vodili su rat sa Avarskim Kaganatom. Pleme Volinjana, koje je sa Poljanima i Drvljanima učestvovalo u kasnijem nastanku ukrajinske nacije, u petom veku pre n.e. naseljavalo je obale reke Neve, odakle su se proširili na močvare Polezije, u severnom delu Volinije.

Drevno ime Volinije bilo je Olijum. Jornand pominje i ime Ovim. Njihovo ime ne treba dovoditi u vezu sa bugarskim, kako ističe istoričar Muratori u Istoriji Italije za godinu 489. Ova oblast se nazivala Pripjat ili Tripjat, jer njome teče više od 15 reka što se ulivaju u jednu. Pleme Gota je pristiglo u ove krajeve u drugom veku, po nalogu kralja Filimera. Ulfila, gotski prvosveštenik, sa dozvolom imperatora Konstantina ΙΙ, prevodi na gotski jezik četiri Jevanđelja, godine 367. Na Pripjatu će Goti napraviti brojne prelaze preko reka, polovinu na jugu i isto toliko na severu. Zahvaljujući ovim prelazima, prešli su Pripjat, porazili pleme Spala i nesmetano nastavili svoj prodor ka Azovskom moru.

Budini i Neuri

Pleme Neura i Budina, indirektnih predaka današnjih Rusa, nosi sva obeležja pripadnosti slovenskom etnukumu. Herodot piše: „Neuri imaju skitske običaje. Za vreme jednog pokolenja pre Darija, morali su da napuste svoju zemlju zbog zmija. Mnogi su se gmizavci pojavljivale iz njihove zemlje, a još više ih je upadalo spolja, iz pustinje, dok nisu bili prisiljeni da napuste zemlju i nasele se među Budine. Izgleda da su svi ovi ljudi čarobnjaci jer Skiti, pa i Heleni, nastanjeni u Skitiji, pričaju da se svaki Neur jedanput godišnje pretvara u vuka a zatim ponovo dobija svoj prvobitni oblik. Mene nisu mogli u to da uvere, ali oni uporno tvrde da je to istina, pa se čak i zaklinju“. Drevna, mitološka veza između vuka i natprirodnih sila poznata je i naročito zastupljena među severnim i balkanskim Indoevropljanima.

Stoga, postoji dovoljno razloga da se, u slovenskoj jezičkoj grupi, reč volhvi (od starije *ulqusu-), volhovanije (volšebnost, čarobnjaštvo), prepozna kao korenska imenica sa značenjem rod pa bi ova, idioglotska složenica, značila vučiji rod. Na tom putu treba tražiti poreklo priča ispričanih ocu istorije u Tripolju. Vradžbinama i proročanstvima, bavili su se i kimerijski kolonisti u Kampiniji, poznati kao vešti rudari, pristigli na Apeninsko poluostrvo preko Balkana, dunavskim putem. Vuk je totemska životinja kod Srba i Slovena, božanski simulakrum kulta predaka, teriomorfna teologija drevnog srpsko-slovenskog predstavljanja božanskih epifanija, kako piše Veselin Čajkanović. (1) Zanimljivo da vuka, kao totemsko božanstvo, nalazimo i kod drevnih Ainua, prvih belih naseljenika na japanskim ostrvima. Na vuka, kao totemsku životinju, podseća i pesnik Vergilije: «Ove mi čarobne trave, u Pontu sabrane, Meris je dao sam – u Pontu golema množina ih raste. Često Merisa videh gde u šumi se krije, pretvoren travom u vuka gde duše iz grobova zove i žito posejano na polja druga premešta».

Simbolika vuka ugrađena je u religiju, očuvana u oskudnim i slabim crtama, dok još uvek postoji autentičan memofond sa verodostojnim podacima u usmenim predanjima i folkloru. Ime Budini potiče od slovenskog apelativa biti budan u smislu spreman. Herodot izveštava o brojnom plemenu naroda veoma plavih očiju, riđe kose – podižu kuće i grade hramove od drveta. Starosedeoci su, autohtoni, zanimanjem stočari; hrane se hlebom i bave povrtlarstvom. Neuri i Budini su gostoljubivi, slave boga Dionisa i vešti su u građenju brodova i izradi oružja od metala. Šafarik je njihovo poreklo smatrao vindskim, odnosno srpskim.

