Jelena Ponomarjova o „obojenim revolucijama“

Jelena Ponomarjova, doktor političkih nauka, profesor MGIMO Univerziteta govori o fenomenu tzv. „obojenih revolucija“.

Jelena Georgijevna, Vi proučavate fenomen tzv. Obojenih revolucija, po čemu se one razlikuju od klasičnih revolucija?

U stvari sličnost je ovde uslovljena samo formom, a po sadržaju se ti pojmovi jako razlikuju. U klasičnim revolucijama dešavala se korjenita smjena vlasti (npr. buržoaska revolucija je smjenila feudalnu vlast). Karakteristično je da je za vrijeme Hladnog rata revolucionarne pokrete u drugim zemljama podržavao SSSR, a SAD su računale na državne prevrate koje su najčešće organizovali vojnim putem. Zatim su počinjale represije protiv lijevih pokreta: hapšenja, streljanja, mučenja.

Dešavala se privatizacija državne imovine i izraženo imovinsko raslojavanje stanovništva. Najpoznatiji primjer je dolazak na vlast generala Pinočea u Čileu. Ipak, u posljednje vrijeme SAD računaju na „meku silu“  i na „nenasilan otpor“ koji podrazumijevaju prelazak vlasti sa jedne elitne grupe na drugu uz pomoć narodnih ustanaka. Ovdje je glavno da se ne dozvoli postojećoj vlasti da iskoristi silu za rastjerivanje ustanika. Amerikanci uključuju sve raspoložive elemente pritiska na rukovodioce zemalja, i njihove aparate represije, da bi se uzdražali od korišćenja jake snage. Ako, pak, vladari ne slijede preporuke iz Vašingtona onda ih sklanjaju pomoću vojne agresije kako se to desilo u Libiji.

Karakteristično je da se narodni ustanci, ako se dešavaju u onim zemljama čije su rukovodstvo stvorile SAD,  nemilosrdno guše. Upravo zato u toku „arapskog proljeća“ sačuvani su svoj položaj vođe Saudijske Arabije, Bahreina, Kuvajta i Katara. Sjetimo se skorije istorije koja se odigrala u Rusiji i Meksiju. 3.oktobra 1993. godine kada su desetine hiljada ljudi sa mitinga na Oktobarskom trgu u Moskvi pošli na probijanje blokade Parlamenta. Nasuprot njih stala je malobrojna policija, mada su pored (na susjednim ulicama) nalazile velike snage milicije koje se nisu miješale u dešavanja. Kada je kolona prošla preko Krimskog mosta put im je presjeka zbijen kordon milicajaca. Ali, pokazalo se da je neko prethodno na trotoaru Krimskog mosta postavio komade asfalta kojima su demonstranti počeli gađati milicionere. Očevici su govorili da su gomili bili ljudi  s paketima kamenja i komadima asfalta koje su dijeli svima koji su ih tražili. Karakteristično je da je na čelu kolone išla grupa mladih ljudi (rmpalijske građe- bogatirske građe) koji su neustrašivo išli u borbu s milicijom i probijali kordone.

1968. godine, za vrijeme studentskih nemira u Meksiku, desila se analogna situacija.Ovde je policija, takođe, otvoreno (javno) dozvoljavala demonstrantima da idu samo određenim ulicama, a zatim su se među studentima pojavili neki snažni momci koji su počeli bacati kamenje na policiju. Pri tom su oni kamenja uzimali iz kanti za otpatke koje su stajale na ulica Meksika (mada obično tamo nije bilo nikakvog kamenja). Zašto je to bilo potrebno?

Kao prvo, zato da bi se isprovocirala policija na agresivno delovanje. Drugo, da bi gomila osjetila svoju snagu. Kako se završilo? Bilans, i u Rusiji i Meksiku, je isti. Znači, 3. oktobra 1993. gomilu nenaoružanih ljudi doveli su pred zgradu TV centra u Ostankinu i tu su ih bez milosti streljali specijalci iz automata i mitraljeza. A 2. oktobra 1968. gomilu ljudi su skupili na trg u centru Meksika, a zatim je policija brzo zatvorila sve izlaze i hladnokrvno ubila gomilu iz automatskog oružja.

