Svešteni sinod Ruske pravoslavne crkve doneo je očekivanu odluku: nemoguće je dalje evharistijsko opštenje sa Carigradskom patrijaršijom. U saopštenju posle zasedanja u ponedeljak vernicima ruske crkve poručeno je da ne učestvuju u svetim tajnama koje se obavljaju u hramovima Vaseljenske patrijaršije.
„Prihvatanje opštenja s jereticima i sa onim licima koja su anatemisana u drugoj autokefalnoj crkvi, uključujući sve ’episkope’ i ’klirike’ koje su ova lica rukopoložila, posezanje za tuđom kanonskom teritorijom, kao i pokušaj odricanja od sopstvenih istorijskih odluka i obaveza – sve to čini da se Carigradska patrijaršija stavlja izvan granica onoga što je kanonsko i, na veliku našu žalost, čini da za nas u budućnosti evharistijsko opštenje s njenim jerarsima, duhovnim i svetovnim licima bude nemoguće”, navodi se u saopštenju ruskog Sinoda kojim su, u stvari, prekinuti svi kontakti sa Carigradom.
Ovakvu odluku izazvali su prethodni potezi Sinoda Vaseljenske patrijaršije da skine anatemu i vrati arhijerejski čin vođi raskolničke Ukrajinske pravoslavne crkve Kijevske mitropolije Filaretu Denisenku i Makariju Maletiču, kao i da ukine sopstveno pismo iz 1686, kojim je Moskovskoj patrijaršiji priznato pravo da rukopolaže kijevske mitropolite. Time je Vaseljenska patrijaršija stvorila uslove da tomos o autokefalnosti da crkvenim strukturama koje su godinama u raskolu, mimo autonomne Ukrajinske pravoslavne crkve, koja je pod okriljem Moskovske patrijaršije, ali koju jedinu i priznaju sve ostale pravoslavne pomesne crkve.
Posle zasedanja ruskog Sinoda, mitropolit volokolamski Ilarion (Alfejev), šef Odeljenja za spoljne crkvene veze Moskovske patrijaršije, izjavio je za medije da je Carigrad, upadajući na kanonsku teritoriju druge crkve, legalizujući raskol izgubio pravo da se i dalje smatra koordinacionim centrom pravoslavnih crkava. Mitropolit Ilarion podsetio je i da se patrijarh Vartolomej često naziva duhovnim vođom 300 miliona pravoslavnih u svetu i da bi posle najnovijih odluka trebalo od tog broja izuzeti barem polovinu, „jer on nije duhovni vođa ni za Rusku pravoslavnu crkvu ni za pomesne pravoslavne crkve, za koje mislim da neće podržati njegove grabljive poteze”.
Kao i većina drugih, i Srpska pravoslavna crkva sa budnom pažnjom prati ove događaje, koji bi mogli direktno da utiču na pokretanje pitanja autokefalnosti na teritorijama gde ima svoje eparhije i arhijereje: u Makedoniji i Crnoj Gori. Srpski patrijarh u jednom nedavnom intervjuu podsetio je da su najviša crkvena tela, i Sabor i Sinod SPC, apelovali na vaseljenskog patrijarha da pitanje Ukrajine reši svepravoslavnim konsenzusom. Za poslednje saopštenje Carigrada poglavar SPC ocenio je da je „slovom, stavovima i duhom suprotno učenju i ustrojstvu pravoslavne crkve”, a da je poslednji stav kojim se poziva na nenasilje i zabranjuje otimanje crkava i manastira kanonske crkve „pilatovsko pranje ruku”. SPC će se sutra ili prekosutra i zvanično oglasiti o novim potezima Carigrada, i to kroz zajedničko saopštenje koje će objaviti patrijarsi srpski Irinej i antiohijski Jovan, koji se trenutno nalazi u mirnoj poseti srpskoj crkvi. Inače, i patrijarh antiohijski Jovan Deseti rekao je novinarima tokom posete Crnoj Gori da nije vreme za razmatranje autonomije, već za jedinstvo pravoslavnih crkava.
Komentarišući koliko poslednje odluke vaseljenskog Sinoda mogu biti put ka pokretanju pitanja autokefalnosti u Crnoj Gori i Makedoniji, sveštenik Darko Đogo, profesor na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu Svetog Vasilija Ostroškog u Foči, podseća da time što Carigradska patrijaršija nekome da autokefaliju stvar nije rešena.
– Uvek je postojao običaj ne samo formalnog obaveštavanja drugih pravoslavnih crkava o činu autokefalije, pa i autonomije, nego autokefalija sama po sebi podrazumeva da su i ostale pravoslavne crkve saglasne sa tim. SPC je, između ostalog, upravo zbog ovog kriterijuma ostavljala pitanje MPC nerešenim, jer je znala da tzv. grčke crkve ne bi nikada prihvatile naziv Makedonska pravoslavna crkva – kaže Đogo.
On smatra da baš zbog toga ni Carigradska patrijaršija neće u najskorije vreme preuzeti rešavanje pitanja MPC, odnosno ne pre nego što dođe do implementacije Prespanskog sporazuma.
– Obeshrabruje, međutim, to što pre 15 dana nismo mogli očekivati ni ukrajinski scenario. Čak su i desničarski i proautokefalistički ukrajinski sajtovi računali da bi Denisenko morao da bude neka vrsta kolateralne štete da bi došlo do autokefalije. Niko nije mogao da računa da bi Carigrad mogao da uradi ono što je uradio – kaže Đogo.
Naš sagovornik podseća i da je od Carigrada nedavno „pomilovani” Filaret Denisenko, predvodeći dve decenije raskolničku pravoslavnu crkvu, negovao veze, između ostalog, i sa „Crnogorskom pravoslavnom crkvom” i Mirašom Dedeićem.
– Ubeđen sam da će većina pomesnih crkava gledati da ne prekinu opštenje ni sa Moskvom ni sa Carigradom. Ali može da se desi da neki bivši episkop koji je u jedinstvu sa Mirašom Dedeićem sada, kao od Carigrada priznati navodno kanonski episkop, dođe da služi sa srpskim vladikom negde na Zapadu. I onda morate da se opredelite da li je taj čovek sa vama u opštenju ili nije. Ako ste u opštenju sa Carigradom, sa nekim grčkim vladikom, svesni ste i da je on deo iste strukture koja je skinula anatemu sa Denisenka, koji je, opet, u opštenju sa Dedeićem. Ne mogu da zamislim da bi neki vladika SPC prihvatio da služi sa bilo kojim episkopom iz Denisenkove grupe, čak i posle ove legalizacije – kaže Darko Đogo.