Ptolemej, u Geografiji, piše: „Opet, između Peukina i Bastarna su Kaprijani iznad kojih su Gebini i Budini“. Pominje ih i Pomponije Mela, navodeći kako Budini nastanjuju drevne gradove. Budine i susedna plemena, nabraja Plinije: „Od Tafrisa se dalje protežu, naslonjeni na Auhete: Neuri kod Boristena (Dnjepra), Geloni, Tusageti, Budini, Basilide i Agatirsi plavičaste kose“. Egipatske, grčke i rimske izveštaje, dopunjava Amijan Marcelin, delom Res gestae. Marcelin je bio u službi kod glavnokomandujućeg rimskog vojskovođe za jugoistok, imperatora Julijana Apostate, sa središtem u Sirmijumu, imajući vremena na pretek za upoznavanje društveno- političke situacije u tom delu Carstva. Marcelin, vojnik od dvadesete godine, rođen je oko 330.g. Prateći dugogodišnji pohod svoga cara, marljivo je beležio događaje uz prigodne komentare. Napisao je Res gestae oko 395. godine, u miru svoje rimske vile, kao poštovan i vrlo uvažen građanin. O Neurima će zabeležiti: „Među njima, Neuri borave u Sredozemlju, okrenuti susedima ka severu. Posle njih su naselja veoma srčanih Budina i Gelona; ovi, vrlo ratoborni ljudi, kad zarobe neprijatelje svoje, skidaju im kožna odela i od njih udešavaju haljine za sebe“.

Kraljevski Sarmati

Od Kijeva se, između istočnih Karpata i Dnjepra, proteže prostor tzv. Tripoljske civilizacije, nesporno slovenske i potvrđene arheološkim nalazima gde, u prvoj polovini X veka, Porfirogenit smešta i deo srpskih plemena. Pontsko-karpatski Neuri najstariji su Sloveni ove prostrane oblasti; prema razaznatim denominacijama, tu spadaju i starosrpska plemena. Sa Tripoljem, kulturno je povezana lužička oblast, od XII veka pre naše ere, kao i Zakavkaska, preko polihromne keramike.

Na ovom prostoru Herodot, pored Neura, pominje Kimerce i Sigine, pleme naseljeno preko Istera: „Jedini, za koje sam bio u stanju da doznam da stanuju preko Istera, jesu ljudi imenom Sigini, što se odevaju kao Međani. Konji istih, dlakavi su po celom telu i do pet prstiju dugačke dlake, mali i tupoglavi, odozdo izvinute njuške, ne mogu nositi čoveka; kad su upregnuti u kola, brzi su te se, stoga, zato i koriste. Zemlje Sigina protežu se sve do naselja Eneta na Jadranu. Kazuju da su napustili Mediju, a kako to uradiše, nisam u stanju da objasnim jer bi sve to moglo da nastane u dugom vremenskom razdoblju. Pleme tzv. kraljevskih Sarmata, po izlasku iz Azije, u III i IV veku, vlada plemenima na Tauridi, u sklopu višenacionalnog Bosforskog Kraljevstva. Jedan od najuticajnijih sarmatskih kraljeva bio je Griško Orović; njegova odlično organizovana konjica uspešno se suprostavljala rimskim trupama, kako izveštava istoričar Zosim.(2) Pod sarmatskim vladarima, ovo kraljevstvo će, kako-tako, odolevati sve do velike vojne Konstantina Velikog od 319.g. do 322. godine. Nešto kasnije, Kraljevstvo Bosfora će zadesiti građanski rat, pobuna plemena na Hersonesu. Neprijateljstva i mir će se smenjivati sve do 344.g. kada Sauromata IV, u dvoboju, pobeđuje Farnaka, vođu Hersonita. Pobeda je značila mir i pristanak pobeđenih da kralju plaćaju redovan godišnji danak.