Nije tajna da su vlasti Meksika u to vrijeme tijesno sarađivale sa specijalnim službama SAD. Analogna situacija desila se i u Rusiji 1993. godine. Uostalom, u oktobru 1993. U Moskvi su vršljali (delovali) nepoznati snajperisti koji su pucali po predstavnicima i jedne i druge strane, između ostalog, i sa krova američke ambasade. Svjedoci smo slične situacije nedavno u Ukrajini, ali je ovde bila jedna bitna razlika, u Kijevu SAD nisu podržavale vlast nego demonstrante. Upravo zbog toga se V. Janukovič plašio da primijeni silu. Ishod je poznat. Istina, SAD i Rusija ga ocjenjuju različito. Po mišljenju ministra inostranih poslova RF Sergeja Lavrova u Ukrajini se desio državni udar, a državni sekretar SAD Džon Keri smatra da su ustanici svrgnuli tiranina. Treba znati da su ranije SAD, poslije državnih udara, dovodili na vlast svoje miljenike, koji su sprovodili politiku politiku potrebnu Amerikancima. U toku „obojenih revolucija“ na vlast su takođe došli miljenici SAD, ipak, zbog toga što su se oni oslanjali, ne na armiju i specijalne službe, nego na narodni protest, teško su uspijevali zadržati vlast. I uskoro su heroji „obojenih revolucija“ bili prinuđeni da odu sa scene. Podrivanje autoriteta vlasti u toku takvih „revolucija“ objektivno vode ka destabilizaciji u zemljama gdje su oni pobijedili, tim više što pobjednici nemaju konstruktivni program izlaska zemlje iz krize. Sve se to jako dobro vidi, kako na Bliskom istoku, tako i na postsovjetskom prostoru.

Očigledno je da se Amerikanci oslanjaju na ostvarivanje haosa u svijetu. I to nije čudno. SAD su svjetski lider u slabljenju, čiji je glavni zadatak ne dopustiti da se pojavi alternativni centar moći. Upravo zato se dešava destabilizacija situacije na granicama Rusije i na Bliskom istoku, čije bi zemlje mogle postati saveznici Kine i osigurati ekonomski razvoj (rast) ove zemlje isporukama energenata. SAD čuvaju bezuslovno liderstvo u sferi proizvodnje oružja. Nastali haos izaziva porast potražnje američkog oružja, a, takođe, i usluga privatnih vojnih kompanija iz SAD koje mogu osigurati bezbjednost ljudima i biznisu.

Često sam imao priliku da čujem da SAD nisu bile povezane sa „arapskim proljećem“, nego, suprotno, da su „prespavale“ ekspoloziju narodnog bunta. Kao primjer navodi se Egipat, čiji je vođa Hosni Mubarak bio stari saveznik SAD. Zašto ga je bilo potrebno smijeniti?

Da bi u regionu stvorili haos, Amerikanci su dugo spremali „arapsko proljeće“. Poslije 11. septembra 2001. godine SAD su mobilisale ogromne finansijske resurse i inicirali 350 novih programa u oblasti obrazovanja, kulture i informisanja za pokretanje demokratije i stvaranja raslojavanja građana koji su orijentisani na vrijednosti i politiku SAD u arapskim zemljama.  Svi ti programi bili su objedinjeni projektom pod nazivom „Incijativa podrške parnerstva na Bliskom istoku“ koji je donio Stejt department SAD.

U toku realizacije isprobana je principijelna novina. Prvi put za 60 godina postojanja „javne diplomatije“ SAD promijenjen je ciljni auditorijum programa obučavanja usmjerenih na širenje principa liberalne demokratije. Sada umjesto postojeće elite, vojnika i disidentske inteligencije, vlada SAD je počela obučavati mlade do 25 godina i žene. Osim toga, Stejt department je modifikovao taktiku pokretanja svog uticaja. Umjesto podrške političkim režimima i armiji Vašington je počeo osnivati alternativne partije, nekomercijalne organizacije, „reformisane“ sisteme obrazovanja.