Na politički status nije uticao poraz od Gota iste, 344. godine. Da Goti potpuno ne poraze Sarmate, pomogao je Konstantin Veliki sa svojom vojskom od 300.000 ratnika. Sam pogled na ovu vojnu silu odvratio je Gote od same pomisli na borbu. Utehu pobeđenima donelo je republikansko uređenje na Hersonu i proglašenje zavisne republike Herson. Kasnije će, mnoge sposobne sarmatske vojskovođe, predvoditi rimske trupe: «Mnogobrojne sarmatske vođe staviće se na čelo rimskih trupa», piše Euzebije u Konstantinovom žitju. Sarmati će imati problema sa Kvadima, na reci Mart, moraće se taktički povući, prepuštajući im pljačkanje rimskih provincija.

Sarmatima su dugo vremena vladali Melenheleni, pleme kraljevskih Sarmata, nametnuvši im svoja verovanja, običaje i umetnost. U umetnosti prevladava tzv. skitski životinjski stil; ovo ime je dobio jer mu je glavna tema bilo prikazivanje životinja: lavova, jelena, medveda, divokoza i konja. Njihov glavni grad bio je Černihov (Crnuće) udaljen oko 700 vrsta od obale Azovskog mora. O njima piše Herodot: „Jedan deo njih stanuje oko reke Don. Tu su brojniji u odnosu na one čiji je dom u regiji Severne Skitije. Osim Melenhelena, tu nema nijednog drugog naroda, jer je tamo krajolik močvaran i pustinjski. Vode Mediterana udaljene su od naroda Melenhelena čak 700 vrsta napornog marša“, kazuje Herodot. Nićifor Gregora, Černihov naziva glavnim gradom crne Rusije, aludirajući na njegovo ime. Mitridat, kralj Ponta (Kraljevstvo na Bosforu), ujedinio je pleme sarmatskih Jaziga sa Alanima i Roksolanima, krenuvši u Evropu gde je vodio ratove protiv Skita i Rima 81.g. pre n.e. Jazige ili Jezici u izvorima se još imenuju jasima ili Jašvingama, dok su Alani sebe nazivali Serboima.

Pleme Melenhelena pominje Jovan Rajić u svojoj Istoriji: „Kada je na Zapadu carevao Honorije, u njegovu zemlju su upali varvari. Ko su oni bili i kako se to zbilo, biće sada ispričano. Ranije je gotskih plemena bilo mnogo, a i sada ih je mnogo no, najveći i najznačajniji među njima, bili su Goti, Vandali, Vizigoti i Gepidi. Ranije su se, istina, nazivali Sauromatima i Melenhelenima. Neki su ta plemena imenovali Getima. Svi ti narodi, kako je rečeno, razlikuju se jedni od drugih samo po imenu, no u svemu ostalome oni su slični. Svi oni su bele puti, imaju ruse kose, visoki su i lepog izgleda; kod njih su isti zakoni i ispovedaju jednu te istu veru. Svi su arijanci i govore jednim jezikom, tzv. gotskim; kako mi je rečeno, u drevnosti su bili jedno pleme, no potom su počeli da se nazivaju na razne načine: po imenima onih koji su im bili vođe. Taj narod je, od drevnih vremena, živeo na toj strani Istra. Zatim su Gepidi zauzeli zemlju oko Sigiduna i Sirmijuma, gde oni prebivaju i u moje vreme“.

Dolazak Kosara-Hazara

Sarmatsko pleme Kosara (Hazara), dolazi i učvršćuje se u Kaspijskom bazenu od godine 212. do 375.g. Svoja naselja proširiće duž cele Crnomorske oblasti do 552.g. kako piše Diodor sa Sicilije. Glavni gradovi postaju Astrahan i Balangiar. Iz Azije, gde im je glavni grad bio Amal, preduzimaće evropske pohode sve do osmog veka; vojno- politički će potpuno nestati do 1016. godine. O životu Kosara i njihovim običajima, između ostalog,piše arapski geograf iz devetog veka, Masudi. Njegove beleške objaviće grof Čaki u Parizu 1778.g. Naslov beleški je Izveštaj iz Amala i čuvaju se u Pariškoj biblioteci. O njima će opširnije pisati i Konstantin Porfirogenit, vizantijski kralj. Kao pokoreno stanovništvo, živeće u Aziji do XIII, XIV veka.

Kosari iz Azije, plaćaće danak Vizantiji sve do 701. godine, kada je sa trona zbačen Justinijan II. U vazalnom odnosu prema Romjeskom carstvu ostaće do 945.g. 318. godine, sudariće se sa Hunima, na Crnom moru. Jedan deo Kosara će im se pridružiti, u grandioznom pohodu na Evropu 375.g. Tada će Kosari stići i do Srbije. Pokrajina Kosovo je po njima dobila ime. 448. godine, savez mnogih plemena, se učvršćuje krunisanjem Ele, jednog od Atilinih sinova za kosarskog kralja. Kosari će, uznemiravani od susednih plemena i iz predostrožnosti, podići, na Kavkazu, dugačak odbrambeni zid, čija će se gradnja protegnuti od 531. do 579.g. U svoj najveći evropski pohod Hazari će krenuti 627.g. Iste godine, sklopiće savez sa Iraklijem i, zajedno sa vizantijskim trupama, učestvovaće u ratu protiv Persije.

Kosari će postati stanovnici Berzilije, današnje Litvanije. Izuzetno vojno organizovani, širiće svoja naselja, dalje na jug, od godine 624. Tek od 1320.g. Kosari će biti podanici vojvode od Litvanije, vremenom se pretopivši u Litvance. Takođe, postaju saveznici Avara i, sa velikim vojnim odredima, uz obećanu platu i udeo u pljački, učestvovaće u avarskim panevropskim pohodima. Okupiraće Poljsku i teritorije srpskih plemena Vjatića i Radimića, u zemlji Venda, kako piše Nestor. Godine 680. pleme Kosara je na vrhuncu – kontrolišu široke teritorije između Crnog i Kaspijskog mora, i šire, na sve četiri strane sveta. Na ovoj teritoriji, imaće devet pokrajinskih saveza, organizovanih u županije. Uspešna vojna na Tauridu otpočeće 683. godine; 720. godine, kada su bili na vrhuncu moći, vizantijski car Leon traži kosarsku princezu za ženu svome sinu. Od 790. do 811.g. oni će svoj uticaj proširiti na zapad, kako navodi Anonim, pisar na dvoru mađarskog kralja Bele.

Strateški, izuzetno važnu tvrđavu Sarkel, ponovo će obnoviti na Donjecku, između 860. i 864. godine. Ovo izuzetno važno utvrđenje pašće u ruske šake 965.godine. 1224. spaliće ga i opljačkati Tatari prilikom invazije na tzv. Malu Rusiju. Pod kraljem Ivanom Vasiljevićem, Kozaci (Kosari) će obnoviti svoje domove. Kosari sa Dona i oni sa Dnjepra udružiće se u 16. veku pod zajedničkim imenom Kozaka. 858.g. Kosari primaju hrišćanstvo. Krajem IX veka, dopustiće Ugrima, njihovim vazalima, preuzimanje uprave nad Mađarskom. 896.g. za kralja je, njihovom dozvolom, izabran Arpad. Nedugo zatim, izbila je pobuna, predvođena plemenom Kabara, protiv novouspostavljenog kraljevstva. Kabari, slovensko pleme sa Kavkaza, opkolilo je naselja Kosara u tom regionu no, pobuna će biti brzo ugušena. Ovo pleme bilo je prisiljeno da se iseli i vrati u Aziju; njihova naselja preuzeli su Kosari. U Mađarskoj će se vojno- politička dominacija Kosara nastaviti sve do 948.g.