Kao rezultat desetogodišnjeg stvaranja nove „javne diplomatije“ znatno se povećao procenat arapskog stanovništva koje je prošlo političku obuku u SAD i u svojoj domovini. Ako je krajem 2000. godine hiljade građana bilo uključeno u programe razmjene ili obuke, već u periodu 2004-2009. su to stotine hiljada građana. Na primjer, samo iz Egipta 1998. godine SAD su pozvale na obuku, po programima u oblasti razvoja demokratije, oko 3,3 hiljade ljudi, 2007. već 47,3 hiljade, a 2008. godine 148,77 hiljada ljudi.

Drugo, SAD su uspjele „obraditi“ omladinu, koja predstavlja ne najbogatije slojeve društva i lišene mogućnosti da dobije obrazovanje. Te grupe omladine imale su velike šanse da postanu članovi terorističkih grupa. Završivši specijalne škole za obuku iz osnova demokratije i građanskog društva, oni su postali udarni odredi „demokratskih promjena“ i samo su čekali čas iks.

Treće, tu je čitava serija informativnih programa. Počevši od 2002. godine vlada SAD je osnovala desetak novih radio stanica i TV kanala.  Najpoznajtiju su „Sava“, „Farda“, „Slobodni Irak“, „Glas Amerike na kurdskom jeziku“, „Mreža persidskih novosti“ i dr. Budući da je krajnje politizovan „Aljhura“ je znao da privuče pažnju omladine takvim emisijama kao što su „Čas demokratije“, „Mišljenja žena“ i slično.

Posebna pažnja je posvećena pripremu blogera-aktivista. Na primjer, samo na bazi pravne škole Kolumbijskog univerziteta pred organizatorima budućih akcija provodili su „prezentacije“ ključni saradnici iz tima Baraka Obame, koji su osigurali njegov izbor na mjesto predsjednika. Još jedna struktura, koja je odgovorna za pripremu opozicionara, bila je Savez za omladinske pokrete (Alliance for Youth Movements) koju je takođe finansirao Stejt department. Osim toga, u razradi scenarija revolucija, i u pripremi opozicionog jezgra,  neposredno su učestvovali New America Foundation – saosnivač Global Voices i partner Google, centar SMI (sredstva masovnog informisanja) i javne politike Harvadskog instituta državne uprave imena Džordž V. Kenedi, Berkmanovski centar „Internet i društvo“ pri Harvadskoj školi, NEXACenter, Oksfordski institut interneta, Škole prava Kolumbijskog i Jelskog univerziteta itd. A oni ljudi koji govore da su SAD „prespavale arapsko proljeće“ ili nemaju informaciju ili lažu.

Arapsko proljeće još zovu Twitter-revolucija. Zašto?

Budući da se televizija u zemljama Bliskog Istoka nalazila pod jakom kontrolom vlasti za organizovanje protesta počele su se koristiti socijalne mreže. Ipak, uloga socmreže se ne ograničava formiranjem gomile kojom se lako upravlja. U zemljama koje su preživjele „arapsko proljeće“ za privlačenje saveznika protestanti su koristili internet i mobilne telefone, prebacujući resurse (sredstva) iz sajber prostora na gradski prostor i obratno. Za posjetioce socijalnih mreža stvarao se utisak da su se u proteste uključili milioni ljudi. U stvarnosti broj realnih protestanata manji je od broja onih koji protestuju na mreži. To se postiže pomoću specijalnih programa.

Naročito, godinu dana prije „arapskog proljeća“, 2010. godine vlada SAD je zaključila ugovor s kompanijom  HBGary Federal za izradu kompjuterskog programa sposobnog da stvori mnogobrojne fiktivne račune u socmrežama za manipulaciju društvenim mnenjem i za uticaj na njega prema spornim pitanjima, šaljući naručiocima potrebnu tačku (ugao) gledanja. Taj program, takođe, može biti iskorišten za praćenje društvenog (javnog) mnenja, za otkrivanje opasne tačke gledišta.

Još ranije Vojno-vazduhoplovne snage SAD su naručile izradu Persona Management Software,

koji se može koristiti za stvaranje i upravljanje fiktivnim računima na sajtovima socijalnih mreža, da bi se iskrivila istina i formiralo tobože prihvaćeno mišljenje o spornim pitanjima. „Lica“ koja djeluju u socmrežama moraju ostaviti utisak ljudi koji žive u bilo kom mjestu svijeta, koji mogu komunicirati posredstvom običnih onlajn-servisa i mrežnih platformi. Ovaj program je pokrenut u junu 2010. godine .