Sarmati-Čerkezi

Opadanje njihove moći, rastegnute na širokom geografskom prostoru, krenuće porazom i njihovom okupacijom od strane bliskog naroda, Kozaka ili Čerkeza, sve do vremena kada će se formirati kao jedinstvena nacija. Sarmati Kerketi ili Čerkezi preci su Kozaka sa Dnjepra, kako uviđa Plinije: «Sarmati, sa vrhova Kavkaza, znani su kao Kerketi sa Kubana». Strabon piše: «Više znani kao Meoti, Kerketi». Etimologija reči Kozak (Kazah) ukazuje na plemena skitskih planinaca. Po Kazasima će njihova zemlja dobiti ime Kazahstan. U Kursku će, 1282. godine, biti osnovana velika kolonija Čerkeza. Njena izgradnja koordinirana je pod palicom guvernera Kanijeva. Kozaci sa Dnjepra i iz Ukrajine biće pod vlašću Rusa do 1667. godine sa širokim pravima autonomije. On će osnovati i novi Čerkesk, grad na Dnjepru. Prvi je bio izgrađen na reci Don.

U Poljskoj, u oblasti Zaporožja, broj stanovnika kozarskog porekla će se povećavati. U poljskoj istoriografiji uloga Kosara-Kozaka se proučava od 1515.g. Sigismund I, držeći do njihovih vojnih usluga, dodelio im je zaporošku zemlju, sam potičući njihovo naseljavanje; bili su odani, vojnici vični ratovanju i ratnim lukavstvima. 1557. godine, poljski princ Dimitrije Višnjovečki, izabran je za kozačkog atamana – velikog generala. On je, potican od Sigismunda, formirao jaku vojsku 1562. godine. Iduće leto je pregazio Vlašku, noseći se idejom da napadne Konstantinopolj i oslobodi ga turske vlasti. Armiju Kozaka, u službi Poljske, proširiće i izvrsno opremiti kralj Etijen, stupivši na presto godine 1576. Takođe, dao im je zemlju i grad Trečimirov.

Kozaci će vršiti i jedan vid državne službe nalik miliciji, sličan službi Skita u antičkoj Grčkoj. Ovaj vid organizacije, Kozaci će preneti u svoju prestonicu na Dnjepru. Na ovoj reci sagradiće, 1572. godine, treći istoimeni grad, Čerkesk-bataj, na novoj lokaciji i nešto višem terenu, u odnosu na stari. Izgradnjom novog grada, njihovi sveštenici će prihvatiti celibat, koga su se odrekli nekoliko stoleća ranije. Uz dosta problema, nova crkva biće osvećena tek 1811.g. Iako su imali pod Rusijom široku autonomiju, Kozaci će često ispoljavati veliko nezadovoljstvo; pobune će pratiti strašna razbojništva. Velika pobuna vodiće se protiv kralja Petra Velikog. Nakon pobede nad kraljem Francuske Šarlom XII, kod Pltave 1709. godine, Petar će pobunu ugušiti do korena; glavni organizator zvani Mazepa i vinovnici će pobeći, stavivši se pod zaštitu Turske, na ostrvu Oleš. No, 1733. godine, otpadnicima će biti oprošteno i oni će se vratiti pod okrilje majčice Rusije, za vreme vladavine imperatorke Ane. U vojevanju protiv Turske, 1787. godine, ponovo se iskazuju kao nenadmašni borci; kao nagradu, dobiće ostrvo Taman 1790.g.

Srbi sa planine Alin

Alani (Serboi), tako su prozvani po istoimenoj planini (Alin) gde su se nalazile njihove glavne gradine. Masiv Alin, u geografskim atlasima, ima različita imena; prema nekim autorima, smatra se granicom između Azijske Skitije i Sarmatije. Al Masudi, arapski putopisac, Alane identifikuje sa Serima, spominjući kralja Es Serbira: „U svojoj moćnoj vojsci, on ima 30000 dobro naoružanih konjanika i to mu daje prednost nad njegovim susedima. Inače, cela njihova zemlja je dobro obrađena i naseljena. Moćniji su i od svojih komšija Kašaka. Kašaci, ne bi li nekako sačuvali svoju nezavisnost, morali su podići brojne zidine i citadele, od mora pa sve do duboko u kopno. Postoji dosta kontroverzi oko toga na kom moru oni žive; jedni vele da je to Mediteran, dok drugi zaključuju kako je reč o Pontu. Ja ću ovde samo da primetim kako njihova zemlja nije daleko od naroda Trebizonda“.