Razlog na osnovu kojeg Twitter možemo gledati kao na instrument „paljenja“ javnog mnenja sakriven je u njegovom interfejsu. Zahvaljujući konstrukciji ovog komunikativnog kanala korisnik se nalazi u toku jednotipnih saopštenja, među njima „prstenovanih“, koja se ponavaljaju pomoću takozvanih retvitova. Osim toga Twitter formira loš jezik (degradantni) „jezičkih (filoloških) gestova“, to jest nije sposoban da pokrene složenu djelatnost objekta, koji je uronjen u sistem aktuelnog informisanja u režimu non-stop.

Na drugim principima radi Facebook koji već ima više od milijardu korisnika. Rezultat „težine“ u mreži zavisi od broja prijatelja i odabira saopštenja po njihovoj popularnosti, kod korisnika se javlja osjećaj značaja dešavanja i trenutnog njegovog uključenja u taj proces. Štaviše, stvara se utisak da od njegove pozicije zavisi razvoj situacije. Socijalne mreže vrše, danas, ne samo ulogu prostora za komunikaciju, nego su detonatori informativne eksplozije –  sposobne su da šire podatke po čitavom svijetu u sekundi, ubrzavajući samim tim tok ove ili one operacije.

Na taj način, „obojene revolucije“ predstavljaju kompleks visoko-tehnoloških metoda koje koriste oni koji su zainteresovani za politički prevrat silom u konkretnoj zemlji-meti. Ipak, sve rečeno gore ne znači da je sprečavanje prevrata moguće izolacijom, zatvaranjem zemlje. To je kontraproduktivna pozicija, koja vodi porazu.

Šta se može suprotstaviti „obojenoj revoluciji“?

Državna vlast, koja teži da sačuva sebe, mora imati u svom arsenalu niz instrumenata koji ograničavaju ili svode na minimum efektivnost manipulativnog delovanja „meke vlasti“ zemlje -naručioca prevrata.Prije svega takvi instrumenti su:

• obrazovanje, koje određuje kanale dobijanja informacija, a, takođe, i nivo analize i kritičnosti; svi koji su dobili obrazovanje ili stipendije u inostranstvu mogu se posmatrati kao potencijalni nosioci vrednosti zemlje-sponzora;
• ideologija koja povećava negativni odnos i kritičnost prema informacije iz alternativnih izvora (koja pritom snižava kritičnost prema osnovnom kanalu). Naprimer, u Republici Belorusiji očuvanje unutrašnje stabilnosti i postojanje imuniteta prema političkim prevratima u mnogom se objašnjava posebnom pažnjom koja se pridaje ideologiji. U svim državnim strukturama rade ideološki odjeli: Akademija upravljanja (ureda) pri predsedniku RB priprema ideologe i tome slično;
• sociokulturni i religiozni identitet, koja štiti subjekt manipulacije po istom principu po kojem to radi ideologija;
• socijalno i političko iskustvo.

Posebno se mogu navesti i sporedni faktori kao što su: način života, pripadanje jednoj ili drugoj socijalnoj grupi, a, takođe, i faktori koji su uslovljeni opštim stanjem političkog sistema. Tu spadaju: povjerenje i pozitivni odnos prema vlasti (legitimitet), nivo društvenog morala i kulture, socijalno-ekonomski nivo života u državi. Glavna snaga „obojenih revolucija“ je omladina. Upravo zato s mladima se mora raditi.Kod mladih ljudi je potrebnoformirati jasnu predstavu o svojim izgledima (mogućnostima, perspektivama) Osim toga, potrebno im je pričati o pravim ciljevima „obojenih revolucija“, jer su one rušilačke, a ne stvaralačke. Život većine ljudi u zemljama koje preživljavaju takvo iskustvo se samo pogoršava. Pravi primjer toga je savremena Ukrajina.

Razgovarao Sergej Pravosudov 

Izvor: Evroazija.info