Za Amijana Marcelina, Alani su bili pripadnici skitske nacije. On je, u svojim knjigama, opisao njihov život, verovanja, običaje, herojska nadmetanja i kretanja, kao i dolazak Alana na Tauridu 61. godine pre Hrista. Po njemu, Neuri, Budini, Geloni, Agatirsi i Melenheleni i, uopšte, svi narodi naseljeni do reke Gang u Indiji su – Alani. Sholiast kaže: „Kako pesnik Gelan veli, njihov jezik je govor Vilka, sličan po lepoti jeziku okrutnih Sasa». O Alanima piše i A.G. Maš nazivajući ih Asima: „Posle strašnog poraza nekadašnjih stanovnika Germanije, u bici kod Varcele u Italiji oko 150.g. pre n.e. u germanske zemlje upale su horde došljaka sa Istoka. Oni su osvojili Saksoniju, približili se Holštajnu, a zatim krenuli na Dansku da bi se, na kraju, naselili u Švedskoj. To su bili, poznati u danskoj istoriji Asi, čiji je vođa bio Zigte, sin Fridulfa ili Frialofa.

U Danskoj i Švedskoj, dobio je ime drevnog švedskog boga Odina da bi, na kraju, počeo da se predstavlja kao taj bog. U Švedskoj je bio toliko poštovan da mu je kralj Gilf predao vlast u svojoj zemlji. Njegova supruga zvala se Friga ili Freja. Zaro detaljno govori o njegovim magijskim moćima i bezbožnim delima. Njegova pojava, u ovdašnjim zemljama, vezuje se približno za 50 godinu pre n.e. Isto kao i za života, kada se izdavao za boga, on i njegova supruga su, i posle smrti, poštovani kao bogovi. Njegove figure stavljane su pored Tora. Kao simbolično obeležje, Tor je imao glavu bika. Odin je, u istom svojstvu, dobio obličje jastreba.

Statua Frige mogla se prepoznati po ženskom liku. To je zapravo onaj Odin koji se kod nas zove Vodan. I, mada se, u ovim mestima, zadržao kratko vreme, njegov utucaj na mitologiju Venda je veoma značajan jer, ne samo što je učvrstio Radogosta nego je, sa sobom, doneo i drugo sarmatsko božanstvo u Meklenburg sam bivajući obogotvoren“. Priča o ovom vojskovođi zasniva se uglavnom na tekstovima iz Ede. Zapisi uključuju drevne pesme, recitovane u svečanim prilikama. Autori pesama, o istoriji svog naroda i njegovim junacima, mogli su znati više nego latinski i grčki istoričari, u dalekim zemljama. O seobi Alana iz Podonja u Poljsku, Germaniju i Francusku, svedoče mnogi izvori. Francuski gradovi, na primer, Alanson, a, kako tvrde, i čitava oblast na Pirinejima – Katalonija (Gotoalanija) nazvani su po imenu plemena Alana. Vrlo je verovatno da je deo migranata, preko Poljske i Litvanije, stigao u Skandinaviju, što je dalo osnova za priče o seobi bogova – Asa, Alana.

Hunska okupacija

Izuzetno dramatično je bilo potpadanje Alana pod vlast Huna, njihovo ujedinjavanje i zajednički pohod na Evropu. Periplus Marcijana Heraklejskog, iz trećeg veka, određuje prostor koji naseljavaju Huni: „U okolini Dnjepra, iza Alana, žive takozvani Huni,“ piše A.F. Veljtman, ruski istoričar. Amijan opisuje Hune na osnovu gotskih legendi: „O hunskom narodu ovlaš se govori u drevnim letopisima. Huni žive iza Meotskog jezera, blizu Ledenog okeana i njihova zverstva prevazilaze svako shvatanje“. Helmold piše: „Sve slovenske zemlje, koje leže na istoku i pune su bogatstva, Danci su nazivali Ostrogard ; danas ih nazivaju i Hunigard, po bivšem hunskom stanovništvu. Tamo je prestoni grad Hue“. Opisavši okretnost i ratnu spretnost Huna, istakavši njihovu veštinu u baratanju lukom i nabacivanju lasa na protivnika, Amijan završava govoreći o njihovim naseljima i kolibama, lutanjima, lukavstvu i strasti prema zlatu. Marcelin, Gelone, Agatirse i Melenhelene, svrstava u Alane, ističući kako su svi plemenite krvi.

Pre sukoba sa Hunima i sklapanja neke vrste pakta, Alani su se, na poluostrvu Kerč, sukobili sa nekim plemenima Gota. Ove sukobe su iskoristili Huni da ih teško poraze i nametnu im vlast 375.g. Neka alanska plemena, severno od Azovskog mora, kao i neka plemena Rusa i Roksolana, nisu ni osetila razmere ove katastrofe. Konstantin VII Porfirogenit, u delu O ceremonijama, opisuje kako bi se, u diplomatskoj prepisci, trebalo obraćati vladarima kavkaskog regiona, pominjući Arhonta, vladara Sarbana, naseljenih između Alanije i Sanarije. Naime, kako zaključuje F. Dvornik, neka srpska plemena su bila potisnuta od strane Huna prema Kavkazu, gde su nastavili da žive pod sopstvenom upravom, vlašću što je priznavala neku vrstu vizantijskog protektorata.

U Vizantiji, tokom V veka, veliki uticaj imali su Alani, kako, ne bez izvesnog cinizma, piše Prokopije Cezarejski.(3) Naime, posle raspada Hunskog carstva, na Istok je došao novi alanski talas. Uticaj alanske aristokratije u vizantijskoj državi i vojsci, počeo je rasti – Odoakar je okončavao život Rimskog Carstva, osvojio je Dalmaciju, potom istočni deo Carstva,; jednom rečju, Konstantinopolj nije imao drugu opciju na raspolaganju sem da prihvati Alane. Sredinom petog veka, odlučujući uticaj u Carigradu je imao Alan Flavijus Ardabur Aspar, oslonjen na bezrezervnu podršku trupa alanske konjice. Njemu je, ovoj izbor, imao da zahvali Markijan, još više njegov naslednik Lav I (457- 474). 471. godine, Aspar i njegov sin Ardabur, oženjen drugom kćeri Lava I, su ubijeni, alanski uticaj je minimalizovan, sve do dolaska Justinijana na vlast – seljačkog sina iz unutrašnjosti Srbije. Velike osvajačke ratove, u njegovo ime, vodio je Velizar, izuzetno sposoban Alan.

nastaviće se …

_____________________________________

Odrednice:

(1) Veselin Čajkanović (Beograd, 28. mart/9. april 1881 — Beograd, 6. avgust 1946) je bio profesor Univerziteta u Beogradu i srpski istoričar religije.

(2) – Zosim (grč. Ζόσιμος, druga polovina 5. veka – početak 6. veka) bio je kasnoantički odnosno vizantijski velikodostojnik, jedan od poslednjih paganskih istoričara i prvi koji je pisao nakon pada Zapadnog rimskog carstva 476. godine.

(3) – Prokopije Cezarejski, pravnik i istoričar, živeo je i radio krajem V i početkom VI veka i bio sekretar vojskovođe Velizara. Najstarije i najznačijnije Prokopijevo delo je Istorija Justinijanovih ratova (De bellis) u osam knjiga, gde govori o ratovima koje je vodio Justinijan I.

Izvor: CEOPOM-Istina

Komentari

Jedan komentar na Veze Rusa i Srba u ranoj istoriji (2)